อาหารเสริมข้อและกระดูกสูตรรวม อ่านฉลากอย่างไรว่าแต่ละสารมีพอไหม

คำตอบสั้น: การอ่านฉลากอาหารเสริมข้อและกระดูกสูตรรวม ให้ดู ปริมาณของแต่ละสารเป็นมิลลิกรัมต่อหน่วย คูณจำนวนที่ฉลากให้กินต่อวัน แล้วเทียบกับขนาดที่ใช้ในงานวิจัยในคน พร้อมดูว่าเป็นรูปแบบเดียวกับในงานวิจัยหรือไม่ เช่น ผงหรือสารสกัด และคอลลาเจนชนิดใด สำหรับแคลเซียมต้องดู "แคลเซียมธาตุ" ไม่ใช่น้ำหนักสารประกอบ ศูนย์การแพทย์ผสมผสานแห่งชาติของสหรัฐ (NCCIH) เตือนว่าผลิตภัณฑ์ที่ขายทั่วไปอาจต่างจากผลิตภัณฑ์ที่ใช้ในงานวิจัยในสาระสำคัญ จำนวนสารบนฉลากที่มากจึงไม่ได้บอกว่าได้ผลมากขึ้น แต่บอกว่าต้องเช็กยาตีกันหลายเรื่องขึ้น

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ขั้นแรก คูณปริมาณต่อหน่วยด้วยจำนวนหน่วยต่อวันตามฉลาก เพื่อได้ปริมาณต่อวันของแต่ละสาร
• •ขั้นต่อมา เทียบกับขนาดในงานวิจัยในคน เช่น งานในผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมชาวไทยใช้สารสกัดขมิ้นชันวันละ 1,500 มก. งานคอลลาเจนไทป์ทูชนิดไม่เสียสภาพใช้วันละ 40 มก. งานโรสฮิปใช้ผงวันละ 5 กรัม
• •รูปแบบต้องตรงกัน ผงกับสารสกัดเทียบน้ำหนักตรง ๆ ไม่ได้ และคอลลาเจนไทป์ทูมีหลายชนิด
• •แคลเซียม: ดูแคลเซียมธาตุ สถาบัน Linus Pauling แนะนำไม่เกินครั้งละ 500 มก. แคลเซียมธาตุ
• •ดูผู้สนับสนุนงานวิจัย และบอกแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งว่ากินอาหารเสริมอะไรอยู่

ทำไมสารบนฉลากเยอะ ไม่ได้แปลว่าได้ผลมากกว่า

เพราะสิ่งที่บอกผลคือปริมาณและรูปแบบของแต่ละสาร ไม่ใช่จำนวนชนิดสาร แคปซูลหนึ่งเม็ดมีน้ำหนักจำกัด เมื่อแบ่งพื้นที่ให้สารหลายชนิด แต่ละชนิดจึงมักได้ปริมาณน้อยลง

ตัวอย่างง่าย ๆ ถ้าแคปซูลหนักไม่ถึง 1 กรัม ก็ใส่สารสกัดชนิดหนึ่งถึงวันละ 1,500 มก. ไม่ได้ ถ้าจะได้เท่างานวิจัยต้องกินหลายเม็ด ซึ่งต้องเป็นไปตามที่ฉลากกำหนดเท่านั้น ห้ามกินเกินฉลากเอง

NCCIH ระบุในหน้า "Using Dietary Supplements Wisely" ว่า อาหารเสริมที่ซื้อจากร้านหรือออนไลน์อาจต่างจากผลิตภัณฑ์ที่ใช้ในงานวิจัยในจุดสำคัญ และหลักฐานที่หนักแน่นมาสนับสนุนคำกล่าวอ้างของอาหารเสริมมักยังขาดอยู่

ขั้นที่ 1: หาปริมาณต่อหน่วยและจำนวนหน่วยต่อวัน

อ่านตารางส่วนประกอบบนฉลาก แล้วจดปริมาณของแต่ละสารเป็นมิลลิกรัม (มก.) ต่อแคปซูลหรือต่อเม็ด จากนั้นดูวิธีรับประทานบนฉลากว่าให้กินวันละกี่หน่วย

• •ปริมาณต่อวัน = ปริมาณต่อหน่วย × จำนวนหน่วยต่อวันตามฉลาก
• •ถ้าฉลากเขียนวงเล็บ เช่น (98%) หรือ (40%) แปลว่ามีความหมายเฉพาะ อาจเป็นความบริสุทธิ์หรือสัดส่วนอย่างใดอย่างหนึ่ง ถ้าไม่แน่ใจ ให้ถามผู้ผลิตหรือเภสัชกร อย่าเดาเอง
• •วิตามินบางตัวเขียนเป็นน้ำหนักวัตถุดิบเข้มข้น เช่น "วิตามินดี 3 (100,000 IU/g)" ต้องแปลงหน่วยก่อนจึงจะรู้ว่าได้กี่ IU

พื้นฐานการอ่านฉลากอาหารเสริมทั่วไป ทั้งเลข อย. วันหมดอายุ และคำเตือน อ่านได้ที่ อ่านฉลากอาหารเสริมอย่างไร ดูตรงไหนก่อนซื้อ

ขั้นที่ 2: เทียบกับขนาดที่ใช้ในงานวิจัยในคน

ขนาดที่ใช้ในงานวิจัยคือจุดอ้างอิงสำคัญ ว่าปริมาณบนฉลากใกล้หรือไกลจากที่เคยมีการทดลองแค่ไหน ตัวอย่างงานวิจัยในคนที่มักถูกยกมาพูดถึงในกลุ่มอาหารเสริมข้อ

• •สารสกัดขมิ้นชัน: งานทดลองในผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมชาวไทย 367 คน ใช้สารสกัดขมิ้นชัน วันละ 1,500 มก. เทียบกับยาไอบูโพรเฟนวันละ 1,200 มก. นาน 4 สัปดาห์ พบว่าคะแนนอาการดีขึ้นไม่ด้อยกว่ากัน และกลุ่มขมิ้นชันมีอาการปวดหรือไม่สบายท้องน้อยกว่า งานนี้ไม่มีกลุ่มยาหลอก
• •คอลลาเจนไทป์ทูชนิดไม่เสียสภาพ (UC-II): งานทดลองในผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อม 191 คน ใช้ วันละ 40 มก. นาน 180 วัน เทียบกับยาหลอก และกลูโคซามีน 1,500 มก. ร่วมคอนดรอยติน 1,200 มก.
• •ผงโรสฮิป: งานทดลองแบบไขว้ในผู้ป่วยข้อสะโพกและข้อเข่าเสื่อม 94 คน ใช้ ผงโรสฮิปวันละ 5 กรัม นาน 3 เดือน

ถ้าฉลากมีสารเดียวกันแต่ปริมาณต่อวันน้อยกว่าในงานวิจัยหลายสิบเท่า ผลของงานวิจัยนั้นก็ไม่ได้บอกอะไรเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์นั้นโดยตรง อ่านรายละเอียดงานขมิ้นชันเพิ่มได้ที่ ขมิ้นชันกับข้อเข่าเสื่อม งานวิจัยในคนว่าอย่างไร

ขั้นที่ 3: ดูรูปแบบของสาร ผง สารสกัด หรือชนิดย่อย

สารชื่อเดียวกันแต่คนละรูปแบบ อาจเทียบกันไม่ได้เลย จุดที่ต้องดูมีดังนี้

• •ผงกับสารสกัด: งานโรสฮิปข้างต้นใช้ "ผง" ถ้าฉลากเขียน "สารสกัด" โดยไม่บอกอัตราสกัด จะเทียบน้ำหนักตรง ๆ ไม่ได้
• •คอลลาเจนไทป์ทู: งานที่ใช้วันละ 40 มก. เป็นชนิด "ไม่เสียสภาพ" (undenatured) ส่วนคอลลาเจนที่ย่อยแล้ว (hydrolyzed) เป็นคนละแบบ ถ้าฉลากเขียนแค่ "คอลลาเจน ไทป์ ทู" จะรู้ไม่ได้ว่าเป็นชนิดเดียวกับในงานวิจัย ดูความต่างได้ที่ คอลลาเจนไทป์ทูคืออะไร
• •สารมาตรฐาน: สมุนไพรบางชนิดควรบอกปริมาณสารสำคัญ เช่น ขมิ้นชันควรบอกปริมาณเคอร์คูมินอยด์ ถ้าฉลากไม่บอก ให้ถือว่าไม่รู้ว่าได้สารสำคัญเท่าไร
• •คำโฆษณา: NCCIH ระบุว่าคำว่า "standardized" "verified" หรือ "certified" ที่ผู้ผลิตใช้ ไม่ได้รับประกันคุณภาพหรือความสม่ำเสมอเสมอไป

ขั้นที่ 4: แคลเซียมต้องดู "แคลเซียมธาตุ" ไม่ใช่น้ำหนักสารประกอบ

ตัวเลขข้างชื่อสารแคลเซียมบนฉลากมักเป็นน้ำหนักสารประกอบทั้งก้อน ไม่ใช่ปริมาณแคลเซียมที่ร่างกายได้ แคลเซียมธาตุคือส่วนของแคลเซียมจริง ๆ ในสารประกอบนั้น

สถาบัน Linus Pauling มหาวิทยาลัยโอเรกอนสเตต อธิบายว่าในสหรัฐ ฉลาก "Supplement Facts" ต้องแสดงแคลเซียมเป็นแคลเซียมธาตุ และบางครั้งต้องดูรายชื่อส่วนประกอบจึงจะรู้ว่าเป็นแคลเซียมชนิดใด ฉลากในไทยบางผลิตภัณฑ์ไม่ได้แสดงแคลเซียมธาตุรวมไว้ จึงต้องคำนวณจากสัดส่วนแคลเซียมของแต่ละสาร ซึ่งทำได้เฉพาะสารที่มีสูตรเคมีชัดเจน

ข้อแนะนำเพิ่มจากสถาบันเดียวกัน

• •กินแคลเซียมไม่เกิน ครั้งละ 500 มก. แคลเซียมธาตุ เพื่อให้ดูดซึมได้ดี
• •แคลเซียมเสริมส่วนใหญ่ควรกินพร้อมอาหาร

วิธีดูชนิดแคลเซียมแบบละเอียดอยู่ใน เลือกแคลเซียมเสริมอย่างไร ดูชนิดและแคลเซียมธาตุบนฉลาก

ขั้นที่ 5: ดูว่าใครทำและใครสนับสนุนงานวิจัย

งานวิจัยที่ทำหรือสนับสนุนโดยบริษัทเจ้าของวัตถุดิบยังใช้ได้ แต่ควรรอให้มีงานอิสระยืนยัน ตัวอย่างเช่น งานคอลลาเจนไทป์ทูชนิดไม่เสียสภาพ 191 คนข้างต้น ผู้วิจัยสองคนแรกสังกัดบริษัทผู้ผลิตวัตถุดิบนั้น

สิ่งที่ควรดูเพิ่มในงานวิจัยที่ถูกอ้าง

• •ศึกษาในคนหรือในสัตว์และหลอดทดลอง ผลในเซลล์หรือสัตว์ยังใช้บอกผลในคนไม่ได้
• •มีกลุ่มยาหลอกหรือไม่ งานขมิ้นชันไทยข้างต้นเทียบกับยาไอบูโพรเฟน ไม่มีกลุ่มยาหลอก
• •ระยะเวลาศึกษา เช่น 4 สัปดาห์ หรือ 6 เดือน
• •เป็นงานของสูตรผสมนั้นจริง หรือเป็นงานของสารเดี่ยวที่ถูกนำมารวมกัน

ความเชื่อที่พบบ่อย: สารธรรมชาติหลายตัวรวมกัน ยิ่งครอบคลุมและปลอดภัย จริงไหม

ไม่จริงเสมอไป NCCIH ระบุว่า สารจากธรรมชาติไม่ได้แปลว่าปลอดภัยเสมอ อาหารเสริมบางชนิดอาจทำปฏิกิริยากับยา หรือเสี่ยงสำหรับคนที่มีโรคบางอย่าง และบางชนิดอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกหรือมีผลต่อยาระงับความรู้สึกเมื่อต้องผ่าตัด

ยิ่งมีหลายสาร ก็ยิ่งต้องเช็กหลายเรื่อง ตัวอย่างที่ควรรู้

• •แคลเซียม: สถาบัน Linus Pauling ระบุว่าแคลเซียมอาจลดการดูดซึมยาปฏิชีวนะกลุ่มเตตราไซคลีนและควิโนโลน ยากระดูกพรุนกลุ่มบิสฟอสโฟเนต และยาไทรอยด์เลโวไทรอกซีน และการใช้ร่วมกับยาขับปัสสาวะกลุ่มไทอะไซด์เพิ่มโอกาสแคลเซียมในเลือดสูง
• •ขมิ้นชันและขิง: เป็นสมุนไพรที่ต้องระวังในคนที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด ดูรายละเอียดที่ ใช้ยาละลายลิ่มเลือดอยู่ อาหารเสริมตัวไหนที่ฉลากเตือนไว้บ้าง

NCCIH แนะนำให้ ทำตามวิธีใช้บนฉลาก ถ้ามีผลข้างเคียงให้หยุดและติดต่อบุคลากรสุขภาพ และบอกแพทย์ทุกครั้งว่าใช้อาหารเสริมอะไรอยู่ โดยเฉพาะก่อนผ่าตัด

ก่อนตัดสินใจ ถามตัวเองและเภสัชกร 5 ข้อนี้

ถ้าตอบไม่ได้ครบ ให้นำกล่องหรือรูปฉลากไปให้เภสัชกรที่ร้านยาหรือโรงพยาบาลช่วยดู

1. 1ฉลากให้กินวันละกี่หน่วย และแต่ละสารได้วันละเท่าไร
2. 2สารที่สนใจมีงานวิจัยในคนที่ขนาดใกล้เคียงกันหรือไม่ เป็นรูปแบบเดียวกันหรือไม่
3. 3ถ้ามีแคลเซียม ได้แคลเซียมธาตุเท่าไร รวมกับที่ได้จากอาหารและยาที่แพทย์สั่งแล้วเกินหรือไม่
4. 4คำเตือนบนฉลากตรงกับโรคหรือยาที่ใช้อยู่หรือไม่ เช่น นิ่ว ท่อน้ำดีอุดตัน การตั้งครรภ์
5. 5ยาประจำตัวที่ต้องเว้นระยะมีตัวไหนบ้าง

ผู้ที่ปวดข้อเรื้อรัง ข้อบวมแดงร้อน หรือกังวลเรื่องกระดูกพรุน ควรให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุก่อน อาหารเสริมไม่ใช่ทางลัดแทนการตรวจและการรักษา และผู้ที่ใช้ยากระดูกพรุน ยาเกาต์ หรือยาแก้ปวดข้อ ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาเอง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าแคลโปรพลัส (BETA CAL PRO PLUS)

เบต้าแคลโปรพลัส (BETA CAL PRO PLUS) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ตรา เบต้า แคล โปร พลัส เลข อย. 13-1-01566-5-0027 ผลิตโดย บริษัท โอดี อินโนวาคอสเม็กซ์ จำกัด (ปทุมธานี) จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 850 มก. ฉลากระบุให้รับประทานวันละ 2 แคปซูล

เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: แคลเซียม แอล-ทรีโอเนต (98%) 350 มก. · แคลเซียม อะมิโนแอซิด คีเลต (40%) 135 มก. · ผงเชอร์รี่ทาร์ต 100 มก. · แคลเซียมจากเปลือกหอยมุก 50 มก. · ผงโคลอสตรุ้ม (colostrum) 25 มก. · สารสกัดโรสฮิป 24.22 มก. · คอลลาเจน ไทป์ ทู 20 มก. · สารสกัดขมิ้นชัน 16 มก. · สารสกัดขิง 10 มก. · วิตามินดี 3 (100,000 IU/g) 0.5 มก. (คิดเป็นราว 50 IU หรือ 1.25 ไมโครกรัม คำนวณ)

คำเตือนบนฉลาก: ผู้ที่เป็นโรคนิ่วไม่ควรรับประทาน · ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน · เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารหลากหลายครบ 5 หมู่ · ฉลากระบุว่า ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

ถ้าใช้ 5 ขั้นข้างต้นกับฉลากนี้ จะได้ข้อมูลดังนี้ (ต่อวันละ 2 แคปซูลตามฉลาก ทุกตัวเลข "เท่า" เป็นค่าคำนวณ)

• •สารสกัดขมิ้นชัน 16 มก. ต่อแคปซูล (32 มก. ต่อวัน คำนวณ) — งานในผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมชาวไทยใช้วันละ 1,500 มก. มากกว่าในแคปซูลราว 47 เท่า ฉลากไม่ระบุปริมาณเคอร์คูมินอยด์
• •คอลลาเจน ไทป์ ทู 20 มก. ต่อแคปซูล (40 มก. ต่อวัน คำนวณ) — ตัวเลขต่อวันเท่ากับงาน UC-II ที่ใช้วันละ 40 มก. แต่ ฉลากไม่ระบุว่าเป็นชนิดไม่เสียสภาพ จึงยังบอกไม่ได้ว่าเป็นขนาดเดียวกับในงานวิจัย และงานนั้นมีผู้วิจัยจากบริษัทผู้ผลิตวัตถุดิบ
• •สารสกัดโรสฮิป 24.22 มก. ต่อแคปซูล (48.44 มก. ต่อวัน คำนวณ) — งานที่อ้างบ่อยใช้ผงโรสฮิปวันละ 5 กรัม มากกว่าราว 103 เท่า และผงกับสารสกัดเทียบตรงไม่ได้ ฉลากไม่ระบุอัตราสกัด
• •แคลเซียม — ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณแคลเซียมธาตุรวม เฉพาะแคลเซียม แอล-ทรีโอเนต 350 มก. คิดเป็นแคลเซียมราว 44 มก. ต่อแคปซูล หรือราว 89 มก. ต่อวัน (คำนวณ) ส่วนคีเลต "(40%)" และแคลเซียมจากเปลือกหอยมุก ยืนยันปริมาณแคลเซียมไม่ได้
• •วิตามินดี 3 — ราว 50 IU ต่อแคปซูล หรือราว 100 IU ต่อวัน (คำนวณ)

ส่วนประกอบแต่ละตัวมีงานวิจัยในคนจำนวนจำกัด ส่วนใหญ่ใช้ปริมาณมากกว่าในแคปซูลหลายเท่า และ ยังไม่มีงานวิจัยของสูตรผลิตภัณฑ์นี้โดยตรง ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ใช้แทนยารักษากระดูกพรุน ยาเกาต์ หรือการรักษาข้อเสื่อมที่แพทย์ให้

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ที่เป็นโรคนิ่ว: ฉลากระบุว่าไม่ควรรับประทาน ส่วนผู้ที่เคยเป็นนิ่ว (ไต ทางเดินปัสสาวะ ถุงน้ำดี) ให้ปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้มีท่อน้ำดีอุดตัน: ฉลากห้ามใช้ ขมิ้นชันมีงานในคนพบว่าทำให้ถุงน้ำดีบีบตัว
• •ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง ฟอกไต แคลเซียมในเลือดสูง หรือโรคพาราไทรอยด์: ปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยาไทรอยด์ ยาปฏิชีวนะบางกลุ่ม ยากระดูกพรุนกลุ่มบิสฟอสโฟเนต หรือยาเหล็ก: ให้เภสัชกรหรือแพทย์กำหนดเวลา
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด (NSAIDs) หรือจะผ่าตัดหรือทำฟัน: มีขมิ้นชันและขิง ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้มีโรคตับ: ขมิ้นชันมีรายงานตับอักเสบ ถ้ามีตัวเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม อ่อนเพลียมาก หรือคลื่นไส้ ให้หยุดและพบแพทย์
• •ผู้แพ้โปรตีนนมวัว หรือแพ้หอยและอาหารทะเล: มีโคลอสตรุ้มและแคลเซียมจากเปลือกหอยมุก ปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยากระดูกพรุน ยาเกาต์ หรือยาแก้ปวดข้อ: ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาเอง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าแคลโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที