จอประสาทตาเสื่อม อาการเริ่มต้น แบบเปียกกับแบบแห้งต่างกันอย่างไร

คำตอบสั้น: จอประสาทตาเสื่อมตามวัย (AMD) ทำลายการมองเห็นส่วนกลาง อาการเริ่มต้นที่พบบ่อยคือภาพตรงกลางเบลอหรือมัว เส้นตรงเห็นเป็นเส้นคดหรือเป็นคลื่น สีดูซีดลง และอาจมีจุดมืดกลางภาพ แบบแห้งพบมากที่สุดและค่อย ๆ แย่ลงเป็นปี ส่วนแบบเปียกมีเส้นเลือดเปราะงอกใต้จุดรับภาพ ทำให้ตามัวลงเร็วในไม่กี่วันถึงไม่กี่สัปดาห์ และรักษาหลักด้วยการฉีดยาเข้าตา ถ้าการมองเห็นตรงกลางลดลงทันที ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ส่วนเส้นตรงบิดเบี้ยวขึ้นมาใหม่ ต้องรีบพบจักษุแพทย์

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •จุดรับภาพ (macula) คือบริเวณกลางจอประสาทตาที่ทำให้เห็นรายละเอียดคมชัด เมื่อเสื่อม ภาพตรงกลางจะเสีย แต่ภาพด้านข้างยังอยู่
• •ชนิดแห้งพบมากกว่าร้อยละ 80 ตามข้อมูลของ รพ.รามาธิบดี ส่วน MedlinePlus ระบุว่าชนิดเปียกพบราวร้อยละ 10 ของผู้ป่วย แต่เป็นสาเหตุของการสูญเสียการมองเห็นส่วนใหญ่
• •อาการเด่นของชนิดเปียกคือ เส้นตรงเห็นเป็นคลื่นหรือบิดเบี้ยว และจุดมืดกลางภาพที่ใหญ่ขึ้น
• •ตาราง Amsler เป็นเครื่องมือเฝ้าดูอาการเองที่บ้าน แต่ไม่ใช้แทนการตรวจจอตาโดยจักษุแพทย์
• •บุหรี่เป็นปัจจัยเสี่ยงที่ปรับได้และชัดเจนที่สุด ความดันสูงและอาหารไขมันสูงก็ถูกระบุเป็นปัจจัยเสี่ยงในแหล่งข้อมูลทางการแพทย์

จอประสาทตาเสื่อมคืออะไร ทำไมเสียแค่ภาพตรงกลาง

จอประสาทตาเป็นเนื้อเยื่อบาง ๆ ที่บุด้านในลูกตา ทำหน้าที่คล้ายฟิล์มกล้อง รับแสงแล้วส่งสัญญาณไปที่สมอง ตรงกลางของจอประสาทตามีจุดเล็ก ๆ ที่เรียกว่าจุดรับภาพ ใช้มองรายละเอียด เช่น อ่านหนังสือ ร้อยเข็ม ดูหน้าคน หรืออ่านป้ายรถเมล์

สารานุกรมการแพทย์ MedlinePlus ของหอสมุดแพทย์แห่งชาติสหรัฐฯ อธิบายว่าโรคนี้ ค่อย ๆ ทำลายการมองเห็นที่คมชัดตรงกลาง พบมากในคนอายุเกิน 55 ปี และพบบ่อยที่สุดในคนอายุ 75 ปีขึ้นไป ส่วน รพ.รามาธิบดีระบุว่าผู้ป่วยมักเป็นหลังอายุ 50 ปี

เพราะโรคอยู่ที่จุดกลางเท่านั้น ผู้ป่วยส่วนใหญ่ยังเดินไปไหนมาไหนได้ แต่จะลำบากกับงานที่ต้องใช้สายตาละเอียด เช่น อ่านฉลากยา ดูเบอร์โทรศัพท์ หรือจำหน้าคนที่ยืนห่างออกไป

จอประสาทตาเสื่อม อาการเริ่มต้นเป็นอย่างไร

ระยะแรกอาจไม่มีอาการเลย MedlinePlus ระบุว่าหลายคนไม่รู้ตัวจนโรคเริ่มกระทบการมองเห็นส่วนกลาง ส่วน รพ.รามาธิบดีอธิบายว่าระยะแรกมีของเสียสะสมใต้จอประสาทตาที่เรียกว่าดรูเซน (drusen) ซึ่งผู้ป่วยจำนวนมากไม่รู้ตัว เพราะการเสื่อมเกิดช้า

อาการที่ควรสังเกต ได้แก่

• •ภาพตรงกลางเบลอหรือมัว ขณะที่ภาพรอบข้างยังชัด
• •เส้นตรงเห็นเป็นเส้นคดหรือเป็นคลื่น เช่น ขอบประตู กรอบหน้าต่าง เส้นกระเบื้อง
• •หน้าคนที่มองตรง ๆ ดูบิดเบี้ยว
• •สีดูซีดลง ไม่สดเหมือนเดิม
• •ต้องใช้แสงสว่างมากขึ้นเวลาอ่านหนังสือ
• •มีจุดมืดหรือจุดเบลอกลางภาพ ที่ค่อย ๆ ใหญ่และเข้มขึ้น

ภาพบิดเบี้ยว จุดมืดกลางภาพ บอกอะไร

ภาพบิดเบี้ยวมักเกิดเมื่อจุดรับภาพบวมหรือผิดรูป MedlinePlus ระบุว่าอาการแรกที่พบบ่อยของชนิดเปียกคือเส้นตรงเห็นเป็นคลื่น และอาจมีจุดมืดเล็ก ๆ กลางภาพที่ใหญ่ขึ้นเรื่อย ๆ รพ.รามาธิบดีอธิบายว่าในชนิดเปียก เลือดหรือของเหลวรั่วเข้าไปในชั้นจอประสาทตา ทำให้ภาพบิดเบี้ยวทันที

ส่วนจุดเบลอที่ค่อย ๆ ขยายและเข้มขึ้นช้า ๆ เป็นลักษณะของชนิดแห้งที่ดำเนินไปมากขึ้น อาการทั้งสองแบบไม่ควรรอดูเอง ต้องให้จักษุแพทย์ตรวจจอตาเพื่อแยกชนิด

แบบแห้งกับแบบเปียกต่างกันอย่างไร

ชนิดแห้ง

• •พบมากที่สุด รพ.รามาธิบดีระบุว่าเกินร้อยละ 80 ของผู้ป่วยสูงอายุ
• •มีของเสียสะสมใต้จุดรับภาพ จุดรับภาพฝ่อบางลงทีละน้อย
• •อาการค่อยเป็นค่อยไปในหลักหลายปี
• •MedlinePlus ระบุว่าผู้ป่วยเกือบทั้งหมดเริ่มจากชนิดแห้ง

ชนิดเปียก

• •มีเส้นเลือดใหม่ที่เปราะผิดปกติงอกใต้จุดรับภาพ แล้วรั่วเลือดหรือน้ำ
• •ตามัวลงเร็ว รพ.รามาธิบดีระบุว่าอาจมัวมากได้ภายในไม่กี่วันหรือไม่กี่สัปดาห์หลังเริ่มมีอาการ
• •อาจเปลี่ยนมาจากชนิดแห้งที่เป็นอยู่เดิม หรือเป็นอาการแรกในคนที่ไม่เคยตรวจตาเลย
• •พบน้อยกว่า แต่เป็นสาเหตุของการสูญเสียการมองเห็นส่วนใหญ่ในโรคนี้

การฉีดยาเข้าวุ้นตาใช้กับแบบไหน

การฉีดยาเข้าตาเป็นการรักษาหลักของชนิดเปียก ยากลุ่มนี้เรียกว่า Anti-VEGF (ยาต้านการสร้างเส้นเลือดใหม่) ทำหน้าที่หยุดการรั่วของเส้นเลือดที่เปราะ รพ.รามาธิบดีอธิบายว่าช่วงแรกมักฉีดเดือนละครั้ง แล้วค่อย ๆ ห่างขึ้นตามผลตอบสนอง และต้องมาตามนัดต่อเนื่องเป็นเวลาหลายปี

ชนิดแห้งระยะท้าย MedlinePlus ระบุว่ายังไม่มีการรักษาที่พิสูจน์แล้วว่าทำให้การมองเห็นกลับคืนได้ ส่วนในระยะกลาง แพทย์อาจพิจารณาวิตามินสูตรเฉพาะทางตา (สูตร AREDS) เพื่อชะลอการลุกลาม ซึ่งเป็นการตัดสินใจของจักษุแพทย์ อ่านรายละเอียดสูตรนี้ได้ที่ จอประสาทตาเสื่อมกินวิตามินอะไร สูตร AREDS

ตาราง Amsler ทดสอบเองที่บ้านอย่างไร

ตาราง Amsler เป็นตารางเส้นตรงแนวตั้งและแนวนอน มีจุดอยู่ตรงกลาง MedlinePlus อธิบายวิธีใช้ไว้ดังนี้

1. 1ถ้าปกติใส่แว่นอ่านหนังสือ ให้ใส่แว่นนั้น
2. 2ถือตารางห่างจากตาประมาณ 35 เซนติเมตร ในที่ที่มีแสงสว่างพอ
3. 3ปิดตาทีละข้าง ทดสอบตาขวาก่อนแล้วจึงตาซ้าย
4. 4มองที่จุดตรงกลางตลอดเวลา ไม่กวาดตามองเส้น
5. 5สังเกตว่าเส้นทุกเส้นตรงและต่อเนื่องหรือไม่ มีช่องที่หายไปหรือเส้นที่เป็นคลื่นไหม
6. 6ถ้าเห็นเส้นบิดหรือขาด ให้ใช้ปากกาวงตำแหน่งนั้นไว้ แล้วนำไปให้จักษุแพทย์ดู

ความถี่ในการทดสอบให้ทำตามที่จักษุแพทย์บอก และต้องเข้าใจข้อจำกัดว่า MedlinePlus ระบุว่ามีงานที่ตั้งคำถามถึงความแม่นยำของตารางนี้ เพราะอาจพลาดการเปลี่ยนแปลงใหม่ของจอตา ตารางจึงเป็นตัวช่วยระหว่างนัด ไม่ใช่สิ่งที่ใช้แทนการตรวจตาขยายม่านตา

บุหรี่ ความดัน และไขมันสูงเพิ่มความเสี่ยงอย่างไร

ปัจจัยที่ปรับไม่ได้คืออายุและพันธุกรรม ถ้าพ่อแม่หรือพี่น้องเป็น ความเสี่ยงจะสูงขึ้น ส่วนปัจจัยที่ปรับได้มีดังนี้

• •บุหรี่ รพ.รามาธิบดีอธิบายว่าบุหรี่ทำให้เส้นเลือดเสื่อมเร็ว เพิ่มของเสียสะสม และลดการนำออกซิเจนไปเลี้ยงจอประสาทตา MedlinePlus จัดการสูบบุหรี่เป็นปัจจัยเสี่ยงเช่นกัน
• •ความดันสูงและเบาหวาน รพ.รามาธิบดีระบุไว้ในรายการสาเหตุของโรค เพราะโรคนี้เกี่ยวกับเส้นเลือดที่หล่อเลี้ยงจอรับภาพ เรื่องความดันกับอวัยวะต่าง ๆ อ่านต่อได้ที่ ความดันสูงกระทบอวัยวะไหนบ้าง
• •อาหารไขมันสูง MedlinePlus ระบุอาหารไขมันสูงเป็นปัจจัยเสี่ยง และแนะนำอาหารที่มีผักผลไม้มาก ไขมันจากสัตว์น้อย ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และคุมน้ำหนัก

ในชีวิตจริง หมายถึงลดอาหารมันจัดอย่างหมูกระทะ ของทอด หรือแกงกะทิทุกมื้อ เพิ่มผักหลายสี และ เลิกบุหรี่ ซึ่งเป็นเรื่องที่ทำได้ทันที ปัจจัยเสี่ยงรายละเอียดอ่านได้ที่ จอประสาทตาเสื่อมตามวัย ใครเสี่ยง และควรตรวจเมื่อไร

จอประสาทตาเสื่อมทำให้ตาบอดสนิทไหม

คำตอบตรง ๆ คือ ทำให้เสียการมองเห็นส่วนกลางได้มาก แต่ไม่ทำให้มืดสนิททั้งหมด MedlinePlus อธิบายว่าโรคนี้ไม่กระทบการมองเห็นด้านข้าง จึงไม่ทำให้สูญเสียการมองเห็นทั้งหมด แต่ผู้ป่วยอาจอ่านหนังสือ ขับรถ หรือจำหน้าคนในระยะไกลไม่ได้

ในทางปฏิบัติ การมองไม่เห็นตรงกลางทำให้ชีวิตลำบากมาก รพ.รามาธิบดีจึงใช้คำว่า "ตาบอด" ในความหมายของการสูญเสียการมองเห็นที่ใช้งานได้ และระบุว่าชนิดเปียกที่ไม่ได้รักษามีความเสี่ยงสูง ขณะที่รายที่ตรวจพบและรักษาตั้งแต่ระยะเริ่มต้นมักป้องกันภาวะตาบอดจากโรคนี้ได้

ความเชื่อที่พบบ่อย: ตามัวตอนแก่ก็คือต้อกระจก

ไม่เสมอไป รพ.รามาธิบดีเตือนว่าผู้สูงอายุหลายคนคิดว่าตามัวคือต้อกระจก ทั้งที่อาจเป็นจุดรับภาพเสื่อม ความต่างที่สังเกตได้คือ ต้อกระจกมักทำให้ภาพมัวทั้งภาพคล้ายมองผ่านกระจกฝ้า ส่วนจุดรับภาพเสื่อมเสียเฉพาะตรงกลางและเห็นเส้นบิดเบี้ยว การแยกให้ชัดต้องตรวจจอตา

ควรตรวจตาเมื่อไร และอาการแบบไหนต้องรีบไป

MedlinePlus แนะนำว่าคนที่เป็นชนิดแห้งควรตรวจตาอย่างละเอียดปีละครั้ง ส่วนชนิดเปียกมักต้องนัดถี่กว่ามาก การตรวจตามอายุอ่านได้ที่ อายุ 40 50 60 ควรตรวจสุขภาพอะไรบ้าง และถ้าต้องพาพ่อแม่ไปตรวจ อ่าน เตรียมตัวก่อนพาผู้สูงอายุไปหาหมอ

ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้

• •ตามัวลงทันทีหรือมองไม่เห็นข้างใดข้างหนึ่งแบบเฉียบพลัน
• •ภาพตรงกลางหายไปหรือมีจุดดำใหญ่ขึ้นมาทันที
• •แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว หรือพูดไม่ชัด แม้มีเพียงอาการเดียว เพราะอาจเป็นสัญญาณโรคหลอดเลือดสมอง

ส่วนอาการเส้นตรงเริ่มเป็นคลื่น หรือภาพตรงกลางเบลอกว่าเดิม ให้ติดต่อจักษุแพทย์โดยเร็ว ไม่ต้องรอถึงวันนัด

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับจอประสาทตาเสื่อม ข้อมูลตรงไปตรงมาเป็นดังนี้

• •วิตามินซี 30 มก. — การทดลอง AREDS ของสถาบันตาแห่งชาติสหรัฐฯ ใช้วิตามินซีวันละ 500 มก. ร่วมกับวิตามินอี เบต้าแคโรทีน และสังกะสี ในคนอายุ 55–80 ปี พบการลุกลามเป็นระยะรุนแรงน้อยลงในกลุ่มที่เป็นระยะกลางหรือเป็นระยะรุนแรงแล้ว 1 ข้าง โดยผลชัดเมื่อมีสังกะสีร่วมด้วย ส่วนสูตรต้านอนุมูลอิสระที่ไม่มีสังกะสียังไม่มีนัยสำคัญ วิตามินซีในแคปซูลน้อยกว่าในงานนี้ราว 17 เท่า (คำนวณ) และแคปซูลไม่มีสังกะสีหรือเบต้าแคโรทีน
• •วิตามินอี (ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต 50%) 5 มก. — คิดเป็นวิตามินอีราว 2.5 มก. (คำนวณ) งานทบทวน Cochrane ปี 2017 รวมการทดลองกว่า 7 หมื่นคน สรุปว่าการเสริมวิตามินอี ไม่ป้องกันหรือชะลอการเกิดจอประสาทตาเสื่อม และวิตามินซีก็น่าจะไม่ป้องกันเช่นกัน
• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. · น้ำมันมะกอก 200 มก. · น้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานที่ตรวจแล้วของน้ำมันเหล่านี้ศึกษาเรื่องไขมันในเลือดในปริมาณระดับอาหารทั้งวัน ไม่พบงานในคนที่ศึกษาเรื่องจอประสาทตาเสื่อม

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ช่วยถนอมสายตา ป้องกัน หรือชะลอจอประสาทตาเสื่อม ผู้ที่จักษุแพทย์สั่งวิตามินสูตรเฉพาะทางตาอยู่แล้ว ควรนำกล่องผลิตภัณฑ์ทุกชนิดไปให้แพทย์ดู เพราะ MedlinePlus แนะนำให้แจ้งจักษุแพทย์ถึงวิตามินและอาหารเสริมอื่นที่กินอยู่ ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที