Non-HDL คืออะไร คำนวณเองจากผลเลือดอย่างไร ค่าเท่าไรถึงสูง

คำตอบสั้น: Non-HDL คอเลสเตอรอล คือ คอเลสเตอรอลรวมลบด้วย HDL เป็นผลรวมของคอเลสเตอรอลชนิดที่เกาะผนังหลอดเลือดได้ทั้งหมด ทั้ง LDL และ VLDL คำนวณเองได้จากใบผลเลือดโดยไม่ต้องตรวจเพิ่ม แนวทางเวชปฏิบัติของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ พ.ศ. 2567 แนะนำให้คำนวณค่านี้ในคนที่ไตรกลีเซอไรด์สูง เป็นเบาหวาน หรืออ้วน ส่วน MedlinePlus ระบุระดับที่เหมาะสำหรับผู้ใหญ่อายุ 20 ปีขึ้นไปว่า ต่ำกว่า 130 มก./ดล. แต่แพทย์จะยังใช้ LDL เป็นค่าหลักในการตั้งเป้าการรักษา

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •สูตร: Non-HDL = คอเลสเตอรอลรวม (TC) − HDL ตามแนวทางไทย พ.ศ. 2567 และ MedlinePlus
• •แนวทางไทยแนะนำให้คำนวณในคนที่ไตรกลีเซอไรด์สูง เป็นเบาหวาน หรืออ้วน
• •MedlinePlus ระบุระดับที่เหมาะ: ผู้ใหญ่อายุ 20 ปีขึ้นไปต่ำกว่า 130 มก./ดล. อายุ 19 ปีลงมาต่ำกว่า 120 มก./ดล.
• •แนวทางไทยระบุว่าการตรวจ Non-HDL ไม่จำเป็นต้องงดอาหาร
• •LDL ยังเป็นค่าหลักที่แพทย์ใช้ประเมินความเสี่ยงและตั้งเป้าหมาย

Non-HDL คอเลสเตอรอลคืออะไร

Non-HDL คือคอเลสเตอรอลทุกชนิดที่ไม่ใช่ HDL MedlinePlus ของห้องสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐ อธิบายว่าค่านี้รวม LDL และคอเลสเตอรอลชนิดอื่น เช่น VLDL ไว้ด้วยกัน จึงให้ภาพรวมของคอเลสเตอรอลกลุ่ม "ไม่ดี" ที่เพิ่มความเสี่ยงโรคหัวใจ

นิยามสั้น ๆ ของคำที่เกี่ยวข้อง

• •HDL คือคอเลสเตอรอลที่ MedlinePlus เรียกว่าไขมันดี เพราะช่วยนำคอเลสเตอรอลออกจากหลอดเลือด
• •LDL คือคอเลสเตอรอลที่ MedlinePlus เรียกว่าไขมันไม่ดี เพราะเป็นแหล่งหลักของคอเลสเตอรอลที่สะสมและอุดตันในหลอดเลือด
• •VLDL (very-low-density lipoprotein) คือคอเลสเตอรอลอีกชนิดหนึ่งที่ MedlinePlus นับรวมอยู่ใน Non-HDL

ดังนั้น Non-HDL จึงเหมือนการถามว่า "คอเลสเตอรอลที่อาจไปเกาะหลอดเลือดมีรวมกันเท่าไร" ไม่ใช่ดูแค่ LDL ตัวเดียว

คำนวณ Non-HDL เองจากใบผลเลือดอย่างไร

เอาค่าคอเลสเตอรอลรวม (Cholesterol หรือ TC) ลบด้วยค่า HDL ได้เลย สูตรนี้อยู่ในแนวทางเวชปฏิบัติการบำบัดภาวะไขมันผิดปกติในเลือดฯ พ.ศ. 2567 หน้า 16 และใน MedlinePlus ตรงกัน หน่วยเป็นมิลลิกรัมต่อเดซิลิตร (มก./ดล.)

ตัวอย่างการคำนวณ (ตัวเลขสมมติ)

• •คอเลสเตอรอลรวม 220 HDL 45 → Non-HDL = 220 − 45 = 175 มก./ดล.
• •คอเลสเตอรอลรวม 190 HDL 35 → Non-HDL = 190 − 35 = 155 มก./ดล.
• •คอเลสเตอรอลรวม 190 HDL 70 → Non-HDL = 190 − 70 = 120 มก./ดล.

สังเกตว่าสองแถวล่างมีคอเลสเตอรอลรวมเท่ากัน แต่ Non-HDL ต่างกันมาก เพราะ HDL ต่างกัน วิธีอ่านช่องต่าง ๆ ในใบผลตรวจดูได้ที่ อ่านผลตรวจไขมันในใบตรวจสุขภาพ

Non-HDL เท่าไรถึงเรียกว่าสูง

MedlinePlus ระบุระดับที่เหมาะไว้ว่า ผู้ใหญ่อายุ 20 ปีขึ้นไปควรต่ำกว่า 130 มก./ดล. และคนอายุ 19 ปีลงมาควรต่ำกว่า 120 มก./ดล. ตัวเลขชุดนี้เป็นระดับทั่วไปของหน่วยงานสหรัฐ

แนวทางไทย พ.ศ. 2567 ที่เราเปิดตรวจ ไม่ได้กำหนดตัวเลขเป้าหมาย Non-HDL แยกไว้ แต่ใช้ LDL เป็นเป้าหมายหลักตามระดับความเสี่ยง เช่น คนอายุ 35 ปีขึ้นไปที่ความเสี่ยงโรคหัวใจ 10 ปีตั้งแต่ร้อยละ 10 ตั้งเป้า LDL ต่ำกว่า 100 มก./ดล. ส่วนผู้ที่เคยมีภาวะหัวใจขาดเลือดเฉียบพลันตั้งเป้าต่ำกว่า 55 มก./ดล. แพทย์จึงอาจตั้งเป้าต่างกันในแต่ละคน รายละเอียดอยู่ที่ LDL เป้าหมายตามความเสี่ยง

ทำไมแนวทางไทยให้ดู Non-HDL ในคนไตรกลีเซอไรด์สูง เบาหวาน หรืออ้วน

เพราะในกลุ่มนี้ LDL ตัวเดียวอาจบอกภาพไม่ครบ แนวทางไทยหน้า 16 ระบุว่า LDL ที่ห้องแล็บรายงานมักเป็นค่าคำนวณจากสูตรฟรีดวัลด์ คือ LDL = TC − HDL − (ไตรกลีเซอไรด์ ÷ 5) และให้ใช้ LDL ที่วัดโดยตรงแทนเมื่อไตรกลีเซอไรด์ตั้งแต่ 400 มก./ดล. หรือ LDL ต่ำกว่า 50 มก./ดล.

ข้อนี้บอกว่าค่า LDL แบบคำนวณมีข้อจำกัดเมื่อไตรกลีเซอไรด์สูงมาก ส่วนสูตร Non-HDL ไม่ต้องใช้ค่าไตรกลีเซอไรด์เลย และ MedlinePlus อธิบายว่า Non-HDL ให้ภาพรวมของคอเลสเตอรอลกลุ่มไม่ดีทุกชนิด แนวทางไทยจึงแนะนำให้คำนวณ Non-HDL เพิ่มในคนที่ไตรกลีเซอไรด์สูง เป็นเบาหวาน หรืออ้วน

แนวทางไทยแนะนำให้ลดแป้ง ลดน้ำตาล และเลิกเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เพื่อลดไตรกลีเซอไรด์ อ่านสาเหตุเพิ่มที่ ไตรกลีเซอไรด์สูงเกิดจากอะไร

ตรวจ Non-HDL ต้องงดอาหารไหม

ไม่จำเป็น แนวทางไทย พ.ศ. 2567 หน้า 29 จัดการตรวจ Non-HDL ไว้ในกลุ่มที่ไม่ต้องงดอาหารและเครื่องดื่ม ร่วมกับการตรวจประเมินความเสี่ยงเบื้องต้นและการตรวจติดตามผลการรักษา

กรณีที่แนวทางเดียวกันให้งดอาหารและเครื่องดื่ม (ยกเว้นน้ำเปล่า 50 มล.) อย่างน้อย 10–12 ชั่วโมง คือ

• •ก่อนเริ่มยาลดไขมันเพื่อป้องกันแบบปฐมภูมิ (คนที่ยังไม่เคยเป็นโรคหัวใจหรือหลอดเลือด)
• •สงสัยไขมันสูงจากพันธุกรรม หรือมีคนในครอบครัวเป็นโรคหลอดเลือดหัวใจก่อนวัย
• •ไตรกลีเซอไรด์ขณะไม่อดอาหารสูงกว่า 400 มก./ดล.

ส่วน MedlinePlus เขียนว่าโดยทั่วไปมักให้งดอาหาร 9–12 ชั่วโมง ข้อแนะนำจึงต่างกันได้ตามสถานที่ ให้ทำตามที่โรงพยาบาลแจ้งเป็นหลัก อ่านเพิ่มที่ ตรวจไขมันต้องงดอาหารกี่ชั่วโมง

ความเชื่อที่พบบ่อย: คอเลสเตอรอลรวมไม่ถึง 200 แปลว่าไขมันไม่มีปัญหา จริงไหม

ไม่เสมอไป MedlinePlus ระบุว่าระดับที่เหมาะของคอเลสเตอรอลรวมในผู้ใหญ่คือต่ำกว่า 200 มก./ดล. แต่ตัวเลขนี้รวม HDL ไว้ด้วย ถ้า HDL ต่ำ คอเลสเตอรอลรวมอาจดูปกติ ทั้งที่ Non-HDL สูงเกินระดับที่เหมาะ

จากตัวอย่างข้างบน คอเลสเตอรอลรวม 190 กับ HDL 35 ได้ Non-HDL 155 มก./ดล. ซึ่งสูงกว่า 130 ตามเกณฑ์ MedlinePlus การอ่านผลจึงควรดูหลายช่องพร้อมกัน และคุยกับแพทย์ร่วมกับปัจจัยเสี่ยงอื่น เช่น ความดัน น้ำตาล บุหรี่ และอายุ

อีกความเชื่อหนึ่งคือ "Non-HDL ใช้แทน LDL ได้เลย" แนวทางไทยหน้า 16 ยังแนะนำให้ใช้ LDL เป็นค่าหลักในการประเมินความเสี่ยงและเป็นเป้าหมายการบำบัด Non-HDL จึงเป็นค่าที่ช่วยดูประกอบ

ใครควรตรวจไขมัน และเห็น Non-HDL สูงแล้วทำอย่างไร

แนวทางไทยแนะนำให้ตรวจระดับไขมันในเลือดในผู้ที่อายุตั้งแต่ 35 ปีขึ้นไป รวมถึงผู้ที่เป็นโรคหลอดเลือดหัวใจหรือหลอดเลือดสมอง ผู้ป่วยเบาหวาน ผู้ป่วยไตเรื้อรัง และผู้ที่สงสัยไขมันสูงจากพันธุกรรม (หน้า 16)

ถ้าเห็น Non-HDL สูง สิ่งที่ควรทำคือ

• •นำใบผลไปคุยกับแพทย์ เพื่อประเมินความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด 10 ปี
• •ปรับอาหารตามแนวทางไทย เช่น ลดไขมันอิ่มตัวจากไขมันสัตว์ น้ำมันหมู น้ำมันปาล์ม น้ำมันมะพร้าว ให้ไม่เกินร้อยละ 7 ของพลังงาน เปลี่ยนไปใช้น้ำมันมะกอก น้ำมันรำข้าว หรือน้ำมันถั่วเหลือง งดไขมันทรานส์ และเพิ่มใยอาหาร
• •ถ้าไตรกลีเซอไรด์สูงด้วย แนวทางไทยแนะนำให้เลิกเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ลดแป้ง และลดน้ำตาลให้ไม่เกินร้อยละ 10 ของพลังงาน
• •ผู้ที่กินยาลดไขมันอยู่ ห้ามหยุดยาเอง แม้ค่าจะดีขึ้นแล้วก็ตาม

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากระบุให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ดื่มน้ำตามมาก ๆ (ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ ให้ทำตามแพทย์) ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับเรื่องไขมันตามฉลากต่อ 1 แคปซูล มีดังนี้

• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. — น้ำมันคาโนลาเป็นสารที่มีงานวิจัยแบบรวมผลการทดลองในคนว่า เมื่อใช้เป็นน้ำมันหลักในอาหารแทนไขมันชนิดอื่น ค่า LDL ลดลงเฉลี่ยราว 6 มก./ดล. แต่ไม่เปลี่ยน HDL และไตรกลีเซอไรด์ ปริมาณที่ศึกษาคือน้ำมันที่ใช้ปรุงอาหารทั้งวัน (หลายสิบกรัม) ส่วนในแคปซูลมี 200 มก.
• •ไฟโตสเตอรอล 2 มก. (ฉลากเขียนว่าเติมแพลนต์สตานอล/สเตอรอล 0.002 กรัม) — แพลนท์สเตอรอลและสตานอลมีงานวิจัยในคนจำนวนมากที่ขนาดวันละ 1.5–3 กรัมพร้อมอาหาร พบค่า LDL ลดลงราว 7–12% ปริมาณในแคปซูลน้อยกว่าที่ศึกษาประมาณ 1,000 เท่า (คำนวณจากฉลาก) แนวทางไทย พ.ศ. 2567 แนะนำแพลนท์สตานอลวันละ 2 กรัมเป็นส่วนเสริมของการปรับอาหาร และยังไม่มีการทดลองที่พิสูจน์ว่าสารนี้ลดการเกิดหัวใจวายหรือสโตรกโดยตรง
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. และน้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานวิจัยของน้ำมันทั้งสองชนิดศึกษาในระดับหลายกรัมถึงหลายสิบกรัมต่อวันในอาหาร ส่วนในแคปซูลรวมกันราว 0.3 กรัม

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้ค่า Non-HDL หรือ LDL เปลี่ยน เพราะไม่มีการศึกษาตัวผลิตภัณฑ์ และปริมาณในแคปซูลต่ำกว่าขนาดที่ศึกษามาก

คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที