โรคลักปิดลักเปิดคืออะไร คนยุคนี้ยังเป็นได้ไหม ใครเสี่ยงขาดวิตามินซี

คำตอบสั้น: โรคลักปิดลักเปิด (scurvy) คือโรคที่เกิดจาก การขาดวิตามินซีอย่างรุนแรง ทำให้อ่อนเพลีย โลหิตจาง เหงือกอักเสบ เลือดออกใต้ผิวหนัง และแผลหายช้า (MedlinePlus) ปัจจุบันพบไม่บ่อย เพราะวิตามินซีเพียงราววันละ 10 มก. ก็เพียงพอที่จะไม่เกิดโรคนี้ (Linus Pauling Institute) แต่ยังพบได้ในผู้สูงอายุที่ขาดสารอาหาร คนที่กินอาหารจำกัดมาก ผู้ป่วยหนัก และเด็กบางกลุ่ม ส่วนคนสูบบุหรี่มีระดับวิตามินซีในเลือดต่ำกว่าคนทั่วไป

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •โรคลักปิดลักเปิดเกิดจากการขาดวิตามินซีรุนแรง ร่างกายมนุษย์สร้างวิตามินซีเองไม่ได้และเก็บสำรองไว้ไม่มาก
• •อาการ: อ่อนเพลีย เหงือกอักเสบ เลือดออกตามไรฟัน ช้ำง่าย จ้ำเลือดใต้ผิว แผลหายช้า ปวดข้อ ผมและฟันหลุดร่วง
• •กลุ่มเสี่ยง: ผู้สูงอายุที่ขาดสารอาหาร คนที่กินอาหารจำกัดมาก ผู้ป่วยหนัก เด็กบางกลุ่ม และคนสูบบุหรี่ที่กินผักผลไม้น้อย
• •ผู้ใหญ่ควรได้วิตามินซีวันละ 90 มก. (ชาย) และ 75 มก. (หญิง) คนสูบบุหรี่ต้องการเพิ่มอีกวันละ 35 มก. (MedlinePlus)
• •ฝรั่ง คะน้า มะขามป้อม เป็นผักผลไม้ไทยที่มีวิตามินซีสูง

โรคลักปิดลักเปิดคืออะไร เกิดจากขาดวิตามินอะไร

โรคลักปิดลักเปิดเกิดจากการขาดวิตามินซี (กรดแอสคอร์บิก) อย่างรุนแรง ชื่อภาษาอังกฤษคือ scurvy ส่วนชื่อทางการแพทย์อื่นคือภาวะขาดวิตามินซี (MedlinePlus)

โรคนี้เป็นที่รู้จักมานานหลายร้อยปี Linus Pauling Institute เล่าว่าราวปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 กองทัพเรืออังกฤษรู้แล้วว่าการกินส้มหรือมะนาวรักษาโรคนี้ได้ แม้จะยังไม่มีใครสกัดวิตามินซีได้จนถึงต้นทศวรรษ 1930

ทำไมขาดวิตามินซีแล้วเลือดออกง่าย วิตามินซีจำเป็นต่อการสร้างคอลลาเจน ซึ่งเป็นโปรตีนโครงสร้างของผิวหนัง เส้นเอ็น และหลอดเลือด (MedlinePlus) เมื่อขาด หลอดเลือดเล็ก ๆ และเนื้อเยื่อเกี่ยวพันจะอ่อนแอ เลือดจึงซึมออกง่าย และแผลประสานตัวได้ไม่ดี

ร่างกายมนุษย์สร้างวิตามินซีเองไม่ได้ และไม่ได้เก็บสำรองไว้มาก จึงต้องได้จากอาหารทุกวัน (MedlinePlus)

อาการโรคลักปิดลักเปิดเป็นอย่างไร

อาการที่ MedlinePlus และ Linus Pauling Institute ระบุ

• •อ่อนเพลีย เป็นอาการช่วงแรก ๆ
• •เหงือกอักเสบ เหงือกบวม เลือดออกตามไรฟัน
• •ช้ำง่าย มีจุดหรือจ้ำเลือดใต้ผิวหนัง บางรายมีเลือดออกรอบโคนเล็บ
• •แผลหายช้า
• •ปวดข้อ ข้อบวม
• •ผมแห้งแตกปลาย หรือผมหยิกงอผิดรูป ผมร่วง ฟันโยกหลุด
• •ผิวแห้ง หยาบ เป็นขุย
• •โลหิตจาง
• •เลือดกำเดาไหล

อาการหลายข้อซ้ำกับโรคอื่น เช่น เลือดออกตามไรฟันส่วนใหญ่มาจากเหงือกอักเสบ ส่วนจ้ำเลือดอาจมาจากยาหรือโรคเลือด จึงต้องให้แพทย์ตรวจ อ่านวิธีแยกที่ เลือดออกตามไรฟันขาดวิตามินอะไร

แผลที่หายช้ามีหลายสาเหตุ เช่น เบาหวาน หลอดเลือดตีบ หรือการติดเชื้อ ดูที่ แผลหายช้า เมื่อไรต้องไปหาหมอ

คนยุคนี้ยังเป็นโรคลักปิดลักเปิดได้ไหม

ได้ แต่พบไม่บ่อย MedlinePlus ระบุว่าโรคนี้พบน้อยในสหรัฐอเมริกา และพบมากที่สุดในผู้สูงอายุที่ได้รับสารอาหารไม่เพียงพอ

Linus Pauling Institute อธิบายว่าโรคนี้พบน้อยในประเทศพัฒนาแล้ว เพราะ วิตามินซีเพียงราววันละ 10 มก. ก็เพียงพอที่จะไม่เกิดโรคนี้ แต่ยังมีรายงานผู้ป่วยในเด็ก ผู้ป่วยหนัก และผู้สูงอายุที่กินอาหารจำกัดมาก

ตัวเลขนี้หมายความว่า คนที่กินผักหรือผลไม้สดบ้างทุกวันมีโอกาสเป็นโรคนี้น้อยมาก ปัญหาจึงอยู่ที่คนที่ แทบไม่ได้กินผักผลไม้เลยเป็นเวลานาน

ใครเสี่ยงขาดวิตามินซี

ผู้สูงอายุที่กินอาหารได้น้อย

ผู้สูงอายุที่ฟันไม่ดี เคี้ยวลำบาก อยู่คนเดียว หรือเบื่ออาหาร มักกินแต่ข้าวต้มกับของนิ่ม ๆ ผักผลไม้สดหายไปจากจาน ซึ่งตรงกับกลุ่มที่ MedlinePlus และ Linus Pauling Institute ระบุว่าเสี่ยง วิธีเริ่มแก้ปัญหาผู้สูงอายุกินน้อย ดูที่ ผู้สูงอายุกินข้าวไม่ได้ เบื่ออาหาร เริ่มต้นแก้อย่างไร

คนสูบบุหรี่

Linus Pauling Institute อธิบายว่า คนสูบบุหรี่มีภาวะเครียดออกซิเดชันจากสารพิษในควันบุหรี่ และมักมีระดับวิตามินซีในเลือดต่ำกว่า จึงกำหนดให้คนสูบบุหรี่ต้องการวิตามินซีมากกว่าคนไม่สูบวันละ 35 มก. ข้อมูลสำรวจในสหรัฐฯ ปี 2017–2018 พบการขาดวิตามินซีในคนสูบบุหรี่ 14.6% เทียบกับ 4.4% ในคนไม่สูบ

แต่ การกินวิตามินซีเพิ่มไม่ได้ลบล้างอันตรายของบุหรี่ต่อหลอดเลือดและปอด อ่านต่อที่ สูบบุหรี่ทำให้หลอดเลือดตีบได้อย่างไร

คนที่ดื่มแอลกอฮอล์หนักหรือกินอาหารจำกัดมาก

แหล่งที่เราตรวจไม่ได้ระบุคนดื่มสุราเป็นกลุ่มเฉพาะ แต่ถ้าดื่มหนักจนกินข้าวน้อย หรือกินอาหารซ้ำ ๆ ไม่กี่อย่างเป็นเวลานาน ก็เข้าข่าย "กินอาหารจำกัดมาก" ซึ่งเป็นกลุ่มเสี่ยงตามที่ Linus Pauling Institute ระบุ

ผู้ป่วยโรคไตและผู้ฟอกไต

ผู้ป่วยไตบางรายได้รับคำแนะนำให้จำกัดอาหารบางชนิด ในอีกด้าน วิตามินซีขนาดสูงก็มีข้อระวังเรื่องนิ่วและไตวายจากผลึกออกซาเลต แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 ไม่แนะนำให้เสริมวิตามินเป็นประจำ ผู้ป่วยไตจึงไม่ควรเริ่มวิตามินซีเสริมเอง ให้ถามแพทย์โรคไต รายละเอียดอยู่ที่ ไตระยะ 2 ระยะ 3 กินวิตามินซีได้ไหม

โรคลักปิดลักเปิดตรวจและรักษาอย่างไร

ถ้าสงสัย ให้พบแพทย์และเล่าเรื่องการกินอาหารย้อนหลังให้ละเอียด เพราะแพทย์ต้องแยกโรคอื่นที่ทำให้เลือดออกง่าย เช่น โรคเลือด หรือผลของยา ซึ่งอาจต้องตรวจเลือดเพิ่ม

การรักษาหลักคือให้ได้วิตามินซีเพียงพอ ขนาดและระยะเวลาให้แพทย์เป็นผู้กำหนด เพราะต้องดูว่าผู้ป่วยกินอาหารได้แค่ไหน มีโรคไตหรือประวัตินิ่วหรือไม่ และมีภาวะขาดสารอาหารอื่นร่วมด้วยหรือเปล่า

อย่าซื้อวิตามินซีขนาดสูงมากินเองโดยไม่ตรวจ เพราะอาการคล้ายโรคลักปิดลักเปิดอาจมาจากสาเหตุอื่นที่อันตรายกว่า และ MedlinePlus ระบุว่าไม่แนะนำวิตามินซีเกินวันละ 2,000 มก. เพราะทำให้ท้องเสีย และพบนิ่วในไตได้แม้ไม่บ่อย

ความเชื่อที่พบบ่อย: กินวิตามินซีเม็ดใหญ่ทุกวันจะได้ไม่ขาด และป้องกันหวัดด้วย

คนทั่วไปที่กินผักผลไม้ได้ ไม่จำเป็นต้องพึ่งวิตามินซีเม็ดใหญ่ เพราะปริมาณวิตามินซีที่เพียงพอจะไม่เกิดโรคลักปิดลักเปิดนั้นต่ำมาก และปริมาณที่ผู้ใหญ่ควรได้ต่อวัน (90 มก. ในชาย 75 มก. ในหญิง) ได้จากผักผลไม้ในมื้ออาหาร ดูตัวอย่างด้านล่าง

ส่วนเรื่องหวัด งานทบทวน Cochrane ที่รวมการทดลองในคนทั่วไปกว่า 1 หมื่นคน พบว่าการกินวิตามินซีวันละ 200 มก. ขึ้นไปเป็นประจำ ไม่ได้ลดโอกาสเป็นหวัด ทำให้หวัดสั้นลงเล็กน้อย (ผู้ใหญ่ราว 8%) และการเริ่มกินหลังเป็นหวัดแล้วไม่เห็นผลที่สม่ำเสมอ

ได้วิตามินซีพอจากอาหารไทยอะไรบ้าง

ข้อมูลที่คอลัมน์ @Rama ของโรงพยาบาลรามาธิบดีอ้างจากปริมาณสารอาหารอ้างอิงของไทย ระบุว่าผู้ใหญ่ควรได้วิตามินซีวันละ 85–100 มก. และยกตัวอย่างผักผลไม้ไทยที่มีวิตามินซีสูง

• •ฝรั่ง ราว 151–187 มก. ต่อ 100 กรัม
• •คะน้า ราว 120 มก. ต่อ 100 กรัม
• •มะขามป้อม ราว 111 มก. ต่อ 100 กรัม

ผลไม้อื่นที่ MedlinePlus จัดว่ามีวิตามินซีสูง เช่น ส้ม มะละกอ สับปะรด มะม่วง แตงโม และผักอย่างบรอกโคลี พริกหวาน กะหล่ำปลี มะเขือเทศ

เคล็ดลับเล็ก ๆ จาก MedlinePlus: ผักผลไม้สดหรือดิบให้วิตามินซีมากที่สุด การปรุงด้วยความร้อน การเก็บไว้นาน และแสง ทำให้วิตามินซีลดลง ผัดคะน้าไฟแรงเร็ว ๆ หรือกินฝรั่งสดเป็นของว่าง จึงช่วยได้มากกว่าต้มผักนาน ๆ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

• •วิตามินซี (กรดแอสคอร์บิก) 30 มก. — วิตามินซีเป็นสารอาหารจำเป็น ถ้าขาดรุนแรงจะเป็นโรคลักปิดลักเปิด ปริมาณในแคปซูลต่ำกว่าที่ผู้ใหญ่ควรได้ต่อวัน (ชาย 90 มก. หญิง 75 มก.) คิดเป็นราว 33–40% (คำนวณ) และต่ำกว่าปริมาณที่แนะนำสำหรับคนสูบบุหรี่ (ชาย 125 มก. หญิง 110 มก.) คิดเป็นราว 24–27% (คำนวณ) งานเรื่องหวัดของ Cochrane ใช้ขนาดตั้งแต่วันละ 200 มก. ขึ้นไป ซึ่งมากกว่าในแคปซูลอย่างน้อย 6.7 เท่า (คำนวณ)

แคปซูลนี้ไม่ใช่วิธีรักษาโรคลักปิดลักเปิด และไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้ไม่เกิดโรคนี้ ผู้ที่สงสัยว่าขาดวิตามินซีต้องพบแพทย์ แหล่งวิตามินซีหลักควรมาจากผักผลไม้

ข้อควรระวัง: ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังหรือผู้ฟอกไต และผู้ที่เคยเป็นนิ่ว ควรปรึกษาแพทย์ก่อนอาหารเสริมทุกชนิด ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที