ไทรอยด์ทำให้กระดูกพรุนไหม ไทรอยด์เป็นพิษ กินยาไทรอยด์ ต้องระวังอะไร

คำตอบสั้น: ไทรอยด์เป็นพิษ (ฮอร์โมนไทรอยด์สูง) ทำให้เสี่ยงกระดูกพรุนได้ แนวทางไทยจัดภาวะนี้เป็นสาเหตุหนึ่งของกระดูกพรุนชนิดทุติยภูมิ และงานรวมข้อมูล 70,298 คนพบว่าคนที่ค่า TSH ต่ำ (ฮอร์โมนไทรอยด์สูงเล็กน้อย) เสี่ยงกระดูกสะโพกหักมากขึ้น ส่วนคนที่กินยาไทรอยด์ ยาที่ได้ขนาดพอดีไม่ใช่ปัญหา แต่ถ้าได้ยาเกินจนฮอร์โมนสูงเกิน ความเสี่ยงจะเพิ่ม จึงต้องตรวจเลือดตามนัด ห้ามปรับยาเอง และกินแคลเซียมห่างจากยาไทรอยด์อย่างน้อย 4 ชั่วโมง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ไทรอยด์เป็นพิษมีภาวะแทรกซ้อนเป็นกระดูกพรุน (MedlinePlus)
• •คนที่ฮอร์โมนไทรอยด์สูงเล็กน้อยที่ร่างกายสร้างเอง เสี่ยงสะโพกหักมากขึ้นราว 1.5 เท่า และยิ่ง TSH ต่ำกว่า 0.10 ยิ่งเสี่ยง
• •ผู้สูงอายุ 70 ปีขึ้นไปที่กินยาไทรอยด์ขนาดสูง พบกระดูกหักมากกว่าคนที่กินขนาดต่ำ ผู้วิจัยจึงย้ำให้ติดตามขนาดยาเพื่อเลี่ยงการได้ยาเกิน
• •ไทรอยด์ต่ำทำให้ปวดข้อปวดกล้ามเนื้อได้ แต่งานรวมข้อมูลไม่พบว่าไทรอยด์ต่ำเล็กน้อยเพิ่มกระดูกหัก
• •แคลเซียมคาร์บอเนตหรือยาเหล็ก ให้กินห่างจากยาเลโวไทรอกซีนอย่างน้อย 4 ชั่วโมง (MedlinePlus)

ฮอร์โมนไทรอยด์สูงทำให้กระดูกบางได้อย่างไร

กระดูกของเราไม่ได้อยู่นิ่ง มีการสลายกระดูกเก่าและสร้างกระดูกใหม่ตลอดเวลา ฮอร์โมนไทรอยด์ทำหน้าที่กำหนดอัตราการทำงานของเซลล์ทั่วร่างกาย เมื่อฮอร์โมนสูงเกิน วงจรนี้จะเร่งขึ้น และถ้าการสลายเร็วกว่าการสร้าง เนื้อกระดูกก็ค่อย ๆ ลดลง

หลักฐานที่ใช้ได้

• •MedlinePlus (ทบทวน 21 ก.ค. 2567) ระบุว่าภาวะแทรกซ้อนของไทรอยด์เป็นพิษ ได้แก่ ปัญหาหัวใจ กระดูกพรุน และโรคตา
• •แนวทาง TOPF 2021 ของมูลนิธิโรคกระดูกพรุนแห่งประเทศไทย จัดไทรอยด์เป็นพิษและพาราไทรอยด์ทำงานเกินไว้ในตารางสาเหตุทุติยภูมิของกระดูกพรุน และแนะนำให้แพทย์หาและรักษาสาเหตุเหล่านี้ด้วย
• •งานรวมข้อมูลรายบุคคล 13 กลุ่มประชากร 70,298 คน (JAMA 2015) พบว่าคนที่มีไทรอยด์เป็นพิษแบบไม่มีอาการ (TSH ต่ำกว่า 0.45 แต่ฮอร์โมนไทรอยด์ยังปกติ) เสี่ยงกระดูกสะโพกหักมากขึ้น (HR 1.36) ถ้า TSH ต่ำกว่า 0.10 เสี่ยงสะโพกหักเพิ่มขึ้นเป็น HR 1.61 และกระดูกหักรวม HR 1.98 เมื่อดูเฉพาะคนที่ไม่ได้กินยาไทรอยด์ ความเสี่ยงสะโพกหัก HR 1.52

HR (hazard ratio) คือตัวเลขเทียบความเสี่ยงกับคนที่ไทรอยด์ปกติ HR 1.36 แปลว่าเสี่ยงมากกว่าราวร้อยละ 36 งานนี้เป็นงานสังเกต บอกความสัมพันธ์ ผู้วิจัยระบุว่ายังต้องศึกษาว่าการรักษาภาวะนี้ป้องกันกระดูกหักได้หรือไม่

ข่าวดีคือไทรอยด์เป็นพิษรักษาได้ MedlinePlus ระบุว่ารักษาด้วยยาต้านไทรอยด์ น้ำแร่รังสีไอโอดีน หรือผ่าตัด ขึ้นกับสาเหตุและความรุนแรง

กินยาไทรอยด์เกินขนาดเสี่ยงกระดูกบางไหม

ยาไทรอยด์ (เลโวไทรอกซีน) ที่ได้ขนาดพอดีคือการเติมฮอร์โมนให้เท่าที่ร่างกายขาด ปัญหาเกิดเมื่อได้ยามากเกินจนร่างกายอยู่ในภาวะฮอร์โมนสูง

งานในรัฐออนแทรีโอ แคนาดา (BMJ 2011) ติดตามผู้สูงอายุ 70 ปีขึ้นไปที่ได้ยาเลโวไทรอกซีน 213,511 คน เฉลี่ย 3.8 ปี พบว่า

• •ร้อยละ 10.4 เกิดกระดูกหัก และร้อยละ 88 ของคนที่กระดูกหักเป็นผู้หญิง
• •คนที่ได้ยาขนาดสูงและขนาดกลาง พบกระดูกหักมากกว่าคนที่ได้ยาขนาดต่ำอย่างชัดเจน (odds ratio 3.45 และ 2.62)
• •ผู้วิจัยสรุปว่า การติดตามขนาดยาอย่างต่อเนื่องสำคัญ เพื่อหลีกเลี่ยงการได้ยาเกินในผู้สูงอายุ

งานนี้เป็นงานสังเกต คนที่ได้ยาขนาดสูงอาจมีโรคหรือเหตุผลทางการแพทย์อื่นที่ต้องใช้ยาขนาดนั้น จึงไม่ได้แปลว่าคนกินยาไทรอยด์ควรลดยาเอง

ทำไมต้องตรวจ TSH สม่ำเสมอ

TSH (ฮอร์โมนกระตุ้นต่อมไทรอยด์) สร้างจากต่อมใต้สมอง เป็นค่าที่แพทย์ใช้ดูว่าฮอร์โมนไทรอยด์ในร่างกายพอดีหรือไม่ เมื่อฮอร์โมนไทรอยด์สูง TSH จะต่ำลง เมื่อฮอร์โมนไทรอยด์ต่ำ TSH จะสูงขึ้น

การตรวจเลือดตามนัดช่วยให้แพทย์ปรับยาให้พอดี ซึ่งสำคัญเป็นพิเศษในผู้สูงอายุ เพราะ

• •ความต้องการยาอาจเปลี่ยนไปตามอายุ น้ำหนัก และยาอื่นที่เริ่มใช้
• •การได้ยาเกินอาจไม่มีอาการชัดเจน แต่ส่งผลต่อหัวใจและกระดูก
• •ยาและอาหารเสริมบางอย่างรบกวนการดูดซึมยาไทรอยด์ ทำให้ผลเลือดแกว่ง

ถ้ารู้สึกใจสั่น นอนไม่หลับ มือสั่น น้ำหนักลด หรือกลับกันคือเหนื่อยง่าย ซึม น้ำหนักขึ้น ให้แจ้งแพทย์ อย่าลดหรือเพิ่มยาเอง อ่านอาการไทรอยด์ต่ำได้ที่ ไทรอยด์ต่ำ อาการเป็นอย่างไร

ไทรอยด์ต่ำทำให้ปวดกระดูก ปวดเมื่อยได้ไหม

ไทรอยด์ต่ำทำให้ปวดข้อหรือปวดกล้ามเนื้อได้ MedlinePlus (ทบทวน 21 ก.ค. 2567) ระบุอาการปวดข้อหรือปวดกล้ามเนื้อไว้ในอาการของภาวะไทรอยด์ต่ำ ร่วมกับอาการอื่น เช่น เหนื่อยง่าย ขี้หนาว ท้องผูก

แต่ไทรอยด์ต่ำไม่ได้ถูกพบว่าทำให้กระดูกหักเพิ่ม งานรวมข้อมูล JAMA 2015 ไม่พบความสัมพันธ์ระหว่างไทรอยด์ต่ำแบบไม่มีอาการกับความเสี่ยงกระดูกหัก

สิ่งที่ควรระวังคือ อาการปวดกระดูกทั่วตัวมีได้หลายสาเหตุ เช่น ขาดวิตามินดี พาราไทรอยด์ทำงานเกิน หรือโรคอื่นที่ต้องตรวจ อย่าสรุปเองว่าเป็นจากไทรอยด์ อ่านต่อที่ ปวดกระดูกทั้งตัวเกิดจากอะไร

คนเป็นไทรอยด์ควรตรวจมวลกระดูกไหม

การเป็นไทรอยด์อย่างเดียวไม่ได้แปลว่าต้องตรวจมวลกระดูกทุกคน แต่แพทย์จะพิจารณาร่วมกับปัจจัยเสี่ยงอื่น

แนวทาง TOPF 2021 แนะนำให้ตรวจมวลกระดูกด้วยเครื่อง DXA ใน

• •ผู้หญิงอายุ 65 ปีขึ้นไป และผู้ชายอายุ 70 ปีขึ้นไป
• •ผู้ที่หมดประจำเดือนก่อนอายุ 45 ปี
• •ผู้ที่อายุน้อยกว่านั้นแต่มีปัจจัยเสี่ยง เช่น เคยกระดูกหักจากแรงกระแทกน้อย ส่วนสูงลดลง ใช้ยาสเตียรอยด์ ดัชนีมวลกาย (BMI) ต่ำกว่า 20 หรือพ่อแม่เคยกระดูกสะโพกหัก

นอกจากนี้ TOPF จัดไทรอยด์เป็นพิษเป็นสาเหตุทุติยภูมิของกระดูกพรุน คนที่เคยหรือกำลังเป็นไทรอยด์เป็นพิษ หรือได้ยาไทรอยด์ขนาดสูงตามที่แพทย์กำหนด จึงควรถามแพทย์ว่าตนเองเข้าเกณฑ์ตรวจหรือยัง อ่านเกณฑ์ละเอียดได้ที่ ใครควรตรวจมวลกระดูก

ยาไทรอยด์กับแคลเซียม ต้องกินห่างกันกี่ชั่วโมง

MedlinePlus แนะนำให้กินแคลเซียมคาร์บอเนตหรือยาเหล็ก ห่างจากเลโวไทรอกซีนอย่างน้อย 4 ชั่วโมง ทั้งก่อนหรือหลัง เพราะแคลเซียมรบกวนการดูดซึมยาไทรอยด์

วิธีจัดเวลาที่หลายคนใช้ได้จริง (ให้เภสัชกรยืนยันกับยาที่ใช้อยู่)

• •MedlinePlus ระบุว่ายาเลโวไทรอกซีนมักกินวันละครั้ง ตอนท้องว่าง 30 นาทีถึง 1 ชั่วโมงก่อนอาหารเช้า
• •แคลเซียมเสริม ยาเหล็ก และวิตามินรวมที่มีแร่ธาตุ ย้ายไปกินช่วงกลางวันหรือเย็น ให้ห่างจากยาไทรอยด์ตามที่เภสัชกรกำหนด
• •นอกจากแคลเซียม MedlinePlus ยังระบุยาลดกรดในกระเพาะบางกลุ่ม ยาลดกรด และยาแก้ปวดบางชนิดว่าอาจมีปฏิกิริยากับเลโวไทรอกซีน ให้แจ้งแพทย์และเภสัชกรก่อนเริ่มยาใหม่

ถ้าใช้ยาอื่นร่วมหลายตัว เช่น ยากระดูกพรุนอะเลนโดรเนต ซึ่งต้องกินตอนท้องว่างตอนเช้าเหมือนกัน ให้เภสัชกรจัดตารางยาให้ อย่าเดาเอง อ่านเพิ่มเติมได้ที่ ไทรอยด์ห้ามกินวิตามินอะไร และ แคลเซียมกินกับยาได้ไหม

ความเชื่อที่พบบ่อย: "กินยาไทรอยด์นาน ๆ กระดูกจะพรุน ควรหยุดยา" จริงไหม

ไม่จริง และอันตราย ปัญหาอยู่ที่การได้ยาเกินขนาด ไม่ใช่ตัวยาที่ได้ในขนาดพอดี การหยุดยาเองในคนที่ต่อมไทรอยด์ทำงานไม่พอ หรือถูกผ่าตัดหรือรักษาด้วยน้ำแร่รังสีไอโอดีนจนต่อมไม่ทำงานแล้ว ทำให้ขาดฮอร์โมน MedlinePlus ระบุว่าคนกลุ่มหลังต้องกินฮอร์โมนทดแทนไปตลอดชีวิต

สิ่งที่ควรทำคือ ตรวจเลือดตามนัด กินยาตรงเวลา บอกแพทย์ทุกครั้งที่เริ่มยาหรืออาหารเสริมใหม่ และถามเรื่องมวลกระดูกถ้ามีปัจจัยเสี่ยง

เมื่อไรต้องไปโรงพยาบาลทันที

MedlinePlus ระบุว่าคนที่เป็นไทรอยด์เป็นพิษต้องไปห้องฉุกเฉินเมื่อมีอาการรุนแรง ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •ความรู้สึกตัวเปลี่ยนไป สับสน ซึมลง
• •เวียนศีรษะมาก
• •หัวใจเต้นเร็วมากหรือเต้นผิดจังหวะ
• •หกล้มแล้วปวดสะโพกมาก ลงน้ำหนักหรือเดินไม่ได้

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าแคลโปรพลัส (BETA CAL PRO PLUS)

เบต้าแคลโปรพลัส (BETA CAL PRO PLUS) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ตรา เบต้า แคล โปร พลัส เลข อย. 13-1-01566-5-0027 ผลิตโดย บริษัท โอดี อินโนวาคอสเม็กซ์ จำกัด (ปทุมธานี) จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 850 มก. (น้ำหนักสุทธิ 8.5 กรัม) ฉลากระบุรับประทานวันละ 2 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: แคลเซียม แอล-ทรีโอเนต (98%) 350 มก. · แคลเซียม อะมิโนแอซิด คีเลต (40%) 135 มก. · ผงเชอร์รี่ทาร์ต 100 มก. · แคลเซียมจากเปลือกหอยมุก 50 มก. · ผงโคลอสตรุ้ม (colostrum) 25 มก. · สารสกัดโรสฮิป 24.22 มก. · คอลลาเจน ไทป์ ทู 20 มก. · สารสกัดขมิ้นชัน 16 มก. · สารสกัดขิง 10 มก. · วิตามินดี 3 (100,000 IU/g) 0.5 มก. (เทียบเป็นวิตามินดีราว 50 IU หรือ 1.25 ไมโครกรัม คำนวณ)

คำเตือนบนฉลาก: ผู้ที่เป็นโรคนิ่วไม่ควรรับประทาน · ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน · เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารหลากหลาย ครบ 5 หมู่ · ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

เรื่องยาไทรอยด์: ผลิตภัณฑ์นี้มีแคลเซียมจากหลายแหล่ง (แคลเซียมแอล-ทรีโอเนต แคลเซียมคีเลต และแคลเซียมจากเปลือกหอยมุก) แคลเซียมอาจลดการดูดซึมยาไทรอยด์ ผู้ที่กินยาเลโวไทรอกซีนต้องให้เภสัชกรกำหนดเวลา โดย MedlinePlus แนะนำให้กินแคลเซียมคาร์บอเนตห่างจากยาไทรอยด์อย่างน้อย 4 ชั่วโมง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ป้องกันกระดูกบางจากโรคไทรอยด์ หรือลดผลของฮอร์โมนไทรอยด์ต่อกระดูก ห้ามหยุดหรือปรับยาไทรอยด์เอง

ปริมาณแคลเซียมและวิตามินดี: ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณแคลเซียมธาตุรวม เฉพาะแคลเซียมแอล-ทรีโอเนต 350 มก. คิดเป็นแคลเซียมราว 44 มก. ต่อแคปซูล หรือราว 89 มก. ต่อวันละ 2 แคปซูล (คำนวณ) ราว 9% ของ 1,000 มก. ที่กรมอนามัยแนะนำสำหรับผู้อายุ 51 ปีขึ้นไป (คำนวณ) ส่วนแคลเซียมคีเลตและเปลือกหอยมุก ฉลากไม่ให้ข้อมูลพอจะคำนวณ วิตามินดีราว 100 IU ต่อวัน (คำนวณ) ราว 17% ของ 600 IU (คำนวณ)

หลักฐานของส่วนประกอบหลัก เทียบปริมาณที่ศึกษากับปริมาณในแคปซูล

• •แคลเซียมแอล-ทรีโอเนต — งานในคนมีเพียงการวัดการดูดซึมในอาสาสมัครชาวจีนสุขภาพดี 14 คน (ราวร้อยละ 26.5) และความปลอดภัยระยะสั้น ไม่มีงานทดลองที่วัดผลต่อกระดูก
• •แคลเซียมเสริมโดยรวม — งาน WHI ใช้แคลเซียม 1,000 มก. ร่วมวิตามินดี 400 IU ต่อวัน (แคลเซียมราว 11 เท่าของส่วนที่คำนวณได้ คำนวณ) ไม่ลดกระดูกสะโพกหักอย่างมีนัยสำคัญ และพบนิ่วไตเพิ่ม
• •วิตามินดี 3 — งาน VITAL ใช้วันละ 2,000 IU (20 เท่า คำนวณ) ไม่ลดกระดูกหักในคนที่ไม่ได้ขาดวิตามินดี
• •ขมิ้นชันและขิง — งานในข้อเข่าเสื่อมใช้ขนาดสูงกว่ามาก เช่น ขมิ้นชันวันละ 1,500 มก. (ราว 47 เท่า คำนวณ) และมีรายงานเรื่องตับและเลือดออก

ยังไม่พบงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้โดยตรง

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ใช้ยาไทรอยด์ ยาปฏิชีวนะกลุ่มควิโนโลนหรือเตตราไซคลีน ยากระดูกพรุนกลุ่มบิสฟอสโฟเนต ยาเหล็ก: แคลเซียมอาจลดการดูดซึมยา ให้เภสัชกรกำหนดเวลา
• •เป็นโรคนิ่ว หรือท่อน้ำดีอุดตัน: ฉลากห้าม (ผู้ที่เคยเป็นนิ่วในไต ทางเดินปัสสาวะ หรือถุงน้ำดี ให้ปรึกษาแพทย์ก่อน)
• •โรคไตเรื้อรัง ฟอกไต แคลเซียมในเลือดสูง โรคพาราไทรอยด์: ปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด เลือดออกง่าย หรือจะผ่าตัดหรือทำฟัน: ขมิ้นชันและขิง ต้องปรึกษาแพทย์
• •โรคตับ หรือมีอาการตัวเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม อ่อนเพลีย คลื่นไส้: หยุดและพบแพทย์
• •แพ้นมวัว: มีโคลอสตรุ้ม · แพ้หอยหรืออาหารทะเล: มีแคลเซียมจากเปลือกหอยมุก ปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ใช้วิตามินดีหรือแคลเซียมที่แพทย์สั่งอยู่แล้ว: นับรวมทุกแหล่ง ห้ามเปลี่ยนเอง

ผลิตภัณฑ์นี้มีแคลเซียม ขมิ้นชัน และขิง ฉลากระบุว่าผู้ที่เป็นโรคนิ่วไม่ควรรับประทาน และห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน ผู้ที่เป็นโรคไต ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาไทรอยด์ ยาปฏิชีวนะ หรือยากระดูกพรุน ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน ห้ามหยุดหรือปรับยาที่แพทย์สั่งเอง ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค และไม่ใช้แทนการตรวจมวลกระดูกหรือการรักษาของแพทย์

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าแคลโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง รวมถึงยากระดูกพรุน ยาไทรอยด์ ยาโรคไต วิตามินดีที่แพทย์สั่ง และยาแก้ปวด แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค และไม่ใช้แทนการตรวจมวลกระดูกหรือการรักษาของแพทย์

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ หกล้มแล้วปวดสะโพกมาก ลงน้ำหนักหรือเดินไม่ได้ ขาผิดรูปหรือสั้นลง · ปวดหลังแล้วกลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้ · ขาอ่อนแรงหรือชาขึ้นมาทันที · สับสนหรือซึมลงจนปลุกยาก · เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ถ้ามีไข้และข้อบวมแดงร้อน อาจเป็นข้ออักเสบติดเชื้อ ให้ไปโรงพยาบาลวันนี้ ไม่ต้องรอนัด