แอล-ออร์นิทีนช่วยอะไร เกี่ยวกับตับและการนอนไหม งานวิจัยในคนว่าอย่างไร

คำตอบสั้น: แอล-ออร์นิทีน (L-ornithine) คือกรดอะมิโนที่ร่างกายสร้างได้เอง ทำหน้าที่เป็นตัวกลางใน วงจรยูเรีย ที่ตับใช้เปลี่ยนแอมโมเนียเป็นยูเรียแล้วขับออกทางไต งานวิจัยในคนที่พบมีขนาดเล็ก ได้แก่ งานความเหนื่อยล้า 17 คนที่ใช้วันละ 2,000 มก. และงานความเครียดกับการนอน 52 คนที่ใช้วันละ 400 มก. ส่วนสาร แอล-ออร์นิทีน แอล-แอสพาร์เทต (LOLA) ที่ศึกษาในผู้ป่วยตับแข็ง เป็นคนละสูตรกับออร์นิทีนในอาหารเสริม และ Cochrane สรุปว่าคุณภาพหลักฐาน "ต่ำมาก" จึงยังไม่มีหลักฐานว่าออร์นิทีนบำรุงตับในคนทั่วไป

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •แอล-ออร์นิทีนเป็นกรดอะมิโนที่ไม่จำเป็นต้องได้จากอาหาร (ร่างกายสร้างได้) และไม่ใช่กรดอะมิโนที่ใช้สร้างโปรตีน บทคัดย่องานวิจัยระบุว่าพบในอาหารปริมาณน้อย
• •งานในคนสุขภาพดีมีจำนวนน้อยและขนาดเล็ก งานทั้งสองชิ้นที่มักถูกอ้างมีผู้วิจัยสังกัดบริษัทเอกชน
• •LOLA ที่ใช้ในผู้ป่วยตับแข็งเป็นสารคนละสูตร งานทบทวน Cochrane ปี 2018 รวม 36 การทดลอง และให้ความเชื่อมั่นหลักฐานระดับ "ต่ำมาก"
• •ผู้ป่วยโรคตับที่สับสน ง่วงซึม หรือพูดไม่ชัด ต้องไปโรงพยาบาลทันที ไม่ใช่หาอาหารเสริมกินเอง

แอล-ออร์นิทีนคืออะไร ร่างกายใช้ทำอะไร

แอล-ออร์นิทีนคือกรดอะมิโนที่ร่างกายสร้างได้เอง ไม่ต้องพึ่งอาหาร บทคัดย่องานวิจัยใน Nutrition Journal ปี 2014 นิยามว่าเป็น "non-essential, non-protein amino acid" คือไม่จำเป็นต้องได้จากอาหารและไม่ได้ถูกนำไปต่อเป็นโปรตีนโดยตรง และระบุว่าในอาหารทั่วไปมีอยู่น้อย

หน้าที่ที่รู้จักกันดีคือการเป็นตัวกลางใน วงจรยูเรีย (urea cycle) ซึ่ง MedlinePlus Genetics ของห้องสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐ อธิบายว่าเป็นชุดปฏิกิริยาในเซลล์ตับ ทำหน้าที่จัดการไนโตรเจนส่วนเกินที่เกิดจากการใช้โปรตีน แล้วเปลี่ยนเป็นยูเรียให้ไตขับออก ถ้าวงจรนี้ติดขัด ไนโตรเจนจะค้างในเลือดในรูป แอมโมเนีย ซึ่งเป็นพิษต่อระบบประสาท

ตัวอย่างที่เห็นชัดคือโรคพันธุกรรมที่เอนไซม์ชื่อ ornithine transcarbamylase บกพร่อง MedlinePlus Genetics ระบุว่าพบราว 1 ใน 14,000 ถึง 1 ใน 77,000 คน และทำให้แอมโมเนียสะสมในเลือด โรคนี้ต้องดูแลโดยแพทย์เฉพาะทาง ไม่เกี่ยวกับการกินออร์นิทีนเสริม

อ่านความสัมพันธ์ระหว่างออร์นิทีนกับอาร์จินีน และความหมายของคำว่า HCl บนฉลาก ได้ที่ แอล-อาร์จินีน กับ แอล-ออร์นิทีน คืออะไร

แอล-ออร์นิทีนช่วยเรื่องความเหนื่อยล้าจริงไหม

มีงานทดลองในคนชิ้นเล็กหนึ่งชิ้นที่พบว่าความรู้สึกเหนื่อยลดลง แต่ใช้ขนาดหลายกรัม งานใน Nutrition Research ปี 2008 ให้อาสาสมัครสุขภาพดี 17 คน กินแอล-ออร์นิทีนไฮโดรคลอไรด์วันละ 2,000 มก. นาน 7 วัน แล้ววันละ 6,000 มก. อีก 1 วัน สลับกับยาหลอกแบบปกปิดสองทาง จากนั้นให้ปั่นจักรยานออกกำลังกาย 2 ชั่วโมง

ผลคือความรู้สึกเหนื่อยหลังพักฟื้นลดลง และในกลุ่มผู้หญิงความเร็วปั่นลดลงน้อยกว่ากลุ่มยาหลอก ข้อจำกัดที่ควรรู้มี 3 ข้อ

• •จำนวนคนน้อยมาก 17 คน และวัดผลแค่ช่วงสั้น 8 วัน
• •ผลส่วนใหญ่เป็นความรู้สึกที่ผู้เข้าร่วมให้คะแนนเอง ไม่ใช่ผลทางสุขภาพระยะยาว
• •ผู้วิจัยสังกัดบริษัทเอกชน ตามที่ระบุในบทคัดย่อ

แอล-ออร์นิทีนช่วยให้นอนหลับดีขึ้นไหม

มีงานทดลองหนึ่งชิ้นในคนวัยทำงานชาวญี่ปุ่น ที่ผู้เข้าร่วมรายงานว่าคุณภาพการนอนดีขึ้น งานใน Nutrition Journal ปี 2014 สุ่มผู้ใหญ่สุขภาพดี 52 คนที่รู้สึกเครียดและเหนื่อยเล็กน้อย ให้กินแอล-ออร์นิทีนวันละ 400 มก. หรือยาหลอก นาน 8 สัปดาห์

กลุ่มที่ได้ออร์นิทีนมีระดับฮอร์โมนคอร์ติซอลในเลือดลดลงเมื่อเทียบกับยาหลอก ความรู้สึกโกรธลดลง และคะแนนคุณภาพการนอนที่ประเมินเองดีขึ้น ผู้วิจัยใช้คำว่า "has the potential" คือ มีแนวโน้ม ไม่ใช่ข้อสรุปว่าได้ผล และบทคัดย่อระบุว่าผู้วิจัยหลักสังกัดห้องวิจัยของบริษัทอาหารเอกชน

คอร์ติซอลคือฮอร์โมนที่งานนี้ใช้เป็นตัวชี้วัดความเครียด การที่ค่านี้เปลี่ยนในงานเล็กชิ้นเดียว ยังไม่พอจะบอกว่าออร์นิทีนแก้ปัญหานอนไม่หลับได้ คนที่นอนไม่หลับเรื้อรังควรหาสาเหตุกับแพทย์ก่อน อ่านเรื่องวิตามินกับการนอนได้ที่ นอนไม่หลับกินวิตามินอะไร

ออร์นิทีนบำรุงตับได้ไหม LOLA คืออะไร

ยังไม่มีหลักฐานว่าแอล-ออร์นิทีนในอาหารเสริมบำรุงตับในคนทั่วไป สิ่งที่มักถูกนำมาอ้างคืองานวิจัยของสาร แอล-ออร์นิทีน แอล-แอสพาร์เทต (LOLA) ซึ่งเป็นออร์นิทีนที่จับคู่กับกรดอะมิโนแอสพาร์เทต และถูกศึกษาในผู้ป่วยตับแข็งที่มี ภาวะสมองจากโรคตับ (hepatic encephalopathy)

ภาวะสมองจากโรคตับคือภาวะที่ตับเสียหายมากจนกำจัดสารพิษ โดยเฉพาะแอมโมเนีย ออกจากเลือดไม่ได้ แล้วสารเหล่านี้ไปกระทบการทำงานของสมอง (MedlinePlus)

งานทบทวน Cochrane ปี 2018 รวบรวมการทดลองแบบสุ่ม 36 ชิ้น ผู้เข้าร่วมอย่างน้อย 2,377 คน แต่ได้ข้อมูลผลลัพธ์จริงจาก 29 ชิ้น 1,891 คน ผลที่ควรรู้คือ

• •เมื่อรวมทุกงาน LOLA ดูมีประโยชน์ต่อการเสียชีวิตและอาการทางสมองเมื่อเทียบกับยาหลอก แต่เมื่อดูเฉพาะงานที่มีความเสี่ยงต่ออคติต่ำ ผลนั้นไม่ชัด
• •เมื่อเทียบกับยาแล็กทูโลส ไม่พบความต่างด้านการเสียชีวิตและอาการทางสมอง
• •ผู้ทบทวนให้คุณภาพหลักฐานระดับ ต่ำมาก และเขียนว่า "we are very uncertain about these findings" คือยังไม่แน่ใจในผลเหล่านี้มาก

สรุปคือ LOLA เป็นเรื่องของผู้ป่วยตับแข็งที่อยู่ในการดูแลของแพทย์ ใช้ในรูปแบบและขนาดที่แพทย์กำหนด ไม่ใช่หลักฐานว่าออร์นิทีนในอาหารเสริมดูแลตับคนทั่วไป อ่านวิธีดูคำโฆษณาเรื่องตับได้ที่ อาหารเสริมบำรุงตับมีจริงไหม

ความเชื่อที่พบบ่อย: ออร์นิทีนล้างพิษตับ คนดื่มเหล้าควรกินทุกวัน จริงไหม

ไม่จริง และไม่มีแหล่งที่เราเปิดตรวจรองรับ ความเชื่อนี้มักเอาความจริงครึ่งเดียวมาต่อกัน คือ ออร์นิทีนอยู่ในวงจรที่ตับใช้จัดการแอมโมเนีย จึงถูกเล่าต่อว่า "กินแล้วตับขับพิษดีขึ้น"

แต่ในคนที่ตับยังทำงานปกติ ร่างกายสร้างออร์นิทีนเองได้อยู่แล้ว ส่วนงานในผู้ป่วยตับแข็งเป็นสาร LOLA ซึ่งหลักฐานยังไม่แน่นดังที่อธิบายข้างบน คนที่ดื่มเหล้าเป็นประจำและกังวลเรื่องตับ ควรปรึกษาแพทย์เรื่องการลดหรือเลิกดื่มและการตรวจค่าตับ แทนการหาอาหารเสริมมากินเอง

สำหรับผู้ป่วยตับแข็งที่อยากกินอาหารเสริมใด ๆ ควรนำกล่องไปให้แพทย์ดูก่อน อ่านรายละเอียดที่ ตับแข็ง กินอาหารเสริมได้ไหม

ใครควรระวัง และควรถามแพทย์ก่อน

กลุ่มที่ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนกินอาหารเสริมที่มีกรดอะมิโนเสริม ได้แก่

• •ผู้ป่วยโรคตับเรื้อรังหรือตับแข็ง เพราะ MedlinePlus ระบุว่าการกินโปรตีนมากเกินไป ภาวะขาดน้ำ การติดเชื้อ และยานอนหลับหรือยากล่อมประสาท เป็นตัวกระตุ้นภาวะสมองจากโรคตับได้ แพทย์จึงต้องเห็นภาพรวมของสิ่งที่กินทั้งหมด
• •ผู้ที่มีโรคพันธุกรรมของวงจรยูเรีย ต้องดูแลอาหารตามแพทย์เฉพาะทาง
• •ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวหลายชนิด เพื่อให้เภสัชกรตรวจความซ้ำซ้อน
• •เด็กและหญิงตั้งครรภ์ ซึ่งอาหารเสริมหลายตัวระบุบนฉลากว่าไม่ควรรับประทาน

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ทันที

ผู้ที่เป็นโรคตับอยู่แล้วและเริ่มมีอาการทางสมอง ต้องรีบพบแพทย์ MedlinePlus ระบุอาการระยะแรกไว้ เช่น ลมหายใจมีกลิ่นอับหรือหวาน การนอนเปลี่ยนไป สับสนเล็กน้อย หลงลืม สมาธิแย่ลง ลายมือแย่ลง ถ้ามีอาการเหล่านี้ให้ไปพบแพทย์ที่ดูแลโดยเร็ว

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •สับสนมาก จำคนหรือสถานที่ไม่ได้
• •ง่วงซึมจนปลุกยาก หรือไม่ตอบสนอง
• •พูดไม่ชัด หรือชัก

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากระบุให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ดื่มน้ำตามมาก ๆ (ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ ให้ทำตามแพทย์) ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับบทความนี้ตามฉลากต่อ 1 แคปซูล มีดังนี้

• •แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. — งานทดลองในคนที่กล่าวถึงข้างบนใช้แอล-ออร์นิทีนวันละ 2,000 มก. (งานความเหนื่อยล้า) ซึ่งมากกว่าในแคปซูลราว 400 เท่า และวันละ 400 มก. (งานการนอน) ซึ่งมากกว่าในแคปซูลราว 80 เท่า (ตัวเลขเทียบคำนวณจากฉลาก) และในการค้นของแผ่นหลักฐานไม่พบการทดลองในคนที่ศึกษาผลต่อไขมันในเลือด ความดัน หรือหัวใจ
• •แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. — งานวิจัยแบบรวมผลเรื่องความดันใช้แอล-อาร์จินีนวันละ 4–24 กรัม ขนาดที่เริ่มเห็นผลประมาณ 4 กรัมต่อวัน ซึ่งมากกว่าในแคปซูลอย่างน้อย 800 เท่า (คำนวณจากฉลาก) และงาน VINTAGE MI ในผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตายที่ได้วันละ 9 กรัม พบผู้เสียชีวิตมากกว่ากลุ่มยาหลอกจนต้องยุติงานก่อนกำหนด ผู้ที่เคยหัวใจวายจึงควรปรึกษาแพทย์ก่อน

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้การทำงานของตับหรือการนอนเปลี่ยนไป เพราะไม่มีการศึกษาตัวผลิตภัณฑ์ และปริมาณกรดอะมิโนในแคปซูลเป็นระดับมิลลิกรัม

คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที