บทความความรู้สุขภาพ

เกี่ยวกับ ความรู้สุขภาพตา

ต้อเนื้อ ต้อลม เกิดจากอะไร ต้องผ่าตัดลอกไหม ลอกแล้วกลับมาเป็นซ้ำได้ไหม

คำตอบสั้น: ต้อลม (pinguecula) คือก้อนเล็กสีเหลืองขาวบนตาขาว ส่วน ต้อเนื้อ (pterygium) คือเนื้อเยื่อรูปสามเหลี่ยมที่ลามจากตาขาวขึ้นไปบนกระจกตาดำ ทั้งสองโรคเกี่ยวข้องกับการโดนแดด ลม และฝุ่นเป็นเวลานาน คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ระบุว่าไม่มีอันตรายร้ายแรงถึงขั้นทำให้ตาบอดโดยตรง ส่วนใหญ่ไม่ต้องผ่าตัด แต่ถ้าต้อเนื้อลามจนบังรูม่านตา ทำให้สายตาเอียง หรือดึงรั้งจนกลอกตาลำบาก จักษุแพทย์จะพิจารณาลอกออก และหลังลอกแล้วกลับมาเป็นซ้ำได้

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

  • งานทบทวนอย่างเป็นระบบในวารสาร Survey of Ophthalmology ปี 2018 รวม 68 การศึกษา จากผู้เข้าร่วม 415,911 คนใน 24 ประเทศ พบความชุกของต้อเนื้อราวร้อยละ 12 และสูงถึงร้อยละ 19.5 ในคนอายุเกิน 80 ปี
  • ประเทศไทยอยู่ในแถบ “pterygium belt” ระหว่างละติจูด 30 องศาเหนือถึง 30 องศาใต้ จึงพบต้อเนื้อได้บ่อย (คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล)
  • MedlinePlus ระบุว่าส่วนใหญ่ดูแลด้วยการใส่แว่นกันแดดและใช้น้ำตาเทียม ผ่าตัดเมื่อบังการมองเห็นหรือด้วยเหตุผลด้านความสวยงาม
  • ลอกต้อเนื้อแบบตัดออกอย่างเดียวมีรายงานการกลับเป็นซ้ำสูงได้ถึงกว่าร้อยละ 80 การผ่าตัดที่ปะเนื้อเยื่อร่วมด้วยมีโอกาสกลับเป็นซ้ำน้อยลง (Cochrane ปี 2016)
  • คนที่มีต้อเนื้อควรให้จักษุแพทย์ตรวจปีละครั้ง เพื่อดูว่าลามเข้าใกล้กลางตาดำหรือยัง (MedlinePlus)

ต้อลมกับต้อเนื้อต่างกันอย่างไร

ต้อลมอยู่บนตาขาว ส่วนต้อเนื้อลามขึ้นไปบนตาดำ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล อธิบายว่าต้อลมเป็นก้อนขนาดเล็กสีเหลืองขาวที่ปกคลุมตาขาว เกิดได้ทั้งหัวตาและหางตาในแนวนอน มักเกิดทั้งสองข้าง และถ้าก้อนนี้ลุกลามเข้าไปถึงกระจกตา จะเรียกว่าต้อเนื้อ

  • ต้อลม ก้อนนูนเล็ก สีเหลืองหรือขาวขุ่น อยู่บนตาขาวข้างตาดำ ไม่ลามขึ้นตาดำ ส่วนใหญ่แค่ระคายเคืองเป็นครั้งคราว
  • ต้อเนื้อ เนื้อเยื่อรูปสามเหลี่ยมหรือปีก มีเส้นเลือดวิ่งอยู่ ฐานอยู่บนตาขาว หัวลามขึ้นไปบนตาดำ MedlinePlus อธิบายว่าเป็นเนื้อเยื่อนูนสีขาวที่มีเส้นเลือด อยู่ที่ขอบด้านในหรือด้านนอกของกระจกตา และมักไม่เจ็บ

กระจกตา (cornea) คือชั้นใสด้านหน้าสุดของลูกตาที่คนไทยเรียกว่าตาดำ ส่วน เยื่อบุตา (conjunctiva) คือเยื่อบาง ๆ ที่คลุมตาขาวและด้านในเปลือกตา ต้อลมและต้อเนื้อเกิดจากเยื่อบุตาส่วนนี้

ชื่อ “ต้อ” ทำให้หลายคนเข้าใจผิดว่าเป็นโรคเดียวกับต้อกระจกหรือต้อหิน ความจริงต่างกันสิ้นเชิง ต้อกระจกคือเลนส์ตาขุ่น ต้อหินคือเส้นประสาทตาเสื่อม ส่วนต้อลมและต้อเนื้อเป็นเรื่องของเยื่อบุผิวด้านนอกลูกตา คนที่อายุ 40 ปีขึ้นไปควรตรวจคัดกรอง ต้อหิน แยกต่างหาก เพราะต้อหินระยะแรกไม่มีอาการ

ต้อเนื้อเกิดจากอะไร ใครเสี่ยง

สาเหตุหลักคือแสงแดดที่มีรังสียูวี (UV) และการโดนลม ฝุ่น ควันเป็นเวลานาน คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล อธิบายว่าต้อเกิดจากการเสื่อมของเส้นใยคอลลาเจนในเยื่อบุตา ปัจจัยเสี่ยงสำคัญคือการสัมผัสแสงแดดที่มีรังสียูวีเป็นเวลานาน รวมถึงฝุ่นและควัน ปัจจัยเสริมคือเพศชาย และตาแห้ง

งานทบทวนในวารสาร Survey of Ophthalmology ปี 2018 วิเคราะห์ปัจจัยเสี่ยงไว้เป็นตัวเลข

  • ทำงานกลางแจ้ง โอกาสเป็นต้อเนื้อสูงขึ้นราว 1.46 เท่า
  • อยู่ในพื้นที่ชนบท สูงขึ้นราว 1.45 เท่า
  • โดนแดดมากกว่า 5 ชั่วโมงต่อวัน สูงขึ้นราว 1.24 เท่า
  • ผู้ชาย สูงขึ้นราว 1.30 เท่าเมื่อเทียบกับผู้หญิง
  • ใส่แว่นกันแดด โอกาสเป็นต้อเนื้อต่ำลงเหลือราวครึ่งหนึ่ง (odds ratio 0.47)

MedlinePlus ระบุตรงกันว่าพบบ่อยในชาวนา ชาวประมง และคนที่อยู่ใกล้เส้นศูนย์สูตร ส่วนในเด็กพบน้อย ภาพนี้ตรงกับชีวิตคนไทยจำนวนมาก เช่น เกษตรกรที่ทำนาทำสวนกลางแดด ชาวประมง คนขับวินมอเตอร์ไซค์ แม่ค้าตลาดนัด และคนงานก่อสร้าง

ในคนไทยอายุ 40 ปีขึ้นไป งานวิจัยของคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี ตีพิมพ์ในวารสาร Cornea ปี 2006 ตรวจอาสาสมัคร 550 คนที่มาตรวจตาประจำปีที่โรงพยาบาลรามาธิบดี พบต้อลมหรือต้อเนื้อราวร้อยละ 53.8 ตัวเลขนี้มาจากคนที่มาตรวจตาที่โรงพยาบาลในกรุงเทพฯ จึงไม่ใช่ตัวเลขของคนไทยทั้งประเทศ แต่ชี้ว่าเป็นภาวะที่พบได้บ่อยมากในวัยนี้

ต้อเนื้อมีอาการอย่างไร อันตรายไหม

ส่วนใหญ่ไม่อันตรายและไม่เจ็บ แต่ทำให้ระคายเคือง ตาแดง และบังการมองเห็นได้ถ้าลามเข้ากลางตาดำ MedlinePlus ระบุว่าบางคนไม่มีอาการเลย แต่ต้อเนื้ออาจอักเสบจนแสบตา ระคายเคือง หรือรู้สึกเหมือนมีอะไรอยู่ในตา และถ้าลามขึ้นไปบนกระจกตามากพอจะกระทบการมองเห็น

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล อธิบายอาการไว้ดังนี้

  • ระคายเคืองตา เคืองเหมือนมีฝุ่น
  • ตาแดงบริเวณต้อเวลาอักเสบ
  • มองเห็นลดลง ถ้าต้อเนื้อใหญ่จนบดบังรูม่านตา
  • สายตาเอียง ถ้าต้อเนื้อมีขนาดใหญ่มาก

ต้อลมและต้อเนื้อยังสัมพันธ์กับตาแห้ง งานวิจัยของคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดีชิ้นเดียวกันพบว่าคนที่มีต้อลมหรือต้อเนื้อมีผลตรวจตาแห้งเป็นบวกมากกว่า อ่านวิธีดูแลตาแห้งได้ที่ ตาแห้ง ตาล้าจากการใช้จอ ดูแลอย่างไร

ต้อเนื้อต้องผ่าตัดลอกไหม

ไม่ทุกคน ต้อเนื้อส่วนใหญ่ไม่ต้องผ่าตัด การลอกขึ้นกับดุลพินิจของจักษุแพทย์ MedlinePlus ระบุว่าต้อเนื้อส่วนใหญ่ไม่ก่อปัญหาและไม่ต้องผ่าตัด

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล สรุปข้อบ่งชี้ที่จำเป็นต้องผ่าตัดไว้ 3 ข้อ

  1. ต้อเนื้อทำให้เกิดสายตาเอียงโดยตรง
  2. ต้อเนื้อบดบังรูม่านตาจนมองเห็นไม่ชัด
  3. ต้อเนื้อดึงรั้งจนกลอกตาได้ไม่เต็มที่

เหตุผลอื่น เช่น ความสวยงาม หรืออักเสบซ้ำบ่อย แพทย์จะพิจารณาเป็นราย ๆ ไป

ลอกต้อเนื้อแล้วกลับมาเป็นซ้ำได้ไหม

กลับมาเป็นซ้ำได้ และวิธีผ่าตัดมีผลต่อโอกาสเป็นซ้ำ MedlinePlus ระบุว่าต้อเนื้อกลับมาได้หลังผ่าตัดออก งานทบทวนของ Cochrane ปี 2016 รายงานว่าการตัดต้อเนื้อออกแล้วปล่อยให้ตาขาวตรงนั้นเปิดไว้ (bare sclera) มีรายงานการกลับเป็นซ้ำสูงได้ถึงกว่าร้อยละ 80 การผ่าตัดที่นำเนื้อเยื่อมาปะแผลร่วมด้วยมีโอกาสเป็นซ้ำน้อยลง

งานทบทวนเดียวกันรวม 20 การทดลองแบบสุ่ม ผู้เข้าร่วม 1,866 คน (มีงานจากประเทศไทย 2 ชิ้น) เทียบ 2 วิธีปะแผล

  • ปะด้วยเยื่อบุตาของผู้ป่วยเอง (conjunctival autograft) คือตัดเยื่อบุตาส่วนที่ปกติจากตำแหน่งอื่นของตาข้างเดียวกันมาปิดแผล
  • ปะด้วยเยื่อหุ้มรก (amniotic membrane) คือใช้เนื้อเยื่อจากผู้บริจาคมาปิดแผล

ผลคือที่ 6 เดือนหลังผ่าตัด กลุ่มที่ปะด้วยเยื่อบุตาของตัวเองมีความเสี่ยงกลับเป็นซ้ำต่ำลง (risk ratio 0.53) โดยเฉพาะในคนที่เคยลอกแล้วกลับมาเป็นอีก ส่วนที่ 3 เดือนผลยังไม่ต่างกันชัด การเลือกวิธีขึ้นกับจักษุแพทย์และสภาพตาของแต่ละคน ข้อที่ผู้ป่วยทำได้คือถามแพทย์ก่อนผ่าตัดว่าจะใช้วิธีใด และต้องดูแลตัวเองอย่างไรหลังผ่าตัด

ถ้ายังไม่ผ่าตัด ดูแลตัวเองอย่างไร

หลักคือลดการโดนแดด ลม ฝุ่น และดูแลไม่ให้ตาแห้ง MedlinePlus ระบุว่าในกรณีส่วนใหญ่ การดูแลคือใส่แว่นกันแดดและใช้น้ำตาเทียม ซึ่งช่วยให้ผิวตาชุ่มชื้นและอาจช่วยไม่ให้ต้อเนื้ออักเสบหรือโตขึ้น ส่วนการป้องกัน MedlinePlus แนะนำให้ป้องกันตาจากรังสียูวีด้วยแว่นกันแดดและหมวกปีกกว้าง

  • ใส่แว่นกันแดดที่กันรังสียูวีและหมวกปีกกว้าง เวลาทำงานกลางแจ้ง ทำนา ตกปลา ขับมอเตอร์ไซค์
  • ใส่แว่นกันลมกันฝุ่น เวลาขี่มอเตอร์ไซค์หรืออยู่ในที่ฝุ่นควันมาก
  • ใช้น้ำตาเทียม เมื่อรู้สึกตาแห้งหรือเคือง
  • สังเกตตัวเอง คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล แนะนำว่าถ้าต้อแดงหรืออักเสบ ให้ไปพบแพทย์เพื่อรับยาหยอดตา และการใช้ยาหยอดตาควรอยู่ในการดูแลของแพทย์และเภสัชกร

MedlinePlus ระบุว่าแพทย์อาจใช้ยาหยอดตาสเตียรอยด์อย่างอ่อนเพื่อลดการอักเสบในบางช่วง ยากลุ่มนี้ห้ามซื้อมาหยอดเอง ต้องใช้ตามที่แพทย์สั่ง อ่านเหตุผลและวิธีใช้ยาหยอดตาให้ปลอดภัยได้ที่ หยอดตาอย่างไรให้ถูก ยาหลายขวดเว้นกี่นาที

ความเชื่อที่พบบ่อย: ต้อเนื้อทำให้ตาบอด และลอกแล้วหายถาวร จริงไหม

ทั้งสองข้อไม่ถูกต้องทั้งหมด คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ระบุว่าต้อลมและต้อเนื้อไม่มีอันตรายร้ายแรงถึงขั้นทำให้ตาบอดโดยตรง แต่ถ้าต้อเนื้อลามไปถึงรูม่านตาจะบดบังการมองเห็นได้ จึงไม่ควรปล่อยให้ลามโดยไม่เคยตรวจ

ส่วนความเชื่อว่าลอกครั้งเดียวจบ ข้อมูลจาก MedlinePlus และ Cochrane ชี้ว่ากลับมาเป็นซ้ำได้ หลังผ่าตัดจึงควรป้องกันแดดต่อและไปตรวจตามนัด

อีกความเชื่อหนึ่งคือ “ต้อลมเกิดจากลมพัดเข้าตา” ข้อนี้จริงเพียงส่วนเดียว ลมและฝุ่นเป็นปัจจัยหนึ่ง แต่ตัวหลักคือแสงแดดที่มีรังสียูวีซึ่งสะสมมาหลายปี การใส่แว่นกันแดดจึงสำคัญแม้วันที่ไม่มีลม ครีมกันแดดที่ทาผิวหน้าไม่ได้ปกป้องดวงตา MedlinePlus จึงแนะนำแว่นกันแดดและหมวกปีกกว้างสำหรับป้องกันตาจากรังสียูวี

เมื่อไรต้องไปพบจักษุแพทย์

คนที่มีต้อเนื้อควรให้จักษุแพทย์ตรวจปีละครั้ง MedlinePlus ระบุว่าการตรวจทุกปีช่วยให้รักษาได้ก่อนที่ต้อเนื้อจะกระทบการมองเห็น และถ้าเคยลอกต้อเนื้อแล้วอาการกลับมา ให้ติดต่อจักษุแพทย์

ควรนัดพบจักษุแพทย์เมื่อมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

  • ต้อเนื้อลามเข้าใกล้กลางตาดำ หรือรู้สึกว่ามองเห็นไม่ชัดเท่าเดิม
  • ตาแดง เคือง แสบ เป็นซ้ำบ่อย หรือใช้น้ำตาเทียมแล้วไม่ดีขึ้น
  • เคยลอกต้อเนื้อแล้วเห็นเนื้อเยื่อขึ้นมาใหม่
  • ก้อนบนตาโตเร็ว หรือหน้าตาไม่เหมือนที่เคยเป็น ควรให้แพทย์ตรวจยืนยันว่าเป็นต้อจริง

ถ้าตาแดงพร้อมปวดตามาก ตามัวลงทันที หรือโดนสารเคมีหรือของแข็งกระเด็นเข้าตา อาการเหล่านี้ไม่ใช่ต้อเนื้อธรรมดา ให้ไปโรงพยาบาลที่มีจักษุแพทย์ทันที

ถ้าอายุเกิน 40 ปีและไม่เคยตรวจตา การไปตรวจครั้งเดียวช่วยให้จักษุแพทย์ดูได้ทั้งต้อเนื้อ ต้อกระจก ต้อหิน และ สายตายาวตามวัย

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที

ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง

คำถามที่พบบ่อย

ต้อลมกับต้อเนื้อต่างกันอย่างไร

ต้อลมคือก้อนเล็กสีเหลืองขาวบนตาขาว ไม่ลามขึ้นตาดำ ส่วนต้อเนื้อคือเนื้อเยื่อรูปสามเหลี่ยมที่มีเส้นเลือดและลามขึ้นไปบนกระจกตาดำ ถ้าลามมากจะบังการมองเห็นได้

ต้อเนื้อเกิดจากอะไร

ปัจจัยหลักคือแสงแดดที่มีรังสียูวี ลม ฝุ่น และควันเป็นเวลานาน จึงพบบ่อยในคนทำงานกลางแจ้ง เช่น เกษตรกร ชาวประมง และคนในประเทศเขตร้อนอย่างไทย

ต้อเนื้อต้องลอกไหม

ส่วนใหญ่ไม่ต้อง จักษุแพทย์จะพิจารณาลอกเมื่อต้อเนื้อบังรูม่านตา ทำให้สายตาเอียง หรือดึงรั้งจนกลอกตาลำบาก ส่วนเหตุผลด้านความสวยงามหรืออักเสบซ้ำบ่อยพิจารณาเป็นราย ๆ

ลอกต้อเนื้อแล้วกลับมาเป็นอีกได้ไหม

ได้ การตัดออกอย่างเดียวมีรายงานการกลับเป็นซ้ำสูงได้ถึงกว่าร้อยละ 80 การผ่าตัดที่ปะด้วยเยื่อบุตาของผู้ป่วยเองมีโอกาสกลับเป็นซ้ำน้อยลง และควรป้องกันแดดต่อหลังผ่าตัด

ต้อเนื้อทำให้ตาบอดไหม

ไม่ทำให้ตาบอดโดยตรง แต่ถ้าลามถึงรูม่านตาจะบังการมองเห็นได้ คนที่มีต้อเนื้อจึงควรให้จักษุแพทย์ตรวจปีละครั้ง

แหล่งอ้างอิง

บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-13

อ่านต่อ

เห็นภาพซ้อน มองเห็นสองภาพ เกิดจากอะไร ปิดตาข้างเดียวแล้วหายแปลว่าอะไร

ภาพซ้อนที่หายเมื่อปิดตาข้างหนึ่ง มักเกิดจากตาสองข้างไม่ตรงกันหรือเส้นประสาท ส่วนภาพซ้อนที่ยังอยู่มักเป็นปัญหาในลูกตา ภาพซ้อนที่เกิดทันทีต้องรีบไปโรงพยาบาล

หนังตาตก เปลือกตาตกข้างเดียว เกิดจากอะไร แบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที

หนังตาตกส่วนใหญ่เกิดจากอายุ แต่ถ้าตกทันทีข้างเดียว มีภาพซ้อน รูม่านตาโต หรือปวดศีรษะมาก อาจเป็นเส้นประสาทถูกกดหรือหลอดเลือดสมอง ต้องไปโรงพยาบาลทันที

ตามืดข้างเดียวทันที หรือมืดไปชั่วครู่แล้วกลับมาเห็น อันตรายไหม ต้องรีบแค่ไหน

ตามืดหรือมัวลงทันทีข้างเดียว แม้มืดไม่กี่นาทีแล้วหาย อาจเป็นหลอดเลือดแดงจอตาอุดตัน ซึ่งเป็นหลอดเลือดสมองตีบชนิดหนึ่ง ต้องไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

วงขาวรอบตาดำ (Corneal arcus) เกี่ยวกับไขมันในเลือดสูงไหม อายุเท่าไรต้องตรวจ

วงขาวหรือเทารอบขอบตาดำ (corneal arcus) พบบ่อยตามวัย แต่ถ้าเจอก่อนอายุ 45 ปี แนวทางไทย 2567 ให้ตรวจไขมันในเลือด ดูงานวิจัยไทยและเดนมาร์ก

ดูบทความความรู้สุขภาพทั้งหมด(ทั้งหมด 65 บทความ)
📞 โทรปรึกษาฟรีทัก LINEสอบถามโปรโมชันFacebookแชท