บทความความรู้สุขภาพ

เกี่ยวกับ ความรู้ผู้สูงอายุและผู้ดูแล

วัคซีนบาดทะยักผู้ใหญ่ ต้องฉีดกระตุ้นกี่ปีครั้ง โดนตะปูตำต้องฉีดไหม

คำตอบสั้น: ผู้ใหญ่และผู้สูงอายุควรฉีด วัคซีนบาดทะยักกระตุ้น 1 เข็มทุก 10 ปี ตามคำแนะนำของสมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2566 ส่วนคนที่ โดนตะปูตำหรือมีแผลเปิดที่เปื้อนดิน ควรล้างแผลทันที แล้วไปพบแพทย์โดยเร็ว โดยเฉพาะถ้าเข็มสุดท้ายนานเกิน 10 ปีหรือจำไม่ได้ว่าเคยฉีดเมื่อไร เพราะแพทย์ต้องดูทั้งลักษณะแผลและประวัติวัคซีนเพื่อตัดสินว่าต้องฉีดอะไรเพิ่ม

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

  • บาดทะยัก (tetanus) คือโรคติดเชื้อแบคทีเรียที่สร้างพิษต่อเส้นประสาท ทำให้กล้ามเนื้อเกร็งรุนแรง เชื้อเข้าทางบาดแผล ไม่ติดจากคนสู่คน
  • สมาคมโรคติดเชื้อฯ แนะนำให้ผู้ใหญ่ทุกช่วงอายุ ตั้งแต่ 18 ปีจนถึง 65 ปีขึ้นไป ฉีดวัคซีนบาดทะยักและคอตีบกระตุ้นทุก 10 ปี และให้ใช้วัคซีนที่มีไอกรนรวมอยู่ด้วยแทน 1 ครั้ง
  • MedlinePlus ระบุว่า ความเสี่ยงมาจากดินที่ติดตะปู ไม่ใช่สนิม ตะปูไม่เป็นสนิมแต่เปื้อนดินก็เสี่ยงได้
  • หายจากบาดทะยักแล้ว ไม่มีภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติ องค์การอนามัยโลก (WHO) จึงแนะนำให้ฉีดวัคซีนต่อแม้เคยป่วยมาแล้ว
  • ขากรรไกรแข็ง อ้าปากไม่ได้ กลืนลำบาก กล้ามเนื้อกระตุกเกร็ง หรือหายใจลำบาก ข้อใดข้อหนึ่ง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

บาดทะยักคืออะไร ติดได้อย่างไร

บาดทะยักเกิดจากสปอร์ของเชื้อแบคทีเรีย Clostridium tetani ที่เข้าสู่ร่างกายทางบาดแผล สปอร์ คือรูปแบบจำศีลของเชื้อที่ทนความร้อนและทนสภาพแวดล้อมได้นาน

MedlinePlus (ห้องสมุดการแพทย์แห่งชาติสหรัฐฯ ทบทวนเนื้อหา ธ.ค. 2568) อธิบายว่าสปอร์พบในดินและมูลสัตว์ และอยู่ในดินได้นานกว่า 40 ปีโดยยังก่อโรคได้ เมื่อสปอร์เข้าทางแผล จะกลายเป็นเชื้อที่สร้างพิษชื่อ เตตะโนสปาสมิน (tetanospasmin) ซึ่งไปขัดขวางสัญญาณประสาทจากไขสันหลังไปยังกล้ามเนื้อ ทำให้กล้ามเนื้อหดเกร็งรุนแรง

WHO ระบุเพิ่มว่าสปอร์พบได้ทั่วไปในดิน ขี้เถ้า ลำไส้และอุจจาระของคนและสัตว์ บนผิวหนัง และบนเครื่องมือที่ขึ้นสนิม เช่น ตะปู เข็ม ลวดหนาม และ บาดทะยักไม่ติดต่อจากคนสู่คน จึงไม่ต้องแยกผู้ป่วยเพราะกลัวติด

ในชีวิตประจำวันของคนไทย จุดเสี่ยงคืองานที่มือหรือเท้าสัมผัสดิน เช่น ทำสวน ทำนา กรีดยาง เก็บกวาดบ้านหลังน้ำลด เหยียบเศษไม้หรือตะปูขณะเดินเท้าเปล่า หรือถูกเครื่องมือการเกษตรบาด

ผู้ใหญ่ต้องฉีดวัคซีนบาดทะยักกระตุ้นกี่ปีครั้ง

ทุก 10 ปี ครั้งละ 1 เข็ม ตารางคำแนะนำการให้วัคซีนสำหรับผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ พ.ศ. 2566 ฉบับประชาชน ของสมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย ใส่คำแนะนำนี้ไว้ทั้งช่วงอายุ 18–26 ปี 27–64 ปี และ 65 ปีขึ้นไป หมายความว่า อายุมากขึ้นก็ยังต้องฉีดกระตุ้นต่อ ไม่ได้หยุดเมื่อเกษียณ

เอกสารวัคซีนสำหรับผู้สูงอายุของภาควิชาเวชศาสตร์ครอบครัว คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี (ปรับปรุง เม.ย. 2568) ก็ระบุตรงกันว่าวัคซีนบาดทะยัก หรือวัคซีนบาดทะยัก คอตีบ และไอกรน ให้ ฉีดกระตุ้นทุก 10 ปี

ทำไมต้องกระตุ้น เพราะ MedlinePlus อธิบายว่าการฉีดวัคซีนมักคุ้มกันบาดทะยักได้ราว 10 ปี ภูมิที่ได้ตอนเด็กจึงลดลงตามเวลา ส่วน WHO แนะนำให้เด็กได้วัคซีนที่มีบาดทะยักรวม 6 ครั้งตั้งแต่ทารกถึงวัยรุ่นเพื่อให้คุ้มกันยาวนาน ผู้ใหญ่ที่ไม่แน่ใจว่าเคยได้ครบหรือไม่ ควรให้แพทย์ประเมิน

วัคซีนบาดทะยักมีกี่แบบ Td กับ Tdap ต่างกันอย่างไร

ผู้ใหญ่ไทยจะเจอ 2 แบบหลัก คือ Td และ Tdap ตามเอกสารของสมาคมโรคติดเชื้อฯ

  • Td คือวัคซีนรวมบาดทะยักและคอตีบ ใช้ฉีดกระตุ้นทุก 10 ปี
  • Tdap คือวัคซีนรวมบาดทะยัก คอตีบ และไอกรน (pertussis) ใช้แทน Td ได้ 1 ครั้ง เพื่อเพิ่มภูมิต่อไอกรนด้วย
  • ถ้าหา Td ไม่ได้ เอกสารฉบับเดียวกันระบุว่า ใช้ Tdap แทนได้ทุกกรณี
  • วิธีฉีดคือ 1 เข็มเข้ากล้ามเนื้อ ตำแหน่งที่แนะนำคือต้นแขน

ข้อควรระวังที่สมาคมฯ เขียนไว้ คือ ผู้ที่เคยมีอาการชักหรือไม่รู้สึกตัวโดยหาสาเหตุอื่นไม่ได้ ภายใน 7 วันหลังได้วัคซีนบาดทะยัก คอตีบ และไอกรนครั้งก่อน ไม่ควรรับวัคซีนที่มีส่วนของไอกรนอีก ควรแจ้งประวัตินี้กับพยาบาลก่อนฉีดทุกครั้ง

ไอกรนในผู้ใหญ่มักถูกมองข้ามเพราะอาการไม่เหมือนเด็ก อ่านต่อได้ที่ ไอกรนในผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ

โดนตะปูตำหรือมีแผลเปื้อนดิน ต้องฉีดวัคซีนบาดทะยักไหม

ควรไปพบแพทย์โดยเร็ว เพราะการตัดสินว่าต้องฉีดอะไรขึ้นกับทั้งลักษณะแผลและประวัติวัคซีน MedlinePlus แนะนำให้ติดต่อแพทย์ทันทีเมื่อมีแผลเปิด โดยเฉพาะถ้า

  • บาดเจ็บนอกบ้านหรือในสวนไร่นา
  • แผลสัมผัสดิน
  • ไม่ได้ฉีดวัคซีนบาดทะยักกระตุ้นภายใน 10 ปี หรือไม่แน่ใจว่าฉีดล่าสุดเมื่อไร

สำหรับคนที่ ไม่เคยได้วัคซีนมาก่อน และแผลเปื้อนดิน ทราย หรือสิ่งสกปรก เป็นแผลลึกที่ปากแผลแคบ สมาคมโรคติดเชื้อฯ ให้แพทย์พิจารณาฉีด Tdap เป็นเข็มแรก แล้วตามด้วย Td อีก 2 เข็มที่ 1 เดือนและ 6 เดือน ครบ 3 เข็ม การไปตามนัดเข็ม 2 และ 3 จึงสำคัญ ไม่ใช่ฉีดเข็มเดียวแล้วจบ

นอกจากวัคซีน แพทย์อาจล้างแผล ตัดเนื้อตายออก หรือให้ยาอื่นตามการประเมิน ผู้ที่เป็นเบาหวานและมีแผลที่เท้าควรรีบตรวจเป็นพิเศษ ดูสัญญาณอันตรายได้ที่ แผลเบาหวานติดเชื้อ

ล้างแผลอย่างไรก่อนไปหาหมอ

ล้างแผลให้สะอาดทันที MedlinePlus ระบุว่าแผลและการบาดเจ็บควรได้รับการทำความสะอาดอย่างทั่วถึงโดยเร็ว ทำได้ดังนี้

  1. ล้างมือตัวเองก่อน แล้วล้างแผลด้วยน้ำสะอาดไหลผ่านและสบู่ ล้างเอาดินหรือเศษที่มองเห็นออก
  2. ถ้ามีเลือดออก ใช้ผ้าสะอาดกดไว้
  3. ถ้ามีเศษตะปู เศษไม้ หรือเศษแก้วฝังลึก อย่าพยายามแคะเอง ให้แพทย์เอาออก
  4. ปิดแผลด้วยผ้าก๊อซสะอาด แล้วไปสถานพยาบาลใกล้บ้าน เช่น รพ.สต. หรือโรงพยาบาลรัฐ พร้อมบอกว่าเข็มสุดท้ายฉีดเมื่อไร ถ้าจำได้
  5. หลังจากนั้นสังเกตแผลทุกวัน ถ้าบวมแดงร้อนมากขึ้นหรือไม่ดีขึ้น อ่านต่อที่ แผลหายช้า สัญญาณที่ควรไปพบแพทย์

จำไม่ได้ว่าเคยฉีดวัคซีนบาดทะยักเมื่อไร ต้องเริ่มใหม่ไหม

ให้บอกแพทย์ตามจริงว่าจำไม่ได้ แพทย์จะประเมินว่าควรฉีดแบบใด MedlinePlus จัดกลุ่ม "ไม่แน่ใจประวัติวัคซีน" ไว้ในกลุ่มที่ควรติดต่อแพทย์ เช่นเดียวกับคนที่ไม่ได้กระตุ้นเกิน 10 ปี

เคล็ดลับสำหรับครอบครัวไทย คือ จดวันที่ฉีดวัคซีนผู้ใหญ่ทุกครั้งไว้ในสมุดประจำตัวผู้ป่วยหรือถ่ายรูปใบนัดเก็บไว้ในโทรศัพท์ เวลาพาพ่อแม่ไปทำแผลจะตอบแพทย์ได้ทันที และเมื่อไปฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ประจำปี ให้ถามพยาบาลไปพร้อมกันว่าบาดทะยักครบกำหนดกระตุ้นหรือยัง ดูวัคซีนอื่นที่ผู้ใหญ่ควรได้ตามอายุที่ เช็คลิสต์วัคซีนผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ

สมาคมโรคติดเชื้อฯ ระบุหลักทั่วไปไว้ด้วยว่า ถ้าฉีดวัคซีนหลายชนิดในวันเดียวกัน ต้องฉีดแยกตำแหน่ง เช่น แขนคนละข้าง และหลังฉีดควรนั่งพักดูอาการ 15–30 นาที

อาการบาดทะยักเป็นอย่างไร เกิดหลังโดนแผลกี่วัน

อาการแรกที่พบบ่อยคือขากรรไกรเกร็ง อ้าปากไม่ได้ ภาษาอังกฤษเรียก lockjaw

  • WHO ระบุ ระยะฟักตัว (ช่วงตั้งแต่รับเชื้อจนเริ่มมีอาการ) 3–21 วัน ส่วนใหญ่เกิดภายใน 14 วัน ส่วน MedlinePlus ให้ช่วงราว 7–21 วัน
  • อาการตามที่ WHO และ MedlinePlus ระบุ ได้แก่ ขากรรไกรเกร็ง กล้ามเนื้อหลัง ท้อง และแขนขากระตุกเกร็ง กล้ามเนื้อกระตุกอย่างเจ็บปวดเมื่อมีเสียงดังหรือถูกกระตุ้น กลืนลำบาก น้ำลายไหล เหงื่อออกมาก มีไข้ ความดันเปลี่ยนแปลงหรือหัวใจเต้นเร็ว
  • การเกร็งอาจกระทบกล้ามเนื้อที่ใช้หายใจ จนหายใจลำบาก
  • WHO ระบุว่าบางคนเป็นบาดทะยักโดยจำไม่ได้ว่าเคยมีแผล เพราะแผลเล็กมาก

ความรุนแรง MedlinePlus ระบุว่า ถ้าไม่ได้รักษา ผู้ป่วยเสียชีวิตราว 1 ใน 4 และแม้รักษาอย่างเหมาะสม ยังเสียชีวิตได้ไม่ถึงร้อยละ 15 ซึ่งยังถือว่าสูง การฉีดวัคซีนให้ตรงกำหนดจึงคุ้มค่ากว่ามาก

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องบาดทะยัก จริงไหม

"โดนตะปูไม่เป็นสนิม ไม่ต้องห่วง" — ไม่จริง MedlinePlus อธิบายว่าความเสี่ยงมาจากดินและเชื้อที่ติดอยู่บนตะปู ไม่ใช่ตัวสนิม ตะปูที่ดูใหม่แต่ตกอยู่บนดินก็เสี่ยงได้ ส่วนตะปูสนิมมักอยู่กลางแจ้งและเปื้อนดินมานาน จึงถูกพูดถึงบ่อย

"ฉีดครบตอนเด็กแล้ว ไม่ต้องฉีดอีก" — ไม่ถูก คำแนะนำของสมาคมโรคติดเชื้อฯ ให้ผู้ใหญ่ทุกช่วงอายุกระตุ้นทุก 10 ปี

"เคยเป็นบาดทะยักแล้วจะไม่เป็นอีก" — ไม่จริง WHO ระบุว่าผู้ที่หายจากบาดทะยักไม่มีภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติ ติดซ้ำได้ จึงต้องฉีดวัคซีน

"แผลเล็กนิดเดียว ไม่เป็นไร" — แผลเล็กแต่ลึก เช่น ตะปูหรือหนามตำ ปากแผลแคบ เป็นลักษณะแผลที่สมาคมฯ ยกตัวอย่างไว้ในคำแนะนำ ขนาดแผลจึงไม่ใช่ตัวตัดสิน

เมื่อไรต้องไปโรงพยาบาลทันที

มีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ หลังมีแผลหรือแม้จำไม่ได้ว่ามีแผล ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

  • ขากรรไกรแข็ง อ้าปากไม่ได้ หรือหน้าเกร็งเหมือนยิ้มค้าง
  • กลืนลำบาก น้ำลายไหลเพราะกลืนไม่ได้
  • กล้ามเนื้อคอ หลัง หรือท้องกระตุกเกร็งเป็นพัก ๆ อย่างเจ็บปวด
  • หายใจลำบาก หรือชัก

WHO จัดบาดทะยักเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ต้องรักษาในโรงพยาบาล ต้องได้ยาต้านพิษที่เรียกว่า อิมมูโนโกลบูลินต่อบาดทะยัก (tetanus immune globulin) ดูแลแผล ยาคุมการเกร็ง และยาปฏิชีวนะ

ไปพบแพทย์ภายในวันนั้น ถ้ามีแผลตำลึก แผลเปื้อนดินหรือมูลสัตว์ แผลจากเครื่องมือการเกษตร หรือแผลที่ยังมีเศษวัตถุฝังอยู่ แม้ยังไม่มีอาการ

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที

ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง

คำถามที่พบบ่อย

ผู้ใหญ่ต้องฉีดวัคซีนบาดทะยักกี่ปีครั้ง

สมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทยแนะนำให้ผู้ใหญ่ทุกช่วงอายุ รวมถึงผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไป ฉีดวัคซีนบาดทะยักและคอตีบกระตุ้น 1 เข็มทุก 10 ปี

โดนตะปูตำต้องฉีดบาดทะยักไหม

ควรล้างแผลทันทีแล้วไปพบแพทย์โดยเร็ว โดยเฉพาะถ้าแผลเปื้อนดิน เข็มสุดท้ายนานเกิน 10 ปี หรือจำไม่ได้ว่าเคยฉีดเมื่อไร แพทย์จะดูลักษณะแผลและประวัติวัคซีนเพื่อตัดสินว่าต้องฉีดอะไรเพิ่ม

ตะปูไม่เป็นสนิมจะเป็นบาดทะยักได้ไหม

ได้ MedlinePlus อธิบายว่าความเสี่ยงมาจากดินและเชื้อที่ติดอยู่บนตะปู ไม่ใช่ตัวสนิม ตะปูที่ไม่มีสนิมแต่เปื้อนดินก็เสี่ยงได้

Td กับ Tdap ต่างกันอย่างไร

Td คือวัคซีนรวมบาดทะยักและคอตีบ ส่วน Tdap มีไอกรนรวมอยู่ด้วย สมาคมโรคติดเชื้อฯ แนะนำให้ใช้ Tdap แทน Td 1 ครั้งในการกระตุ้น และใช้แทนได้ถ้าหา Td ไม่ได้

เคยเป็นบาดทะยักแล้วต้องฉีดวัคซีนอีกไหม

ต้องฉีด องค์การอนามัยโลกระบุว่าผู้ที่หายจากบาดทะยักไม่มีภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติและติดซ้ำได้ จึงควรได้รับวัคซีน

อาการบาดทะยักเริ่มหลังโดนแผลกี่วัน

องค์การอนามัยโลกระบุระยะฟักตัว 3–21 วัน ส่วนใหญ่เกิดภายใน 14 วัน อาการแรกที่พบบ่อยคือขากรรไกรเกร็งอ้าปากไม่ได้ ถ้ามีอาการนี้ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

แหล่งอ้างอิง

บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-11

อ่านต่อ

ผู้สูงอายุช้ำง่าย จ้ำเลือดที่แขนและหลังมือ ผิวฉีกง่าย อันตรายไหม

จ้ำเลือดสีม่วงที่แขนผู้สูงอายุ (senile purpura) เกิดจากผิวบางและหลอดเลือดเปราะตามวัย ยาบางกลุ่มทำให้ช้ำง่าย ดูแลผิวไม่ให้ฉีกอย่างไร แบบไหนต้องพบแพทย์

เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้ว วัดที่บ้าน ค่าเท่าไรปกติ ต่ำแค่ไหนต้องไปโรงพยาบาล

ค่าออกซิเจนปลายนิ้ว (SpO2) ปกติ 95% ขึ้นไป ถ้า 92% หรือต่ำกว่าให้ติดต่อแพทย์ 88% หรือต่ำกว่าต้องไปโรงพยาบาลทันที พร้อมวิธีวัดให้แม่นในผู้สูงอายุ

ญาติเสียชีวิตที่บ้าน ต้องทำอะไรบ้าง แจ้งตายที่ไหน ภายในกี่ชั่วโมง

ผู้ป่วยระยะท้ายเสียชีวิตที่บ้าน ญาติต้องโทรหาใครก่อน แจ้งตายภายใน 24 ชั่วโมงที่ไหน ใช้เอกสารอะไร และควรขอใบรับรองแพทย์ไว้ก่อนกลับบ้านอย่างไร

ข้อติดในผู้ป่วยติดเตียง เกิดจากอะไร ป้องกันอย่างไร ยืดข้อทุกวันช่วยได้แค่ไหน

ข้อติด (ข้อยึด) ในผู้ป่วยติดเตียงและหลังอัมพาต เกิดจากอะไร สังเกตอย่างไร ป้องกันที่บ้านอย่างไร และงานวิจัยว่าการยืดเหยียดอย่างเดียวช่วยได้แค่ไหน

ดูบทความความรู้สุขภาพทั้งหมด(ทั้งหมด 112 บทความ)
📞 โทรปรึกษาฟรีทัก LINEสอบถามโปรโมชันFacebookแชท