เกี่ยวกับ ความรู้ผู้สูงอายุและผู้ดูแล
วัคซีนบาดทะยักผู้ใหญ่ ต้องฉีดกระตุ้นกี่ปีครั้ง โดนตะปูตำต้องฉีดไหม
คำตอบสั้น: ผู้ใหญ่และผู้สูงอายุควรฉีด วัคซีนบาดทะยักกระตุ้น 1 เข็มทุก 10 ปี ตามคำแนะนำของสมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2566 ส่วนคนที่ โดนตะปูตำหรือมีแผลเปิดที่เปื้อนดิน ควรล้างแผลทันที แล้วไปพบแพทย์โดยเร็ว โดยเฉพาะถ้าเข็มสุดท้ายนานเกิน 10 ปีหรือจำไม่ได้ว่าเคยฉีดเมื่อไร เพราะแพทย์ต้องดูทั้งลักษณะแผลและประวัติวัคซีนเพื่อตัดสินว่าต้องฉีดอะไรเพิ่ม
สรุปสั้นสำหรับคนรีบ
- บาดทะยัก (tetanus) คือโรคติดเชื้อแบคทีเรียที่สร้างพิษต่อเส้นประสาท ทำให้กล้ามเนื้อเกร็งรุนแรง เชื้อเข้าทางบาดแผล ไม่ติดจากคนสู่คน
- สมาคมโรคติดเชื้อฯ แนะนำให้ผู้ใหญ่ทุกช่วงอายุ ตั้งแต่ 18 ปีจนถึง 65 ปีขึ้นไป ฉีดวัคซีนบาดทะยักและคอตีบกระตุ้นทุก 10 ปี และให้ใช้วัคซีนที่มีไอกรนรวมอยู่ด้วยแทน 1 ครั้ง
- MedlinePlus ระบุว่า ความเสี่ยงมาจากดินที่ติดตะปู ไม่ใช่สนิม ตะปูไม่เป็นสนิมแต่เปื้อนดินก็เสี่ยงได้
- หายจากบาดทะยักแล้ว ไม่มีภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติ องค์การอนามัยโลก (WHO) จึงแนะนำให้ฉีดวัคซีนต่อแม้เคยป่วยมาแล้ว
- ขากรรไกรแข็ง อ้าปากไม่ได้ กลืนลำบาก กล้ามเนื้อกระตุกเกร็ง หรือหายใจลำบาก ข้อใดข้อหนึ่ง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
บาดทะยักคืออะไร ติดได้อย่างไร
บาดทะยักเกิดจากสปอร์ของเชื้อแบคทีเรีย Clostridium tetani ที่เข้าสู่ร่างกายทางบาดแผล สปอร์ คือรูปแบบจำศีลของเชื้อที่ทนความร้อนและทนสภาพแวดล้อมได้นาน
MedlinePlus (ห้องสมุดการแพทย์แห่งชาติสหรัฐฯ ทบทวนเนื้อหา ธ.ค. 2568) อธิบายว่าสปอร์พบในดินและมูลสัตว์ และอยู่ในดินได้นานกว่า 40 ปีโดยยังก่อโรคได้ เมื่อสปอร์เข้าทางแผล จะกลายเป็นเชื้อที่สร้างพิษชื่อ เตตะโนสปาสมิน (tetanospasmin) ซึ่งไปขัดขวางสัญญาณประสาทจากไขสันหลังไปยังกล้ามเนื้อ ทำให้กล้ามเนื้อหดเกร็งรุนแรง
WHO ระบุเพิ่มว่าสปอร์พบได้ทั่วไปในดิน ขี้เถ้า ลำไส้และอุจจาระของคนและสัตว์ บนผิวหนัง และบนเครื่องมือที่ขึ้นสนิม เช่น ตะปู เข็ม ลวดหนาม และ บาดทะยักไม่ติดต่อจากคนสู่คน จึงไม่ต้องแยกผู้ป่วยเพราะกลัวติด
ในชีวิตประจำวันของคนไทย จุดเสี่ยงคืองานที่มือหรือเท้าสัมผัสดิน เช่น ทำสวน ทำนา กรีดยาง เก็บกวาดบ้านหลังน้ำลด เหยียบเศษไม้หรือตะปูขณะเดินเท้าเปล่า หรือถูกเครื่องมือการเกษตรบาด
ผู้ใหญ่ต้องฉีดวัคซีนบาดทะยักกระตุ้นกี่ปีครั้ง
ทุก 10 ปี ครั้งละ 1 เข็ม ตารางคำแนะนำการให้วัคซีนสำหรับผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ พ.ศ. 2566 ฉบับประชาชน ของสมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย ใส่คำแนะนำนี้ไว้ทั้งช่วงอายุ 18–26 ปี 27–64 ปี และ 65 ปีขึ้นไป หมายความว่า อายุมากขึ้นก็ยังต้องฉีดกระตุ้นต่อ ไม่ได้หยุดเมื่อเกษียณ
เอกสารวัคซีนสำหรับผู้สูงอายุของภาควิชาเวชศาสตร์ครอบครัว คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี (ปรับปรุง เม.ย. 2568) ก็ระบุตรงกันว่าวัคซีนบาดทะยัก หรือวัคซีนบาดทะยัก คอตีบ และไอกรน ให้ ฉีดกระตุ้นทุก 10 ปี
ทำไมต้องกระตุ้น เพราะ MedlinePlus อธิบายว่าการฉีดวัคซีนมักคุ้มกันบาดทะยักได้ราว 10 ปี ภูมิที่ได้ตอนเด็กจึงลดลงตามเวลา ส่วน WHO แนะนำให้เด็กได้วัคซีนที่มีบาดทะยักรวม 6 ครั้งตั้งแต่ทารกถึงวัยรุ่นเพื่อให้คุ้มกันยาวนาน ผู้ใหญ่ที่ไม่แน่ใจว่าเคยได้ครบหรือไม่ ควรให้แพทย์ประเมิน
วัคซีนบาดทะยักมีกี่แบบ Td กับ Tdap ต่างกันอย่างไร
ผู้ใหญ่ไทยจะเจอ 2 แบบหลัก คือ Td และ Tdap ตามเอกสารของสมาคมโรคติดเชื้อฯ
- Td คือวัคซีนรวมบาดทะยักและคอตีบ ใช้ฉีดกระตุ้นทุก 10 ปี
- Tdap คือวัคซีนรวมบาดทะยัก คอตีบ และไอกรน (pertussis) ใช้แทน Td ได้ 1 ครั้ง เพื่อเพิ่มภูมิต่อไอกรนด้วย
- ถ้าหา Td ไม่ได้ เอกสารฉบับเดียวกันระบุว่า ใช้ Tdap แทนได้ทุกกรณี
- วิธีฉีดคือ 1 เข็มเข้ากล้ามเนื้อ ตำแหน่งที่แนะนำคือต้นแขน
ข้อควรระวังที่สมาคมฯ เขียนไว้ คือ ผู้ที่เคยมีอาการชักหรือไม่รู้สึกตัวโดยหาสาเหตุอื่นไม่ได้ ภายใน 7 วันหลังได้วัคซีนบาดทะยัก คอตีบ และไอกรนครั้งก่อน ไม่ควรรับวัคซีนที่มีส่วนของไอกรนอีก ควรแจ้งประวัตินี้กับพยาบาลก่อนฉีดทุกครั้ง
ไอกรนในผู้ใหญ่มักถูกมองข้ามเพราะอาการไม่เหมือนเด็ก อ่านต่อได้ที่ ไอกรนในผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ
โดนตะปูตำหรือมีแผลเปื้อนดิน ต้องฉีดวัคซีนบาดทะยักไหม
ควรไปพบแพทย์โดยเร็ว เพราะการตัดสินว่าต้องฉีดอะไรขึ้นกับทั้งลักษณะแผลและประวัติวัคซีน MedlinePlus แนะนำให้ติดต่อแพทย์ทันทีเมื่อมีแผลเปิด โดยเฉพาะถ้า
- บาดเจ็บนอกบ้านหรือในสวนไร่นา
- แผลสัมผัสดิน
- ไม่ได้ฉีดวัคซีนบาดทะยักกระตุ้นภายใน 10 ปี หรือไม่แน่ใจว่าฉีดล่าสุดเมื่อไร
สำหรับคนที่ ไม่เคยได้วัคซีนมาก่อน และแผลเปื้อนดิน ทราย หรือสิ่งสกปรก เป็นแผลลึกที่ปากแผลแคบ สมาคมโรคติดเชื้อฯ ให้แพทย์พิจารณาฉีด Tdap เป็นเข็มแรก แล้วตามด้วย Td อีก 2 เข็มที่ 1 เดือนและ 6 เดือน ครบ 3 เข็ม การไปตามนัดเข็ม 2 และ 3 จึงสำคัญ ไม่ใช่ฉีดเข็มเดียวแล้วจบ
นอกจากวัคซีน แพทย์อาจล้างแผล ตัดเนื้อตายออก หรือให้ยาอื่นตามการประเมิน ผู้ที่เป็นเบาหวานและมีแผลที่เท้าควรรีบตรวจเป็นพิเศษ ดูสัญญาณอันตรายได้ที่ แผลเบาหวานติดเชื้อ
ล้างแผลอย่างไรก่อนไปหาหมอ
ล้างแผลให้สะอาดทันที MedlinePlus ระบุว่าแผลและการบาดเจ็บควรได้รับการทำความสะอาดอย่างทั่วถึงโดยเร็ว ทำได้ดังนี้
- ล้างมือตัวเองก่อน แล้วล้างแผลด้วยน้ำสะอาดไหลผ่านและสบู่ ล้างเอาดินหรือเศษที่มองเห็นออก
- ถ้ามีเลือดออก ใช้ผ้าสะอาดกดไว้
- ถ้ามีเศษตะปู เศษไม้ หรือเศษแก้วฝังลึก อย่าพยายามแคะเอง ให้แพทย์เอาออก
- ปิดแผลด้วยผ้าก๊อซสะอาด แล้วไปสถานพยาบาลใกล้บ้าน เช่น รพ.สต. หรือโรงพยาบาลรัฐ พร้อมบอกว่าเข็มสุดท้ายฉีดเมื่อไร ถ้าจำได้
- หลังจากนั้นสังเกตแผลทุกวัน ถ้าบวมแดงร้อนมากขึ้นหรือไม่ดีขึ้น อ่านต่อที่ แผลหายช้า สัญญาณที่ควรไปพบแพทย์
จำไม่ได้ว่าเคยฉีดวัคซีนบาดทะยักเมื่อไร ต้องเริ่มใหม่ไหม
ให้บอกแพทย์ตามจริงว่าจำไม่ได้ แพทย์จะประเมินว่าควรฉีดแบบใด MedlinePlus จัดกลุ่ม "ไม่แน่ใจประวัติวัคซีน" ไว้ในกลุ่มที่ควรติดต่อแพทย์ เช่นเดียวกับคนที่ไม่ได้กระตุ้นเกิน 10 ปี
เคล็ดลับสำหรับครอบครัวไทย คือ จดวันที่ฉีดวัคซีนผู้ใหญ่ทุกครั้งไว้ในสมุดประจำตัวผู้ป่วยหรือถ่ายรูปใบนัดเก็บไว้ในโทรศัพท์ เวลาพาพ่อแม่ไปทำแผลจะตอบแพทย์ได้ทันที และเมื่อไปฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ประจำปี ให้ถามพยาบาลไปพร้อมกันว่าบาดทะยักครบกำหนดกระตุ้นหรือยัง ดูวัคซีนอื่นที่ผู้ใหญ่ควรได้ตามอายุที่ เช็คลิสต์วัคซีนผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ
สมาคมโรคติดเชื้อฯ ระบุหลักทั่วไปไว้ด้วยว่า ถ้าฉีดวัคซีนหลายชนิดในวันเดียวกัน ต้องฉีดแยกตำแหน่ง เช่น แขนคนละข้าง และหลังฉีดควรนั่งพักดูอาการ 15–30 นาที
อาการบาดทะยักเป็นอย่างไร เกิดหลังโดนแผลกี่วัน
อาการแรกที่พบบ่อยคือขากรรไกรเกร็ง อ้าปากไม่ได้ ภาษาอังกฤษเรียก lockjaw
- WHO ระบุ ระยะฟักตัว (ช่วงตั้งแต่รับเชื้อจนเริ่มมีอาการ) 3–21 วัน ส่วนใหญ่เกิดภายใน 14 วัน ส่วน MedlinePlus ให้ช่วงราว 7–21 วัน
- อาการตามที่ WHO และ MedlinePlus ระบุ ได้แก่ ขากรรไกรเกร็ง กล้ามเนื้อหลัง ท้อง และแขนขากระตุกเกร็ง กล้ามเนื้อกระตุกอย่างเจ็บปวดเมื่อมีเสียงดังหรือถูกกระตุ้น กลืนลำบาก น้ำลายไหล เหงื่อออกมาก มีไข้ ความดันเปลี่ยนแปลงหรือหัวใจเต้นเร็ว
- การเกร็งอาจกระทบกล้ามเนื้อที่ใช้หายใจ จนหายใจลำบาก
- WHO ระบุว่าบางคนเป็นบาดทะยักโดยจำไม่ได้ว่าเคยมีแผล เพราะแผลเล็กมาก
ความรุนแรง MedlinePlus ระบุว่า ถ้าไม่ได้รักษา ผู้ป่วยเสียชีวิตราว 1 ใน 4 และแม้รักษาอย่างเหมาะสม ยังเสียชีวิตได้ไม่ถึงร้อยละ 15 ซึ่งยังถือว่าสูง การฉีดวัคซีนให้ตรงกำหนดจึงคุ้มค่ากว่ามาก
ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องบาดทะยัก จริงไหม
"โดนตะปูไม่เป็นสนิม ไม่ต้องห่วง" — ไม่จริง MedlinePlus อธิบายว่าความเสี่ยงมาจากดินและเชื้อที่ติดอยู่บนตะปู ไม่ใช่ตัวสนิม ตะปูที่ดูใหม่แต่ตกอยู่บนดินก็เสี่ยงได้ ส่วนตะปูสนิมมักอยู่กลางแจ้งและเปื้อนดินมานาน จึงถูกพูดถึงบ่อย
"ฉีดครบตอนเด็กแล้ว ไม่ต้องฉีดอีก" — ไม่ถูก คำแนะนำของสมาคมโรคติดเชื้อฯ ให้ผู้ใหญ่ทุกช่วงอายุกระตุ้นทุก 10 ปี
"เคยเป็นบาดทะยักแล้วจะไม่เป็นอีก" — ไม่จริง WHO ระบุว่าผู้ที่หายจากบาดทะยักไม่มีภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติ ติดซ้ำได้ จึงต้องฉีดวัคซีน
"แผลเล็กนิดเดียว ไม่เป็นไร" — แผลเล็กแต่ลึก เช่น ตะปูหรือหนามตำ ปากแผลแคบ เป็นลักษณะแผลที่สมาคมฯ ยกตัวอย่างไว้ในคำแนะนำ ขนาดแผลจึงไม่ใช่ตัวตัดสิน
เมื่อไรต้องไปโรงพยาบาลทันที
มีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ หลังมีแผลหรือแม้จำไม่ได้ว่ามีแผล ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
- ขากรรไกรแข็ง อ้าปากไม่ได้ หรือหน้าเกร็งเหมือนยิ้มค้าง
- กลืนลำบาก น้ำลายไหลเพราะกลืนไม่ได้
- กล้ามเนื้อคอ หลัง หรือท้องกระตุกเกร็งเป็นพัก ๆ อย่างเจ็บปวด
- หายใจลำบาก หรือชัก
WHO จัดบาดทะยักเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ต้องรักษาในโรงพยาบาล ต้องได้ยาต้านพิษที่เรียกว่า อิมมูโนโกลบูลินต่อบาดทะยัก (tetanus immune globulin) ดูแลแผล ยาคุมการเกร็ง และยาปฏิชีวนะ
ไปพบแพทย์ภายในวันนั้น ถ้ามีแผลตำลึก แผลเปื้อนดินหรือมูลสัตว์ แผลจากเครื่องมือการเกษตร หรือแผลที่ยังมีเศษวัตถุฝังอยู่ แม้ยังไม่มีอาการ
ข้อความสำคัญท้ายบทความ
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล
ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค
หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที
ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย
ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง
คำถามที่พบบ่อย
ผู้ใหญ่ต้องฉีดวัคซีนบาดทะยักกี่ปีครั้ง
สมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทยแนะนำให้ผู้ใหญ่ทุกช่วงอายุ รวมถึงผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไป ฉีดวัคซีนบาดทะยักและคอตีบกระตุ้น 1 เข็มทุก 10 ปี
โดนตะปูตำต้องฉีดบาดทะยักไหม
ควรล้างแผลทันทีแล้วไปพบแพทย์โดยเร็ว โดยเฉพาะถ้าแผลเปื้อนดิน เข็มสุดท้ายนานเกิน 10 ปี หรือจำไม่ได้ว่าเคยฉีดเมื่อไร แพทย์จะดูลักษณะแผลและประวัติวัคซีนเพื่อตัดสินว่าต้องฉีดอะไรเพิ่ม
ตะปูไม่เป็นสนิมจะเป็นบาดทะยักได้ไหม
ได้ MedlinePlus อธิบายว่าความเสี่ยงมาจากดินและเชื้อที่ติดอยู่บนตะปู ไม่ใช่ตัวสนิม ตะปูที่ไม่มีสนิมแต่เปื้อนดินก็เสี่ยงได้
Td กับ Tdap ต่างกันอย่างไร
Td คือวัคซีนรวมบาดทะยักและคอตีบ ส่วน Tdap มีไอกรนรวมอยู่ด้วย สมาคมโรคติดเชื้อฯ แนะนำให้ใช้ Tdap แทน Td 1 ครั้งในการกระตุ้น และใช้แทนได้ถ้าหา Td ไม่ได้
เคยเป็นบาดทะยักแล้วต้องฉีดวัคซีนอีกไหม
ต้องฉีด องค์การอนามัยโลกระบุว่าผู้ที่หายจากบาดทะยักไม่มีภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติและติดซ้ำได้ จึงควรได้รับวัคซีน
อาการบาดทะยักเริ่มหลังโดนแผลกี่วัน
องค์การอนามัยโลกระบุระยะฟักตัว 3–21 วัน ส่วนใหญ่เกิดภายใน 14 วัน อาการแรกที่พบบ่อยคือขากรรไกรเกร็งอ้าปากไม่ได้ ถ้ามีอาการนี้ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
แหล่งอ้างอิง
บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง
- คำแนะนำการให้วัคซีนป้องกันโรคสำหรับผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ พ.ศ. 2566 ฉบับประชาชนสมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย
- วัคซีนสำหรับผู้สูงอายุ (Vaccines for the elderly)ภาควิชาเวชศาสตร์ครอบครัว คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
- TetanusMedlinePlus Medical Encyclopedia (U.S. National Library of Medicine)
- Tetanus — Fact sheetWorld Health Organization
บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-11
อ่านต่อ
ผู้สูงอายุช้ำง่าย จ้ำเลือดที่แขนและหลังมือ ผิวฉีกง่าย อันตรายไหม
จ้ำเลือดสีม่วงที่แขนผู้สูงอายุ (senile purpura) เกิดจากผิวบางและหลอดเลือดเปราะตามวัย ยาบางกลุ่มทำให้ช้ำง่าย ดูแลผิวไม่ให้ฉีกอย่างไร แบบไหนต้องพบแพทย์
เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้ว วัดที่บ้าน ค่าเท่าไรปกติ ต่ำแค่ไหนต้องไปโรงพยาบาล
ค่าออกซิเจนปลายนิ้ว (SpO2) ปกติ 95% ขึ้นไป ถ้า 92% หรือต่ำกว่าให้ติดต่อแพทย์ 88% หรือต่ำกว่าต้องไปโรงพยาบาลทันที พร้อมวิธีวัดให้แม่นในผู้สูงอายุ
ญาติเสียชีวิตที่บ้าน ต้องทำอะไรบ้าง แจ้งตายที่ไหน ภายในกี่ชั่วโมง
ผู้ป่วยระยะท้ายเสียชีวิตที่บ้าน ญาติต้องโทรหาใครก่อน แจ้งตายภายใน 24 ชั่วโมงที่ไหน ใช้เอกสารอะไร และควรขอใบรับรองแพทย์ไว้ก่อนกลับบ้านอย่างไร
ข้อติดในผู้ป่วยติดเตียง เกิดจากอะไร ป้องกันอย่างไร ยืดข้อทุกวันช่วยได้แค่ไหน
ข้อติด (ข้อยึด) ในผู้ป่วยติดเตียงและหลังอัมพาต เกิดจากอะไร สังเกตอย่างไร ป้องกันที่บ้านอย่างไร และงานวิจัยว่าการยืดเหยียดอย่างเดียวช่วยได้แค่ไหน