เมคอบาลามินกับไซยาโนโคบาลามิน ต่างกันไหม คนเป็นโรคไตใช้วิตามินบี12 แบบไหน

คำตอบสั้น: เมคอบาลามิน (mecobalamin หรือเมทิลโคบาลามิน) กับไซยาโนโคบาลามิน (cyanocobalamin) เป็นวิตามินบี12 ทั้งคู่ หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่าในไทยมีสองรูปแบบนี้ และมีข้อบ่งใช้เหมือนกัน ความต่างหลักคือไซยาโนโคบาลามินต้องถูกร่างกายเปลี่ยนเป็นรูปที่ใช้งานก่อน ส่วนในคนที่ไตทำงานลดลง Linus Pauling Institute ระบุว่ามีผู้ตั้งข้อกังวลถึงพิษที่อาจเกิดจากไซยาโนโคบาลามิน ขนาดสูง และมีการเสนอรูปเมทิลโคบาลามินหรือไฮดรอกโซโคบาลามินแทน ซึ่งเป็นข้อกังวลทางทฤษฎี ยังไม่ใช่ข้อสรุปที่ยืนยันแล้ว ชนิดและขนาดจึงควรให้แพทย์ที่ดูแลไตเป็นผู้เลือก และผู้ที่ได้บี12 จากแพทย์อยู่ไม่ควรหยุดเอง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •วิตามินบี12 มีหลายรูป ได้แก่ เมทิลโคบาลามิน อะดีโนซิลโคบาลามิน ไฮดรอกโซโคบาลามิน และไซยาโนโคบาลามิน ตามข้อมูลของคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล
• •ร่างกายใช้งานจริงในรูป เมทิลโคบาลามินและอะดีโนซิลโคบาลามิน ส่วนไซยาโนโคบาลามินเปลี่ยนเป็นสองรูปนี้ได้ง่าย (Linus Pauling Institute)
• •ข้อกังวลในคนไตเสื่อมเป็นเรื่องของ ไซยาโนโคบาลามินขนาดสูง และเป็นข้อกังวลทางทฤษฎีที่ยังไม่มีข้อสรุปยืนยัน
• •แนวทางสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 ระบุขนาดเสริมเมื่อขาดบี12 ไว้ที่ไซยาโนโคบาลามิน 2.4 ไมโครกรัมต่อวัน
• •ผู้ที่ได้วิตามินบี12 จากแพทย์อยู่แล้ว ห้ามเปลี่ยนชนิดหรือหยุดเอง ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อน

เมคอบาลามินคืออะไร เป็นวิตามินบี12 จริงไหม

ใช่ เมคอบาลามินคือวิตามินบี12 รูปหนึ่ง คำว่า "โคบาลามิน" คือชื่อกลุ่มของสารที่มีฤทธิ์เป็นวิตามินบี12 เพราะในโครงสร้างมีธาตุโคบอลต์อยู่ตรงกลาง

หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล อธิบายว่าวิตามินบี12 มีหลายรูปแบบ ได้แก่ methylcobalamin (mecobalamin) adenosylcobalamin (cobamamide) hydroxocobalamin และ cyanocobalamin และที่มีจำหน่ายในเมืองไทยมีเพียงเมทิลโคบาลามินกับไซยาโนโคบาลามิน

ไซยาโนโคบาลามินกับเมทิลโคบาลามิน ต่างกันตรงไหน

ต่างกันที่ "กลุ่มเคมีที่เกาะอยู่" และขั้นตอนที่ร่างกายต้องทำก่อนนำไปใช้ ไม่ใช่ต่างกันที่หน้าที่ของวิตามิน

• •เมทิลโคบาลามิน คือรูปที่ร่างกายใช้งานจริงรูปหนึ่ง Linus Pauling Institute ระบุว่าเมทิลโคบาลามินจำเป็นต่อเอนไซม์ที่เปลี่ยนโฮโมซิสเทอีนเป็นกรดอะมิโนเมไทโอนีน
• •อะดีโนซิลโคบาลามิน เป็นรูปใช้งานอีกรูปหนึ่งในร่างกาย
• •ไซยาโนโคบาลามิน Linus Pauling Institute ระบุว่าเป็นรูปหลักที่ใช้ในวิตามินเสริมชนิดกินในสหรัฐ และร่างกายเปลี่ยนรูปนี้เป็นเมทิลโคบาลามินและอะดีโนซิลโคบาลามินได้ง่าย
• •ไฮดรอกโซโคบาลามิน Linus Pauling Institute ระบุว่าเป็นรูปที่ใช้มากในยุโรป และมีชนิดฉีดที่ต้องสั่งโดยแพทย์

เรื่องข้อบ่งใช้ หน่วยคลังข้อมูลยา ม.มหิดล ระบุว่าเมทิลโคบาลามินและไซยาโนโคบาลามินมีข้อบ่งใช้เหมือนกัน คือ ปลายประสาทอักเสบ (peripheral neuropathy) ภาวะโฮโมซิสเทอีนสูง และโลหิตจางชนิดเม็ดเลือดแดงตัวโตจากการขาดวิตามินบี12

โลหิตจางชนิดเม็ดเลือดแดงตัวโต (megaloblastic anemia) คือภาวะซีดที่เม็ดเลือดแดงมีขนาดใหญ่ผิดปกติ เพราะขาดวิตามินบี12 หรือโฟเลตที่ใช้สร้างเม็ดเลือด

ทำไมคนเป็นโรคไตถึงต้องสนใจเรื่องรูปแบบของบี12

เพราะมีข้อกังวลเฉพาะเรื่องไซยาโนโคบาลามินขนาดสูงในคนที่ไตทำงานลดลง Linus Pauling Institute เขียนไว้ในหัวข้อความปลอดภัยว่า มีผู้ตั้งข้อกังวลถึงพิษที่อาจเกิดจากไซยาโนโคบาลามินขนาดสูงในผู้ที่การทำงานของไตบกพร่อง และมีการเสนอให้ใช้รูปเมทิลโคบาลามินหรือไฮดรอกโซโคบาลามินในผู้ป่วยกลุ่มนี้แทน

ข้อมูลที่ควรรู้ประกอบกัน

• •ชื่อ "ไซยาโน" มาจากหมู่ไซยาไนด์ที่เกาะอยู่ในโมเลกุล ข้อความของ Linus Pauling Institute ใช้คำว่า "มีผู้ตั้งข้อกังวล" ถึงพิษที่ "อาจ" เกิดจากขนาดสูง ไม่ได้ระบุว่ามีการพิสูจน์แล้วว่าไซยาโนโคบาลามินเป็นพิษต่อผู้ป่วยไต
• •การทดลอง DIVINe (วารสาร JAMA ปี 2553) ในผู้ป่วยไตเสื่อมจากเบาหวาน 238 คน ที่ได้เม็ดวิตามินรวมกรดโฟลิก 2.5 มก. วิตามินบี6 25 มก. และวิตามินบี12 1 มก. (1,000 ไมโครกรัม) ต่อวัน พบว่าค่าการกรองของไตลดลงเฉลี่ย 16.5 มล./นาที/1.73 ตร.ม. เทียบกับ 10.7 ในกลุ่มยาหลอกเมื่อครบ 36 เดือน และเกิดเหตุการณ์ด้านหลอดเลือดมากกว่า

ข้อที่ต้องอ่านให้ครบคือ บทคัดย่อของ DIVINe ให้วิตามินบีสามตัวรวมกันในขนาดสูง จึงแยกไม่ได้ว่าผลมาจากตัวใด และไม่ได้พิสูจน์ว่าไซยาไนด์เป็นสาเหตุ เรื่องนี้จึงเป็น "ข้อกังวลที่มีเหตุผลทางทฤษฎี" มากกว่า "ข้อสรุปที่ยืนยันแล้ว"

แนวทางไทยพูดถึงวิตามินบี12 ในผู้ป่วยโรคไตว่าอย่างไร

แนวทางไทยไม่แนะนำให้กินวิตามินเสริมเป็นประจำทุกคน แต่ให้เสริมเมื่อมีหลักฐานว่าขาด ข้อแนะนำเวชปฏิบัติการดูแลผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังก่อนการบำบัดทดแทนไต พ.ศ. 2565 ของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย ข้อ 10.6 ระบุให้เสริมในรายที่ผลตรวจบ่งชี้ว่าขาด มีอาการหรืออาการแสดง หรือมีความเสี่ยงต่อการขาด

ตารางที่ 10.3 ของแนวทางเดียวกันระบุขนาดที่ควรได้รับเสริมหากขาดวิตามินบี12 ไว้ที่ ไซยาโนโคบาลามิน 2.4 ไมโครกรัมต่อวัน ซึ่งเป็นขนาดเท่าค่าที่ผู้ใหญ่ควรได้รับต่อวัน (RDA) ตามที่ MedlinePlus ระบุไว้ คือ 2.4 ไมโครกรัมสำหรับอายุ 14 ปีขึ้นไป

ประเด็นนี้ช่วยให้เห็นภาพชัดขึ้นว่า ข้อกังวลของ Linus Pauling Institute เป็นเรื่องของ ขนาดสูง ขณะที่แนวทางไทยใช้ไซยาโนโคบาลามินในขนาดเท่าความต้องการปกติของร่างกาย ส่วนการที่แพทย์จะสั่งรูปใดและขนาดเท่าไร ขึ้นกับผลตรวจ อาการ และระยะของโรคไตของแต่ละคน

ใครบ้างที่เสี่ยงขาดวิตามินบี12

คนอายุเกิน 50 ปีและคนที่กินยาเบาหวานเมทฟอร์มินมานาน เป็นกลุ่มที่ควรนึกถึงเรื่องการขาดบี12 MedlinePlus ระบุกลุ่มที่เสี่ยงขาดบี12 ได้แก่

• •อายุเกิน 50 ปี
• •กินมังสวิรัติหรือวีแกน เพราะบี12 พบตามธรรมชาติในอาหารจากสัตว์ เช่น ปลา เนื้อ ไก่ ไข่ นม
• •เคยผ่าตัดกระเพาะหรือลำไส้ เช่น ผ่าตัดลดน้ำหนัก
• •มีโรคทางเดินอาหาร เช่น โรคเซลิแอค หรือโรคโครห์น
• •เป็นโรคโลหิตจางชนิดเพอร์นิเชียส ซึ่งร่างกายสร้างสารที่ใช้ดูดซึมบี12 ไม่ได้

Linus Pauling Institute ระบุว่ายาเมทฟอร์มินลดการดูดซึมบี12 ด้วย ผู้ที่กินยานี้มานานหลายปีจึงควรถามแพทย์เรื่องการตรวจระดับบี12 อ่านรายละเอียดได้ที่ เมทฟอร์มินกินนานทำให้ขาดวิตามินบี 12 จริงไหม และห้ามหยุดเมทฟอร์มินเอง

อาการขาดบี12 ตาม MedlinePlus ได้แก่ ซีด เสียการทรงตัว ชาหรือเหน็บที่แขนขา อ่อนแรง และสมองเสื่อมจากสาเหตุทางเมตาบอลิซึม ซึ่งหลายอาการซ้อนกับอาการชาจากเบาหวานหรือจากโรคไตเอง การหาสาเหตุจึงต้องอาศัยการตรวจ ดูการแยกสาเหตุอาการชาได้ที่ ชาปลายมือปลายเท้าขาดวิตามินอะไร

เมคอบาลามินขนาด 500 หรือ 1,000 ไมโครกรัมที่หมอสั่ง ต้องกังวลไหม

ไม่ควรกังวลจนหยุดยาเอง ไม่ว่าแพทย์จะสั่งบี12 รูปใด ข้อกังวลเรื่องไซยาไนด์ของ Linus Pauling Institute พูดถึงไซยาโนโคบาลามินขนาดสูง ส่วนเมทิลโคบาลามินเป็นรูปที่ถูกเสนอให้ใช้แทนในผู้ที่ไตทำงานลดลง ถ้ากังวลเรื่องรูปหรือขนาดของบี12 ที่ได้อยู่ ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเปลี่ยนแปลงใด ๆ

ข้อมูลประกอบอื่น ๆ

• •Linus Pauling Institute ระบุว่าคณะกรรมการอาหารและโภชนาการของสหรัฐยังไม่กำหนดระดับสูงสุดที่รับได้ของบี12 เพราะพิษต่ำ และเคยใช้ขนาดกินถึง 2,000 ไมโครกรัมต่อวันรักษาโลหิตจางชนิดเพอร์นิเชียสโดยไม่พบผลข้างเคียงสำคัญ
• •เมื่อกินบี12 ขนาดสูง ร่างกายดูดซึมได้เพียงส่วนน้อย ซึ่งเป็นเหตุผลหนึ่งที่ขนาดสูงไม่ค่อยเป็นพิษในคนทั่วไป
• •งานวิจัยแบบสุ่มปกปิดสองทางในกรีซ (วารสาร Nutrients ปี 2564) ให้เมทิลโคบาลามิน 1,000 ไมโครกรัมต่อวันนาน 1 ปี แก่ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 จำนวน 90 คนที่ใช้เมทฟอร์มินอย่างน้อย 4 ปีและมีบี12 ค่อนข้างต่ำ พบว่าระดับบี12 ขึ้น และค่าการนำกระแสประสาท คะแนนปวด และคุณภาพชีวิตดีขึ้นเมื่อเทียบกับยาหลอก (เป็นงานขนาดเล็ก ศูนย์เดียว)

สิ่งที่ผู้ป่วยไตควรทำคือแจ้งแพทย์ทุกครั้งว่ากินบี12 รูปใด ขนาดเท่าไร รวมถึงวิตามินบีรวมที่ซื้อเอง เพราะหลายคนได้บี12 จากหลายผลิตภัณฑ์ซ้อนกันโดยไม่รู้ตัว

ความเชื่อที่พบบ่อย: "เมคอบาลามินดีกว่าบี12 ธรรมดาเสมอ คนเป็นไตต้องเปลี่ยนให้หมด" จริงไหม

ไม่จริงทั้งสองครึ่งประโยค ข้อมูลที่มีไม่ได้บอกว่าเมทิลโคบาลามินดีกว่าในทุกคน หน่วยคลังข้อมูลยา ม.มหิดล ระบุว่าสองรูปนี้มีข้อบ่งใช้เหมือนกัน และแนวทางไทยก็ใช้ไซยาโนโคบาลามินในขนาดเท่าความต้องการปกติเมื่อผู้ป่วยไตขาดบี12

อีกด้านหนึ่ง ความเชื่อว่า "บี12 เป็นวิตามินละลายน้ำ ไตขับออกได้ กินมากเท่าไรก็ไม่เป็นไร" ก็ไม่ควรใช้กับผู้ป่วยไต เพราะการทดลอง DIVINe ที่ให้วิตามินบีขนาดสูงรวมกันในผู้ป่วยไตจากเบาหวานกลับพบค่าการกรองของไตลดลงมากกว่ากลุ่มยาหลอก และการลดโฮโมซิสเทอีนด้วยวิตามินบีไม่ได้ช่วยเรื่องหัวใจในผู้ป่วยไต อ่านต่อได้ที่ โฮโมซิสเทอีนคืออะไร เกี่ยวกับวิตามินบีและโรคไตอย่างไร

ข้อสรุปที่ใช้ได้จริงคือ ไม่ต้องเปลี่ยนรูปบี12 เอง ไม่ต้องเพิ่มขนาดเอง และให้แพทย์เป็นผู้เลือกตามผลตรวจ

ควรถามแพทย์หรือเภสัชกรเรื่องบี12 อย่างไร

ให้ถือทุกขวดไปให้ดูพร้อมกัน แล้วถามสั้น ๆ 4 ข้อ วิธีนี้ช่วยให้เห็นว่าได้บี12 รวมจากทุกแหล่งเท่าไร

1. 1ตอนนี้ผมหรือดิฉันขาดบี12 หรือเปล่า ต้องตรวจเลือดไหม
2. 2บี12 ที่ได้อยู่เป็นรูปไหน ขนาดเท่าไร ต้องกินนานแค่ไหน
3. 3ค่าไตตอนนี้อยู่ระยะไหน มีผลต่อการเลือกรูปหรือขนาดของบี12 ไหม
4. 4วิตามินบีรวมหรืออาหารเสริมที่กินอยู่ ซ้ำกับที่แพทย์ให้หรือไม่

ผู้ป่วยที่ฟอกไตหรือได้วิตามินจากหน่วยไตเทียมอยู่แล้ว ดูข้อมูลเพิ่มได้ที่ คนเป็นโรคไตกินวิตามินบีได้ไหม บี 6 บี 12 โฟลิก

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากระบุให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: วิตามินบี12 (0.1%) 1 มก. คิดเป็นวิตามินบี12 1 ไมโครกรัม · วิตามินบี6 1 มก. · กรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

• •วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม — ฉลากไม่ได้ระบุว่าเป็นรูปเมทิลโคบาลามินหรือไซยาโนโคบาลามิน ปริมาณนี้ต่ำกว่าค่าที่ผู้ใหญ่ควรได้รับต่อวัน 2.4 ไมโครกรัม และต่ำกว่าขนาด 2.4 ไมโครกรัมที่ตาราง 10.3 ของแนวทางไทยใช้เมื่อขาด
• •งานวิจัยแบบสุ่มในผู้ป่วยชาจากเบาหวานที่ใช้เมทฟอร์มินใช้เมทิลโคบาลามิน 1,000 ไมโครกรัมต่อวัน ซึ่งสูงกว่าบี12 ในแคปซูล 1,000 เท่า ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้แก้ภาวะขาดบี12 หรือแก้อาการชา ผู้ที่สงสัยว่าขาดควรตรวจเลือดและรักษาตามที่แพทย์กำหนด
• •วิตามินบี6 1 มก. และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม ต่ำกว่าขนาดที่ใช้ในการทดลอง DIVINe (บี6 25 มก. กรดโฟลิก 2.5 มก.) 25 เท่า ผลของการทดลองนั้นจึงนำมาเทียบกับแคปซูลตรง ๆ ไม่ได้ทั้งทางดีและทางเสีย
• •แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำผลิตภัณฑ์ใด ๆ ไปปรึกษาแพทย์ก่อน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · มีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที