เกี่ยวกับ ความรู้ผู้สูงอายุและผู้ดูแล
โรคฉี่หนูในผู้สูงอายุ หลังน้ำท่วม อาการแบบไหนต้องรีบไปโรงพยาบาล
คำตอบสั้น: โรคฉี่หนู หรือ โรคเลปโตสไปโรสิส (leptospirosis) คือโรคติดเชื้อแบคทีเรียที่มากับน้ำหรือดินที่ปนเปื้อนปัสสาวะสัตว์ เช่น หนู หลังน้ำท่วมจึงพบมากขึ้น กรมควบคุมโรคแนะนำว่า ถ้า มีไข้สูงเฉียบพลัน ปวดศีรษะรุนแรง หนาวสั่น ตาแดง หรือปวดกล้ามเนื้อมาก โดยเฉพาะที่น่อง ภายใน 1–2 สัปดาห์หลังลุยน้ำหรือย่ำโคลน ให้รีบไปพบแพทย์ทันทีและบอกประวัติการลุยน้ำ ห้ามซื้อยากินเอง ข้อมูลเฝ้าระวังปี 2567 พบอัตราป่วยสูงในกลุ่มอายุ 60 ปีขึ้นไป ลูกหลานจึงควรช่วยสังเกตผู้สูงอายุที่ช่วยเก็บกวาดบ้านหลังน้ำลด
สรุปสั้นสำหรับคนรีบ
- เชื้อ เลปโตสไปรา (Leptospira) อยู่ในปัสสาวะของหนู หมู วัว ควาย สุนัข และปนในน้ำขัง ลำคลอง หรือดินชื้นแฉะ
- เชื้อเข้าทางแผล รอยขีดข่วน ตา จมูก ปาก หรือผิวหนังที่แช่น้ำนานจนเปื่อย และจากอาหารหรือน้ำดื่มที่ปนเปื้อน
- ระยะฟักตัวส่วนใหญ่ 7–10 วัน แต่เร็วได้ 2 วันและนานได้ถึง 30 วัน ตามข้อมูลกรมควบคุมโรค
- กรมควบคุมโรคระบุว่า การไปรักษาช้าเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ผู้ป่วยเสียชีวิต
- ป้องกันได้ด้วยรองเท้าบู๊ท ถุงมือยาง ปิดแผลด้วยพลาสเตอร์กันน้ำ และอาบน้ำฟอกสบู่ทันทีหลังลุยน้ำ
โรคฉี่หนูคืออะไร ติดต่อทางไหน
โรคฉี่หนูเป็นโรคติดต่อจากสัตว์สู่คน เกิดจากเชื้อแบคทีเรียเลปโตสไปรา เอกสารแจ้งเตือนของกองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค (ข้อมูล ณ 7 ส.ค. 2567) อธิบายว่าเชื้ออยู่ในปัสสาวะของ สัตว์รังโรค คือสัตว์ที่มีเชื้ออยู่ในตัวและแพร่เชื้อได้ เช่น หนู หมู วัว ควาย สุนัข แพะ แกะ เชื้อออกมากับปัสสาวะแล้วปนอยู่ในแหล่งน้ำ ลำคลอง แอ่งน้ำขัง หรือพื้นดินที่ชื้นแฉะ
คนรับเชื้อได้หลายทาง ตามเอกสารฉบับเดียวกัน
- ผิวหนังที่มีบาดแผล รอยขีดข่วน รอยถลอก
- เยื่อบุตา จมูก ปาก ที่โดนน้ำหรือโคลนกระเด็น
- ผิวหนังที่อ่อนนุ่มจากการแช่น้ำนาน ๆ ซึ่งเชื้อชอนไชเข้าได้
- กินอาหารหรือดื่มน้ำที่ปนเปื้อนเชื้อโดยไม่ผ่านการต้มหรืออุ่นร้อน
MedlinePlus ระบุว่าโรคนี้ แทบไม่ติดต่อจากคนสู่คน ยกเว้นกรณีที่พบได้น้อยมาก ลูกหลานจึงดูแลผู้ป่วยที่บ้านหรือที่โรงพยาบาลได้ตามปกติ โดยล้างมือหลังสัมผัสสิ่งคัดหลั่ง
ทำไมผู้สูงอายุต้องระวังโรคฉี่หนูเป็นพิเศษ
เพราะข้อมูลเฝ้าระวังของไทยพบอัตราป่วยสูงในกลุ่มอายุ 60 ปีขึ้นไป กรมควบคุมโรครายงานว่า ตั้งแต่ 1 ม.ค. ถึง 7 ส.ค. 2567 มีผู้ป่วยสงสัยโรคเลปโตสไปโรสิส 2,070 ราย เสียชีวิต 27 ราย
- กลุ่มอายุที่มี อัตราป่วยสูงเป็นอันดับแรก คือ 60 ปีขึ้นไป (4.60 ต่อประชากรแสนคน) ตามด้วย 50–59 ปี (4.47) และ 40–49 ปี (3.48)
- กลุ่มอายุ 60 ปีขึ้นไปมี อัตราป่วยตาย (สัดส่วนผู้ป่วยที่เสียชีวิต) สูงเป็นอันดับ 2 คือร้อยละ 1.70 รองจากกลุ่ม 30–39 ปี
- อาชีพที่พบมาก คือ เกษตรกร รับจ้าง และกรีดยางพารา และร้อยละ 92.31 ของผู้ป่วยยืนยันที่สอบสวน มีประวัติสัมผัสแหล่งน้ำหรือดินชื้นแฉะ
ในชีวิตจริง ผู้สูงอายุไทยจำนวนมากยังทำนา ทำสวน หรือเป็นคนเก็บกวาดบ้านหลังน้ำลดเพราะอยู่บ้านทั้งวัน อีกเรื่องที่ทำให้ต้องระวังคือผู้สูงอายุบางคนแสดงอาการติดเชื้อไม่ชัดเจนเหมือนคนหนุ่มสาว อ่านเพิ่มที่ ผู้สูงอายุติดเชื้อ อาการที่ไม่เหมือนคนหนุ่มสาว
โรคฉี่หนูอาการเป็นอย่างไร เริ่มป่วยหลังลุยน้ำกี่วัน
อาการที่พบบ่อยคือไข้สูงเฉียบพลัน ปวดศีรษะรุนแรง และปวดกล้ามเนื้อ โดยเฉพาะที่น่องและหลังส่วนล่าง กรมควบคุมโรคระบุ ระยะฟักตัว (ช่วงตั้งแต่รับเชื้อจนเริ่มมีอาการ) ส่วนใหญ่ประมาณ 7–10 วัน เร็วที่สุด 2 วัน นานถึง 30 วัน ส่วน MedlinePlus ให้ช่วง 2–30 วัน เฉลี่ย 10 วัน
อาการตามเอกสารกรมควบคุมโรค
- ไข้สูงทันที หนาวสั่น
- ปวดศีรษะอย่างรุนแรง
- ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อมาก โดยเฉพาะ กล้ามเนื้อน่อง และหลังส่วนล่าง
- ตาแดง อาเจียน ท้องเสีย
ในผู้ป่วยยืนยันที่สอบสวนปี 2567 อาการที่พบบ่อยคือไข้เฉียบพลัน (ร้อยละ 92.31) หายใจหอบ (ร้อยละ 84.62) ไอแห้ง ๆ และปวดกล้ามเนื้อโดยเฉพาะที่น่อง (ร้อยละ 61.54)
บางคนไม่มีอาการเลย แต่บางคนรุนแรงถึงตัวเหลืองตาเหลือง ไตวายเฉียบพลัน เลือดออกในปอด และเสียชีวิตได้ ตามเอกสารกรมควบคุมโรค
อาการแบบไหนต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที
มีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
- หายใจหอบ หายใจลำบาก
- ไอเป็นเลือดสด หรืออาเจียนเป็นเลือด
- ถ่ายอุจจาระสีดำ
- ตัวเหลืองหรือตาเหลือง
- คอแข็ง ซึมลง สับสน หรือปลุกไม่ค่อยตื่น
อาการเหล่านี้อยู่ในรายการอาการรุนแรงของเอกสารกรมควบคุมโรค ทั้งการอาเจียนหรือไอเป็นเลือด ถ่ายดำ ตัวเหลืองตาเหลือง คอแข็ง และความรู้สึกตัวผิดปกติ ส่วนหายใจหอบพบบ่อยในผู้ป่วยยืนยันที่กรมฯ สอบสวน
ไปพบแพทย์ภายในวันนั้น ถ้ามีไข้สูง ปวดศีรษะ หนาวสั่น ตาแดง หรือปวดน่องมาก ภายใน 1–2 สัปดาห์หลังลุยน้ำ ย่ำโคลน หรือเก็บกวาดบ้านหลังน้ำลด แม้ยังเดินไหวและกินข้าวได้
เวลาไปโรงพยาบาล ให้บอกแพทย์ทุกครั้งว่าลุยน้ำหรือทำงานในที่ชื้นแฉะเมื่อไร กรมควบคุมโรคแนะนำให้แจ้งประวัติเสี่ยงเพื่อให้แพทย์นึกถึงโรคนี้และตรวจได้ถูกต้อง ผู้ดูแลที่พาผู้สูงอายุไปควรจำข้อมูลนี้ไว้ให้ เพราะผู้สูงอายุอาจลืมเล่า เทคนิคการเตรียมข้อมูลก่อนพบแพทย์อ่านได้ที่ เตรียมตัวก่อนพาผู้สูงอายุไปหาหมอ
ตรวจและรักษาโรคฉี่หนูอย่างไร
แพทย์วินิจฉัยจากอาการ ประวัติลุยน้ำ และผลตรวจเลือดหรือปัสสาวะ กรมควบคุมโรคระบุว่าการวินิจฉัยทำได้โดยตรวจหาระดับ แอนติบอดี (โปรตีนที่ร่างกายสร้างขึ้นเพื่อจับเชื้อ) ในเลือด การเพาะเชื้อ หรือการตรวจสารพันธุกรรมด้วยวิธี PCR จากเลือด ปัสสาวะ หรือน้ำไขสันหลัง MedlinePlus ระบุว่าแพทย์อาจสั่งตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด ค่าตับ และตรวจปัสสาวะร่วมด้วย
การรักษาหลักคือ ยาปฏิชีวนะที่ให้เร็วและเหมาะสม ร่วมกับการรักษาตามอาการ เช่น ยาลดไข้ และน้ำเกลือแร่ตามที่แพทย์เห็นสมควร ตามเอกสารกรมควบคุมโรค MedlinePlus ระบุว่าโดยทั่วไปผลการรักษาดี แต่รายที่มีภาวะแทรกซ้อนอาจต้องดูแลในหออภิบาลผู้ป่วยหนัก และอาจเสียชีวิตได้ถ้ารักษาช้า
ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องโรคฉี่หนู จริงไหม
"เป็นไข้หลังน้ำท่วม ซื้อยาลดไข้ ยาฆ่าเชื้อกินเองก่อนก็ได้" — ไม่ควร กรมควบคุมโรคเขียนไว้ชัดว่าถ้ามีไข้หลังสัมผัสน้ำขัง ห้ามซื้อยามารับประทานเอง ให้รีบไปพบแพทย์ เพราะการกินยาเองอาจทำให้ไปโรงพยาบาลช้า ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญของการเสียชีวิต
"ไม่มีแผลที่เท้า ลุยน้ำได้ไม่เป็นไร" — ไม่จริง เชื้อเข้าทางเยื่อบุตา จมูก ปาก และผิวหนังที่แช่น้ำนานจนเปื่อยได้ แม้ไม่มีแผลที่มองเห็น
"เป็นแค่ตอนน้ำท่วม หน้าแล้งไม่มี" — ไม่ถูก กรมควบคุมโรคระบุว่าไทยพบผู้ป่วยตลอดทั้งปี แต่พบสูงในฤดูฝนและหลังน้ำท่วมขัง
"ต้องโดนฉี่หนูโดยตรงเท่านั้น" — ไม่จริง สัตว์รังโรคมีหลายชนิด รวมถึงหมู วัว ควาย และสุนัข และคนส่วนใหญ่ได้รับเชื้อจากน้ำหรือดินที่ปนเปื้อน ไม่ใช่จากการสัมผัสหนูโดยตรง
ป้องกันโรคฉี่หนูอย่างไร โดยเฉพาะตอนเก็บกวาดบ้านหลังน้ำลด
หลีกเลี่ยงการแช่น้ำและลุยโคลนเท่าที่ทำได้ ถ้าจำเป็นต้องใส่อุปกรณ์ป้องกัน คำแนะนำของกรมควบคุมโรค
- หลีกเลี่ยงการว่ายน้ำ แช่น้ำ หรือเดินลุยน้ำย่ำโคลนที่อาจปนเปื้อน
- ถ้าต้องลุยน้ำ ให้สวมรองเท้าบู๊ท หรือใช้ถุงพลาสติกยาวหุ้มรองเท้าแล้วผูกเชือกอีกชั้น
- มีแผลหรือรอยขีดข่วน ให้ปิดด้วยพลาสเตอร์กันน้ำ
- อาบน้ำ ฟอกสบู่ทันทีหลังลุยหรือแช่น้ำ เพื่อลดเวลาที่สัมผัสเชื้อ
- เก็บกวาดบ้านหลังน้ำลด สวมถุงมือยางและรองเท้าบู๊ททุกครั้ง
- กินอาหารปรุงสุกใหม่ อาหารค้างมื้อเก็บในภาชนะปิดมิดชิดแล้วอุ่นให้ร้อนก่อนกิน
- เก็บขยะเศษอาหารในถังมีฝาปิด หรือมัดปากถุงให้แน่น ไม่ให้เป็นอาหารของหนู
สำหรับผู้สูงอายุที่ทรงตัวไม่ดี การเดินในน้ำหรือบนพื้นลื่นยังเสี่ยงหกล้มด้วย ลูกหลานจึงควรรับงานเก็บกวาดส่วนที่ต้องลุยน้ำไปทำเอง ส่วนบาดแผลจากเศษไม้ ตะปู หรือของมีคมระหว่างเก็บกวาด ควรดูเรื่องวัคซีนบาดทะยักด้วย อ่านต่อที่ วัคซีนบาดทะยักผู้ใหญ่
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่สายด่วนกรมควบคุมโรค 1422
ข้อความสำคัญท้ายบทความ
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล
ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค
หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที
ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย
ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง
คำถามที่พบบ่อย
โรคฉี่หนูอาการเริ่มกี่วันหลังลุยน้ำ
กรมควบคุมโรคระบุว่าส่วนใหญ่เริ่มมีอาการประมาณ 7–10 วันหลังรับเชื้อ แต่เร็วได้ 2 วันและนานได้ถึง 30 วัน จึงควรเฝ้าระวังไข้ในช่วง 1–2 สัปดาห์หลังลุยน้ำเป็นพิเศษ
โรคฉี่หนูอาการเป็นอย่างไร
อาการที่พบบ่อยคือไข้สูงเฉียบพลัน ปวดศีรษะรุนแรง หนาวสั่น ตาแดง และปวดกล้ามเนื้อมากโดยเฉพาะที่น่อง รายที่รุนแรงอาจตัวเหลือง ไตวาย หรือเลือดออกในปอด
เป็นไข้หลังน้ำท่วม ซื้อยากินเองได้ไหม
ไม่ควร กรมควบคุมโรคแนะนำว่าถ้ามีไข้สูงหลังสัมผัสน้ำขังหรือดินชื้นแฉะ ห้ามซื้อยากินเอง ให้รีบไปพบแพทย์และบอกประวัติการลุยน้ำ เพราะการรักษาช้าเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เสียชีวิต
โรคฉี่หนูติดต่อจากคนสู่คนไหม
MedlinePlus ระบุว่าแทบไม่ติดต่อจากคนสู่คน ยกเว้นกรณีที่พบได้น้อยมาก คนส่วนใหญ่ได้รับเชื้อจากน้ำหรือดินที่ปนเปื้อนปัสสาวะสัตว์
ผู้สูงอายุเสี่ยงโรคฉี่หนูมากกว่าไหม
ข้อมูลเฝ้าระวังของกรมควบคุมโรคปี 2567 พบอัตราป่วยสูงเป็นอันดับแรกในกลุ่มอายุ 60 ปีขึ้นไป ที่ 4.60 ต่อประชากรแสนคน ผู้สูงอายุที่ทำเกษตรหรือเก็บกวาดบ้านหลังน้ำลดจึงควรระวังเป็นพิเศษ
แหล่งอ้างอิง
บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง
- แจ้งเตือนโรคเลปโตสไปโรสิส (Leptospirosis) ข้อมูล ณ วันที่ 7 สิงหาคม 2567กองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค
- พยากรณ์โรคและภัยสุขภาพรายสัปดาห์ ฉบับที่ 42 (17–23 ตุลาคม 2565) โรคไข้ฉี่หนูกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
- LeptospirosisMedlinePlus Medical Encyclopedia (U.S. National Library of Medicine)
บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-11
อ่านต่อ
ผู้สูงอายุช้ำง่าย จ้ำเลือดที่แขนและหลังมือ ผิวฉีกง่าย อันตรายไหม
จ้ำเลือดสีม่วงที่แขนผู้สูงอายุ (senile purpura) เกิดจากผิวบางและหลอดเลือดเปราะตามวัย ยาบางกลุ่มทำให้ช้ำง่าย ดูแลผิวไม่ให้ฉีกอย่างไร แบบไหนต้องพบแพทย์
เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้ว วัดที่บ้าน ค่าเท่าไรปกติ ต่ำแค่ไหนต้องไปโรงพยาบาล
ค่าออกซิเจนปลายนิ้ว (SpO2) ปกติ 95% ขึ้นไป ถ้า 92% หรือต่ำกว่าให้ติดต่อแพทย์ 88% หรือต่ำกว่าต้องไปโรงพยาบาลทันที พร้อมวิธีวัดให้แม่นในผู้สูงอายุ
ญาติเสียชีวิตที่บ้าน ต้องทำอะไรบ้าง แจ้งตายที่ไหน ภายในกี่ชั่วโมง
ผู้ป่วยระยะท้ายเสียชีวิตที่บ้าน ญาติต้องโทรหาใครก่อน แจ้งตายภายใน 24 ชั่วโมงที่ไหน ใช้เอกสารอะไร และควรขอใบรับรองแพทย์ไว้ก่อนกลับบ้านอย่างไร
ข้อติดในผู้ป่วยติดเตียง เกิดจากอะไร ป้องกันอย่างไร ยืดข้อทุกวันช่วยได้แค่ไหน
ข้อติด (ข้อยึด) ในผู้ป่วยติดเตียงและหลังอัมพาต เกิดจากอะไร สังเกตอย่างไร ป้องกันที่บ้านอย่างไร และงานวิจัยว่าการยืดเหยียดอย่างเดียวช่วยได้แค่ไหน