โฮโมซิสเทอีนคืออะไร ค่าสูงเกี่ยวกับวิตามินบีและโรคไตอย่างไร

คำตอบสั้น: โฮโมซิสเทอีน (homocysteine) คือกรดอะมิโนชนิดหนึ่งในเลือด ร่างกายใช้ วิตามินบี 6 บี 12 และโฟเลต เปลี่ยนให้เป็นสารอื่น ค่าสูงจึงอาจบอกว่าขาดวิตามินกลุ่มนี้ หรือพบร่วมกับโรคไตเรื้อรัง ไทรอยด์ต่ำ อายุมาก และการสูบบุหรี่ ห้องปฏิบัติการของคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลใช้ช่วงอ้างอิง 5–15 µmol/L งานวิจัยใหญ่ในผู้ป่วยไตพบว่าวิตามินบีขนาดสูง ลดค่าโฮโมซิสเทอีนได้จริง แต่ไม่ลดการเสียชีวิต โรคหัวใจ หรือช่วยเลื่อนการฟอกไต และในผู้ป่วยไตจากเบาหวานกลับพบไตเสื่อมเร็วกว่ากลุ่มยาหลอก

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •โฮโมซิสเทอีนเป็นกรดอะมิโน ปกติอยู่ในระดับต่ำ เพราะบี 6 บี 12 และโฟเลตช่วยเปลี่ยนให้เป็นสารอื่นอย่างรวดเร็ว
• •ช่วงอ้างอิงของห้องปฏิบัติการศิริราช 5–15 µmol/L ต้องงดอาหารอย่างน้อย 12 ชั่วโมงก่อนเจาะ
• •ค่าสูงพบได้ในคนที่ขาดบี 12 หรือโฟเลต โรคไตเรื้อรัง ไทรอยด์ต่ำ โรคทางพันธุกรรมบางชนิด อายุมาก ผู้ชาย และคนสูบบุหรี่
• •MedlinePlus ระบุว่าไม่แนะนำให้ตรวจโฮโมซิสเทอีนเพื่อคัดกรองโรคหัวใจในทุกคน
• •แนวทาง KDOQI 2020 แนะนำ “ไม่ให้” กรดโฟลิกเป็นประจำเพื่อแก้โฮโมซิสเทอีนสูงในผู้ป่วยไต เพราะไม่ลดโรคหัวใจ

โฮโมซิสเทอีนคืออะไร

MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ อธิบายว่า โฮโมซิสเทอีนเป็นกรดอะมิโน ซึ่งเป็นหน่วยย่อยที่ร่างกายใช้สร้างโปรตีน ปกติระดับในเลือดต่ำ เพราะร่างกายใช้วิตามินบี 12 บี 6 และกรดโฟลิก เปลี่ยนโฮโมซิสเทอีนให้เป็นสารอื่นที่ร่างกายต้องใช้อย่างรวดเร็ว

ถ้ากระบวนการนี้ไม่ทำงานตามปกติ หรือขาดวิตามินกลุ่มนี้ โฮโมซิสเทอีนจะสะสมในเลือด MedlinePlus ระบุว่าระดับสูงอาจทำลายผนังหลอดเลือดและเพิ่มโอกาสเกิดลิ่มเลือด จึงถูกมองว่าเกี่ยวกับหัวใจวายและอัมพาต แต่ข้อมูลจากงานวิจัยที่ทดลองลดค่าจริงกลับไม่เป็นไปตามที่คาด ซึ่งจะอธิบายต่อด้านล่าง

สามวิตามินนี้ทำงานร่วมกันอย่างไร อ่านได้ที่ วิตามินบี 6 บี 12 และกรดโฟลิก ทำไมมักมาด้วยกันบนฉลาก

homocysteine ค่าปกติเท่าไร ตรวจอย่างไร

คู่มือการส่งตรวจของห้องปฏิบัติการพิษวิทยาคลินิก คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ระบุว่า

• •รายงานผลเป็น µmol/L (ไมโครโมลต่อลิตร)
• •ช่วงอ้างอิง 5–15 µmol/L
• •ผู้ป่วย ต้องงดอาหารอย่างน้อย 12 ชั่วโมง ควรเจาะเลือดในท่านั่ง และไม่ควรรัดแขนนาน
• •ข้อบ่งชี้ในการส่งตรวจ คือ โรคทางพันธุกรรม homocystinuria และใช้ประเมินปัจจัยเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด โรคหลอดเลือดแดงส่วนปลาย และลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำ
• •อัตราค่าตรวจในคู่มือ 900 บาท (อาจเปลี่ยนแปลงตามประกาศ และโรงพยาบาลอื่นอาจต่างกัน)

ช่วงอ้างอิงของแต่ละโรงพยาบาลอาจต่างกันได้ ให้ดูค่าในใบผลของที่ที่ตรวจเป็นหลัก MedlinePlus แนะนำให้ บอกแพทย์เรื่องยาและอาหารเสริมที่กินอยู่ โดยเฉพาะวิตามินบี เพราะมีผลต่อค่า และห้ามหยุดยาใดเองก่อนเจาะ

homocysteine สูงเกิดจากอะไร

MedlinePlus รวบรวมไว้ว่า ค่าสูงอาจหมายถึง

• •ได้บี 12 หรือกรดโฟลิกไม่พอ
• •โรคทางพันธุกรรม homocystinuria ซึ่งพบน้อย มักแสดงอาการตั้งแต่เด็ก
• •ภาวะอื่นที่พบร่วมกับค่าสูง เช่น โรคไตเรื้อรัง ไทรอยด์ต่ำ กระดูกพรุน และภาวะสมองเสื่อม

ปัจจัยที่ทำให้ค่าสูงขึ้นได้โดยไม่ต้องมีโรค ได้แก่ อายุที่มากขึ้น เพศชาย (ผู้หญิงสูงขึ้นหลังหมดประจำเดือน) และ การสูบบุหรี่

Linus Pauling Institute ย้ำว่า โฮโมซิสเทอีนไม่ได้บอกเฉพาะเจาะจงว่าขาดวิตามินตัวไหน เพราะค่าสูงเกิดได้จากการขาดบี 12 การขาดวิตามินบีตัวอื่น วิถีชีวิต และไตทำงานลดลง ค่าสูงจึงเป็นจุดเริ่มให้หาสาเหตุต่อ ไม่ใช่คำวินิจฉัย

ทำไมคนเป็นโรคไตมักมีโฮโมซิสเทอีนสูง

แหล่งที่เราตรวจระบุตรงกันว่า ไตทำงานลดลงทำให้โฮโมซิสเทอีนสูงขึ้นได้ Linus Pauling Institute ระบุว่าภาวะไตทำงานไม่พอเป็นเหตุหนึ่งของค่าสูง และแนะนำว่าในผู้สูงอายุที่ค่าสูง ควรประเมินทั้งระดับบี 12 และการทำงานของไตก่อนเริ่มการรักษาเพื่อลดค่า

ข้อมูลจากงานวิจัยก็สอดคล้องกัน ผู้วิจัยการศึกษา DIVINe ระบุว่าโฮโมซิสเทอีนสูงพบบ่อยในผู้ป่วยไตเสื่อมจากเบาหวาน และในการศึกษา HOST ผู้ป่วยไตเรื้อรังระยะรุนแรงและไตวายระยะสุดท้ายมีค่าเฉลี่ยเริ่มต้นประมาณ 24 µmol/L ซึ่งสูงกว่าช่วงอ้างอิงที่กล่าวไว้ข้างต้น

ค่าสูงในคนเป็นโรคไตจึงไม่ได้แปลว่าขาดวิตามินเสมอไป แพทย์ต้องดูผลเลือดตัวอื่นประกอบ

ลดโฮโมซิสเทอีนด้วยวิตามินบีแล้ว ช่วยหัวใจหรือชะลอไตเสื่อมได้จริงไหม

นี่คือคำถามที่งานวิจัยตอบไว้ค่อนข้างชัด ลดค่าได้ แต่ไม่ได้ลดโรค ในผู้ป่วยไต

HOST: ผู้ป่วยไตระยะรุนแรงและไตวายระยะสุดท้าย

• •การศึกษาแบบสุ่มปกปิดสองทาง 2,056 คน ใน 36 ศูนย์ของสหรัฐฯ ที่มีโฮโมซิสเทอีนตั้งแต่ 15 µmol/L ขึ้นไป
• •ได้กรดโฟลิก 40 มก. บี 6 100 มก. และบี 12 2 มก. ทุกวัน เทียบยาหลอก ติดตามนานประมาณ 3.2 ปี (ค่ามัธยฐาน)
• •โฮโมซิสเทอีนลดลงประมาณ 26% ใน 3 เดือน
• •แต่การเสียชีวิตไม่ต่าง (448 กับ 436 ราย) และไม่ลดกล้ามเนื้อหัวใจตาย อัมพาต การตัดขา หรือเลื่อนเวลาเริ่มฟอกไต

DIVINe: ผู้ป่วยไตเสื่อมจากเบาหวาน

• •การศึกษาแบบสุ่มปกปิดสองทาง 238 คนในแคนาดา ได้กรดโฟลิก 2.5 มก. บี 6 25 มก. และบี 12 1 มก. ต่อวัน
• •ที่ 36 เดือน ค่าการกรองของไตลดลง 16.5 มล./นาที/1.73 ม.² ในกลุ่มวิตามิน เทียบกับ 10.7 ในกลุ่มยาหลอก
• •เหตุการณ์หัวใจและหลอดเลือดรวมเกิดมากกว่าในกลุ่มวิตามิน ทั้งที่โฮโมซิสเทอีนลดลง
• •ผู้วิจัยสรุปว่าวิตามินบีขนาดสูง ทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้นและเหตุการณ์หลอดเลือดเพิ่มขึ้น ในผู้ป่วยกลุ่มนี้

การวิเคราะห์รวมงานวิจัย

การวิเคราะห์รวม 11 การศึกษาในผู้ป่วยไตเกือบ 11,000 คน (ไตเรื้อรัง ฟอกไต และปลูกถ่ายไต) ที่ตีพิมพ์ใน BMJ ปี 2012 พบว่าการลดโฮโมซิสเทอีนด้วยกรดโฟลิก ไม่ลดโรคหัวใจและหลอดเลือด และไม่ลดความต้องการบำบัดทดแทนไต ผู้วิจัยสรุปว่าไม่ควรใช้เพื่อป้องกันโรคหัวใจในผู้ป่วยไต

งานที่ผลต่างออกไป

การศึกษาในจีน (CSPPT) ผู้ป่วยความดันสูง 15,104 คน ในประเทศที่อาหารไม่ได้เสริมโฟเลต พบว่ายาความดันเอนาลาพริลที่รวมกรดโฟลิก 0.8 มก. ในเม็ดเดียว ชะลอไตเสื่อมได้มากกว่าเอนาลาพริลอย่างเดียว โดยเฉพาะคนที่เป็นโรคไตอยู่แล้ว แต่เป็นประชากรเฉพาะที่ขาดโฟเลตบ่อย และเป็นยาเม็ดรวมกับยาความดัน ผลจึงนำมาใช้กับทุกคนไม่ได้ และขัดกับงานข้างต้น

แนวทางการแพทย์สรุปว่าอย่างไร

แนวทางโภชนาการโรคไต KDOQI ปี 2020 แนะนำไม่ให้กรดโฟลิก ร่วมหรือไม่ร่วมกับวิตามินบีรวม เป็นประจำ ในผู้ป่วยไตระยะ 3–5 ฟอกไต หรือปลูกถ่ายไตที่มีโฮโมซิสเทอีนสูงจากโรคไต เพราะไม่มีหลักฐานว่าลดโรคหัวใจ (ระดับคำแนะนำ 1A) แต่ให้โฟเลตหรือบี 12 เพื่อแก้ภาวะขาดตามอาการและอาการแสดง Linus Pauling Institute ระบุเช่นกันว่าการวิเคราะห์รวม 19 การศึกษาในคน 47,921 คนที่มีโรคหัวใจหรือโรคไตอยู่แล้ว ไม่พบว่าการลดโฮโมซิสเทอีนลดโรคหัวใจ

ใครควรตรวจโฮโมซิสเทอีน

MedlinePlus ระบุว่า ไม่แนะนำให้ตรวจเพื่อคัดกรองโรคหัวใจในทุกคน เพราะยังไม่แน่ชัดว่าค่านี้มีผลต่อโรคหัวใจมากแค่ไหน แพทย์อาจสั่งตรวจในกรณีเหล่านี้

• •สงสัยว่าขาดบี 12 หรือโฟเลต เช่น ชาปลายมือปลายเท้า อ่อนเพลีย ใจสั่น ลิ้นหรือปากเป็นแผล
• •กลุ่มเสี่ยงขาดวิตามิน เช่น ผู้สูงอายุ ขาดสารอาหาร ดื่มสุรามาก
• •เคยเป็นหัวใจวายหรืออัมพาต หรือมีปัจจัยเสี่ยงหลายอย่าง
• •สงสัยโรคทางพันธุกรรม homocystinuria

Linus Pauling Institute ระบุว่าสมาคมโรคหัวใจอเมริกา (AHA) แนะนำให้ตรวจเฉพาะกลุ่มเสี่ยงสูง เช่น มีประวัติตัวเองหรือครอบครัวเป็นโรคหัวใจตั้งแต่อายุน้อย ขาดสารอาหารหรือดูดซึมไม่ดี ไทรอยด์ต่ำ ไตวาย โรคลูปัส หรือใช้ยาบางชนิด เช่น ไนอาซิน ทีโอฟิลลีน ยาจับกรดน้ำดี เมโทเทรกเซต และเลโวโดปา

ถ้าตรวจเจอว่าสูง สิ่งที่ควรถามแพทย์คือ “ต้องตรวจบี 12 โฟเลต และค่าไตเพิ่มไหม” มากกว่า “ต้องกินวิตามินอะไร” อ่านเรื่องหลอดเลือดแข็งตัวได้ที่ ไขมันอุดตันในเส้นเลือด เกิดขึ้นได้อย่างไร

กินกรดโฟลิกขนาดสูงเองมีข้อควรระวังอะไร

1. 1อาจบังภาวะขาดบี 12 Linus Pauling Institute เตือนว่ากรดโฟลิกขนาดสูงแก้ภาวะซีดที่เกิดจากขาดบี 12 ได้ แต่ไม่แก้การขาดบี 12 ทำให้วินิจฉัยช้า และเส้นประสาทหรือสมองอาจเสียหายถาวร อาการขาดบี 12 อ่านได้ที่ วิตามินบี 12 ขาดแล้วเป็นอย่างไร
2. 2ระดับสูงสุดที่รับได้ ของกรดโฟลิกจากอาหารเสริมในผู้ใหญ่คือ 1,000 ไมโครกรัมต่อวัน และในสหรัฐฯ ขนาดตั้งแต่ 1 มก. ขึ้นไปต้องใช้ใบสั่งแพทย์
3. 3ผลเสียในผู้ป่วยไตจากเบาหวาน ใน DIVINe ขนาดสูงร่วมกับบี 6 และบี 12 สัมพันธ์กับไตเสื่อมเร็วขึ้น
4. 4ยาที่เกี่ยวข้องกับโฟเลต เมโทเทรกเซตซึ่งใช้ในโรคสะเก็ดเงิน ข้ออักเสบรูมาตอยด์ และมะเร็ง ทำงานตรงข้ามกับโฟเลต และยากันชักฟีนิโทอินมีผลต่อการดูดซึมโฟเลต คนที่ใช้ยาเหล่านี้ห้ามเพิ่มหรือลดกรดโฟลิกเอง ให้แพทย์เป็นผู้กำหนด

ความแตกต่างระหว่างโฟเลตในอาหารกับกรดโฟลิก อ่านได้ที่ โฟเลตกับกรดโฟลิก ต่างกันอย่างไร

ได้ยินว่าโฮโมซิสเทอีนสูงต้องกินวิตามินบีขนาดสูงทุกคน จริงไหม

ไม่จริง ขั้นแรกคือหาสาเหตุ ถ้าขาดบี 12 หรือโฟเลตจริง แพทย์จะให้ในขนาดที่เหมาะกับสาเหตุ ถ้าค่าสูงเพราะโรคไต แนวทาง KDOQI ไม่แนะนำให้กินเพื่อลดตัวเลขอย่างเดียว เพราะงานวิจัยขนาดใหญ่ไม่พบประโยชน์ และบางกลุ่มพบผลเสีย สิ่งที่ช่วยหัวใจและไตได้จริงยังเป็นการคุมความดัน น้ำตาล ไขมัน งดบุหรี่ และใช้ยาตามที่แพทย์สั่ง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล มีวิตามินบีสามตัวที่เกี่ยวกับโฮโมซิสเทอีน เทียบกับขนาดในงานวิจัยดังนี้

• •วิตามินบี6 1 มก. — HOST ใช้ 100 มก. (100 เท่า) DIVINe ใช้ 25 มก. (25 เท่า)
• •วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม — HOST ใช้ 2 มก. (2,000 เท่า) DIVINe ใช้ 1 มก. (1,000 เท่า)
• •กรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม — HOST ใช้ 40 มก. (400 เท่า) DIVINe ใช้ 2.5 มก. (25 เท่า) CSPPT ใช้ 0.8 มก. (8 เท่า)

งานวิจัยเหล่านี้ใช้ขนาดสูงกว่าในแคปซูลมาก และในผู้ป่วยไตไม่พบว่าการลดโฮโมซิสเทอีนลดโรคหัวใจหรือชะลอไตเสื่อม ไม่มีการศึกษาว่าปริมาณในแคปซูลนี้มีผลต่อค่าโฮโมซิสเทอีน จึงไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ลดค่าโฮโมซิสเทอีน หรือปกป้องไตหรือหัวใจ

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผลิตภัณฑ์นี้มีสารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. ซึ่งมีรายงานการบาดเจ็บของตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาลดความดัน ยาเบาหวาน และยาต้านเกล็ดเลือด ผู้ป่วยไตจึงควรนำกล่องไปให้แพทย์ที่ดูแลดูก่อน

ฉลากระบุว่ามีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที