ไอกรนในผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ อาการต่างจากเด็กอย่างไร ไอนานแค่ไหนต้องตรวจ

คำตอบสั้น: ไอกรน (pertussis หรือ whooping cough) คือโรคติดเชื้อแบคทีเรียทางเดินหายใจที่แพร่ง่าย ในผู้ใหญ่และผู้สูงอายุมักไม่มีเสียงหายใจเข้า "วู้ป" แบบที่พบในเด็ก แต่จะเริ่มคล้ายหวัด แล้วไอเป็นชุดยาว ๆ แรงจนหน้าแดง อาเจียนหลังไอ หรือเจ็บซี่โครง และไอนานหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน กรมควบคุมโรคแนะนำว่าถ้าไอมาอย่างน้อย 2 สัปดาห์ ไอเป็นชุด หรือไอมีเสียงฮู้ป ให้รีบไปพบแพทย์ ผู้ใหญ่ที่เป็นไอกรนแพร่เชื้อสู่ทารกในบ้านได้ ซึ่งเป็นกลุ่มที่อาการรุนแรงจนเสียชีวิตได้

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ไอกรนเกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Bordetella pertussis ติดต่อผ่านละอองเสมหะจากการไอหรือจาม (กรมควบคุมโรค)
• •NHS ระบุว่าผู้ใหญ่บางคนไม่มีเสียงวู้ป และอาการหน้าแดงมากขณะไอพบบ่อยในผู้ใหญ่ อาการไออาจนานหลายสัปดาห์หรือหลายเดือน
• •กรมควบคุมโรครายงานผู้ป่วยสงสัยไอกรนในไทย 1,186 ราย ระหว่าง 1 ม.ค.–16 พ.ย. 2567 เสียชีวิต 2 ราย อายุผู้ป่วยตั้งแต่ 3 วันถึง 88 ปี
• •NHS ระบุว่าผู้ป่วยแพร่เชื้อได้นานถึง 3 สัปดาห์หลังเริ่มไอ ถ้าได้ยาปฏิชีวนะ ควรหยุดงานจนครบ 48 ชั่วโมงหลังเริ่มยา
• •สมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทยแนะนำผู้ใหญ่ฉีดวัคซีนบาดทะยัก-คอตีบกระตุ้นทุก 10 ปี และให้พิจารณาใช้วัคซีนที่มีไอกรนแทน 1 ครั้ง

ไอกรนคืออะไร ทำไมผู้ใหญ่ที่เคยฉีดวัคซีนตอนเด็กยังเป็นได้

ไอกรนคือโรคติดเชื้อทางเดินหายใจจากแบคทีเรีย และผู้ใหญ่เป็นได้เพราะภูมิคุ้มกันจากวัคซีนหรือการติดเชื้อในอดีตลดลงตามเวลา เอกสารของกองโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค (ม.ค. 2567) อธิบายว่าเชื้อ Bordetella pertussis ก่อโรคเฉพาะในคน ติดต่อโดยการสัมผัสละอองเสมหะของผู้ป่วย และระบุว่าผู้ป่วยเด็กโตที่มีประวัติได้รับวัคซีนแล้วน่าจะเกิดจากระดับภูมิต้านทานที่ลดลง

MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ ระบุว่าไอกรนเป็นได้ทุกวัย และอาการมักนานราว 6 สัปดาห์ แต่นานได้ถึง 10 สัปดาห์

ไอกรนในผู้ใหญ่ อาการเป็นอย่างไร

ระยะแรกเหมือนหวัดธรรมดา จากนั้นราว 1 สัปดาห์จะเริ่มไอเป็นชุดที่แย่ลงตอนกลางคืน NHS (ทบทวนล่าสุด ส.ค. 2569) อธิบายลำดับอาการไว้ดังนี้

• •ช่วงแรก น้ำมูกไหล เจ็บคอ ไข้สูงพบไม่บ่อย (เอกสารกรมควบคุมโรคระบุอาการช่วงแรกในเด็กว่าอาจมีไข้ต่ำ ๆ ตาแดง น้ำตาไหล)
• •หลังจากราว 1 สัปดาห์ ไอเป็นชุดนานครั้งละหลายนาที มักหนักขึ้นตอนกลางคืน
• •เสียงวู้ป คือเสียงหายใจเข้าแรง ๆ ระหว่างชุดไอ NHS ระบุว่าผู้ใหญ่บางคนไม่มีเสียงนี้ และ MedlinePlus ระบุว่าพบได้น้อยในเด็กโตและผู้ใหญ่
• •ไอจนมีเสมหะเหนียวและอาเจียน MedlinePlus ระบุว่าถ้าอาเจียนร่วมกับการไอ ควรนึกถึงไอกรนเสมอ
• •หน้าแดงมากขณะไอ NHS ระบุว่าพบบ่อยในผู้ใหญ่
• •ไอจนหมดสติชั่วครู่ MedlinePlus ระบุว่าเกิดได้

เพราะอาการช่วงแรกเหมือนหวัด และผู้ใหญ่มักไม่มีเสียงวู้ป หลายคนจึงคิดว่าเป็นแค่ไอหลังหวัด

ไอกรนต่างจากไอหลังหวัด ไอจากภูมิแพ้ และหอบหืดอย่างไร

จุดสังเกตของไอกรนคือไอเป็นชุดยาวติดกันจนหายใจไม่ทัน แล้วตามด้วยหายใจเข้าแรง อาเจียน หรือหน้าแดง ขณะที่ไอแบบอื่นมีลักษณะต่างกัน

• •ไอหลังหวัด มักค่อย ๆ ดีขึ้นทีละน้อย อ่านเพิ่มที่ ไอไม่หายสักทีหลังเป็นหวัด ไอเป็นเดือน ผิดปกติไหม
• •ไอจากภูมิแพ้จมูก มักมีคันจมูก จาม น้ำมูกใส และกระแอมเพราะน้ำมูกไหลลงคอ
• •หอบหืด มักมีแน่นหน้าอก หรือหายใจมีเสียงวี้ด
• •ไอกรน ไอเป็นชุดยาวที่หนักขึ้นตอนกลางคืน ไข้สูงพบไม่บ่อย และอาจมีคนใกล้ชิดไอคล้ายกัน เพราะโรคแพร่ง่าย

อาการเหล่านี้ทับซ้อนกันได้ แพทย์จึงอาจเก็บตัวอย่างเมือกจากด้านหลังโพรงจมูกไปตรวจหาเชื้อ (MedlinePlus) ผู้ที่ใช้ยาพ่นจมูกหรือยาพ่นหอบหืดประจำ ห้ามหยุดยาเองแม้สงสัยว่าเป็นไอกรน ให้ใช้ต่อและไปพบแพทย์ อ่านเรื่องไอในผู้สูงอายุที่มีหลายสาเหตุได้ที่ ไอเรื้อรังในผู้สูงอายุ สาเหตุที่ลูกหลานควรรู้

ไอกรนอันตรายกับผู้สูงอายุแค่ไหน

ในผู้ใหญ่ ไอกรนมักรุนแรงน้อยกว่าในทารก แต่การไอแรงนาน ๆ ทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนได้ NHS ระบุภาวะที่พบในเด็กโตและผู้ใหญ่ ได้แก่

• •เจ็บซี่โครง
• •ไส้เลื่อน
• •หูชั้นกลางอักเสบ
• •ปัสสาวะเล็ดเวลาไอ

MedlinePlus ระบุภาวะแทรกซ้อนอื่นของไอกรน เช่น ปอดอักเสบ เลือดกำเดาไหล และหูอักเสบ และเพราะ NHS ระบุว่าอาการไอมักหนักขึ้นตอนกลางคืน ผู้สูงอายุที่เป็นไอกรนจึงอาจนอนได้น้อยเป็นเวลาหลายสัปดาห์

ความเสี่ยงที่ใหญ่กว่าคือ การแพร่เชื้อไปสู่ทารก เอกสารกรมควบคุมโรคระบุว่ากลุ่มเสี่ยงต่อโรครุนแรงคือเด็กอายุน้อยกว่า 1 ปี และทารกอายุน้อยกว่า 6 เดือนอาจไอจนหน้าเขียวและหยุดหายใจ ข้อมูลไทยของกรมควบคุมโรค (1 ม.ค.–16 พ.ย. 2567) พบผู้ป่วยสงสัยไอกรนกลุ่มอายุ 0–4 ปีมากที่สุด 818 ราย หรือราว 69% และจังหวัดที่มีอัตราป่วยสูงสุดคือยะลา ปัตตานี และนราธิวาส

ไอกรนรักษาอย่างไร กินยาแก้ไอช่วยไหม

แพทย์อาจให้ยาปฏิชีวนะ ซึ่งช่วยลดการแพร่เชื้อเป็นหลัก ส่วนยาแก้ไอทั่วไปมักไม่ช่วย ข้อมูลจากแหล่งที่เปิดตรวจ

• •กรมควบคุมโรค: ถ้าให้ยาปฏิชีวนะในระยะเริ่มต้นช่วยลดความรุนแรงได้ แต่ถ้าเริ่มยาเมื่อไอเป็นชุดแล้ว ยาไม่เปลี่ยนความรุนแรงของโรค แต่กำจัดเชื้อได้ใน 3–4 วัน ซึ่งช่วยลดการแพร่เชื้อ
• •NHS: ถ้าวินิจฉัยได้ภายใน 3 สัปดาห์หลังเริ่มไอ จะได้ยาปฏิชีวนะเพื่อหยุดการแพร่เชื้อ ยาอาจไม่ทำให้อาการไอน้อยลง และต้องกินยาให้ครบแม้รู้สึกดีขึ้น
• •MedlinePlus: ยาแก้ไอ ยาขับเสมหะ และยากดอาการไอ ส่วนใหญ่ไม่ช่วยในไอกรน

การดูแลตัวเองที่ NHS และกรมควบคุมโรคแนะนำ คือ พักผ่อนให้มาก ดื่มน้ำอุ่นให้พอ (ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ) อยู่ในห้องที่อากาศถ่ายเท เลี่ยงฝุ่น ควันไฟ ควันบุหรี่ และอากาศร้อนหรือเย็นจัด ส่วนยาลดไข้ ให้ใช้ตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร

ไอทุกแบบไม่ได้ต้องใช้ยาปฏิชีวนะ ไอกรนเป็นกรณีที่แพทย์จะพิจารณาเมื่อสงสัยหรือยืนยันโรค อ่านเพิ่มที่ ไอไม่หายต้องกินยาฆ่าเชื้อไหม

เป็นไอกรนต้องหยุดงานไหม อยู่บ้านกับหลานได้หรือเปล่า

ควรแยกตัวจากทารกและหยุดงานจนพ้นระยะแพร่เชื้อ NHS ระบุว่าผู้ป่วยแพร่เชื้อได้นานถึง 3 สัปดาห์หลังเริ่มไอ และแนะนำให้หยุดเรียนหรือหยุดงานจนครบ 48 ชั่วโมงหลังเริ่มยาปฏิชีวนะ หรือ 3 สัปดาห์หลังเริ่มไอถ้าไม่ได้รับยา

คำแนะนำสำหรับประชาชนของกรมควบคุมโรค (พ.ย. 2567) ได้แก่ สวมหน้ากากอนามัย ปิดปากปิดจมูกเวลาไอหรือจาม เลี่ยงการใกล้ชิดผู้ที่สงสัยว่าเป็นไอกรน และถ้าได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นไอกรนให้กินยาให้ครบตามกำหนด

ในบ้านไทยที่ปู่ย่าตายายช่วยเลี้ยงหลาน ถ้าผู้สูงอายุไอเป็นชุดนานผิดปกติ ไม่ควรอุ้มหรือหอมทารกจนกว่าแพทย์จะตรวจ

ผู้ใหญ่และผู้สูงอายุควรฉีดวัคซีนไอกรนไหม

สมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทยแนะนำให้ผู้ใหญ่ฉีดวัคซีนบาดทะยัก-คอตีบ (Td) กระตุ้นทุก 10 ปี และให้พิจารณาใช้วัคซีนบาดทะยัก-คอตีบ-ไอกรน (Tdap) แทน 1 ครั้ง ตามตารางในคำแนะนำการให้วัคซีนสำหรับผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ พ.ศ. 2566 ฉบับประชาชน ซึ่งเขียนคำแนะนำนี้ไว้ทุกช่วงอายุตั้งแต่ 18 ปีจนถึง 65 ปีขึ้นไป โดยจัดการใช้ Tdap แทนเป็นวัคซีนที่ให้พิจารณา (วัคซีนทางเลือก) ควรคุยกับแพทย์ว่าเหมาะกับตัวเองหรือไม่

• •ผู้ที่ใกล้ชิดทารกอายุต่ำกว่า 12 เดือน MedlinePlus ระบุว่าวัคซีน Tdap สำคัญเป็นพิเศษสำหรับกลุ่มนี้ เช่น ปู่ย่าตายายที่ช่วยเลี้ยงหลาน
• •หญิงตั้งครรภ์ กรมควบคุมโรคแนะนำวัคซีนไอกรนชนิดไร้เซลล์ (aP) ช่วงอายุครรภ์ 20–32 สัปดาห์ เพื่อส่งภูมิคุ้มกันจากแม่สู่ลูก และสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติสนับสนุนวัคซีนนี้ให้หญิงตั้งครรภ์ตั้งแต่ปี 2567
• •ข้อควรระวัง สมาคมโรคติดเชื้อฯ ระบุว่าผู้ที่เคยชักหรือไม่รู้สึกตัวโดยไม่มีสาเหตุอื่นภายใน 7 วันหลังฉีดวัคซีนที่มีไอกรนครั้งก่อน ไม่ควรรับวัคซีนที่มีไอกรนอีก

ผู้สูงอายุควรคุยกับแพทย์เรื่องวัคซีนอื่นด้วย เช่น วัคซีนไข้หวัดใหญ่ อ่านสิทธิฉีดฟรีได้ที่ วัคซีนไข้หวัดใหญ่ฟรีผู้สูงอายุ ใครมีสิทธิ์ ฉีดที่ไหน

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ และเมื่อไรต้องโทร 1669

ไปพบแพทย์โดยเร็วเมื่อไอมาอย่างน้อย 2 สัปดาห์ ไอเป็นชุด หรือไอมีเสียงฮู้ป ตามคำแนะนำของกรมควบคุมโรค และควรไปเร็วขึ้นถ้าไอหนักขึ้นเรื่อย ๆ เพิ่งสัมผัสผู้ป่วยไอกรน กำลังตั้งครรภ์ หรือมีทารกในบ้าน

มีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 (อ้างอิงอาการฉุกเฉินจาก NHS และ MedlinePlus)

• •ริมฝีปาก ลิ้น ใบหน้า หรือผิวเป็นสีเขียวคล้ำหรือเทา
• •หายใจลำบาก หายใจตื้น หรือหยุดหายใจเป็นช่วง ๆ
• •เจ็บหน้าอกที่แย่ลงเวลาหายใจหรือไอ ซึ่งอาจเป็นปอดอักเสบ
• •ชัก
• •อาเจียนไม่หยุด หรือขาดน้ำจนดื่มไม่ได้
• •ไข้สูง

NHS แนะนำว่าอย่าขับรถไปโรงพยาบาลเอง ให้คนอื่นพาไป และนำยาที่กินอยู่ไปด้วย

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเอ็กซ์พลัส (Beta X Plus)

เบต้าเอ็กซ์พลัส (Beta X Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ตรา เบต้า เอ็กซ์ พลัส เลข อย. 10-1-15662-5-0098 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากระบุรับประทานวันละ 2 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งหรืออนุญาตผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ฉลากระบุส่วนประกอบหลายชนิด เช่น แอล-ซิสเทอีน 100 มก. สารสกัดอะเซโรล่าเชอร์รี่ 100 มก. ผงกระชาย 75 มก. สารสกัดขิง 50 มก. ซิงค์ 5.8 มก. และวิตามินซี (กรดแอสคอร์บิก) 1.5 มก. ต่อแคปซูล แอล-ซิสเทอีนในฉลากไม่ใช่ยาละลายเสมหะ NAC (เอ็น-อะเซทิลซิสเทอีน) ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้มีผลต่อไอกรนหรืออาการไอ และยังไม่พบงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้โดยตรง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใช้แทนวัคซีน การตรวจ หรือยาปฏิชีวนะที่แพทย์สั่งไม่ได้

ข้อความบนฉลาก: "เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน" · "ผู้ที่เป็นโรคนิ่วไม่ควรรับประทาน" · กรอบข้อความ "ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค"

คำแนะนำของบทความ (ไม่ใช่ข้อความบนฉลาก): ถ้าแพทย์สั่งยาปฏิชีวนะ ให้แจ้งเภสัชกรว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีสังกะสีอยู่ เพื่อให้กำหนดเวลากินที่เหมาะสม ผลิตภัณฑ์นี้มีอาร์จินีน ขิง และเบต้าแคโรทีนด้วย ผู้ที่ใช้ยาความดัน ยาโรคหัวใจ ยาละลายลิ่มเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่เคยเป็นนิ่ว ผู้ป่วยโรคไตหรือโรคตับ และผู้ที่สูบบุหรี่ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเอ็กซ์พลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที