ความดันสูงและเบาหวานทำร้ายจอประสาทตาอย่างไร ต้องตรวจตาบ่อยแค่ไหน

คำตอบสั้น: ความดันสูงและเบาหวานทำร้ายหลอดเลือดเล็ก ๆ ที่จอประสาทตาได้เงียบ ๆ โดยไม่มีอาการ ความดันสูงทำให้หลอดเลือดตีบแคบและรั่ว เบาหวานทำให้หลอดเลือดโป่ง รั่ว และมีเส้นเลือดใหม่ที่เปราะงอกขึ้น ทั้งสองโรคยังเพิ่มโอกาสหลอดเลือดดำที่จอตาอุดตัน คนเป็นเบาหวานควรตรวจตาปีละครั้งหรือตามที่จักษุแพทย์นัด ส่วนอาการตามัวลงทันทีหรือมองไม่เห็นทันที แม้มีเพียงข้อใดข้อหนึ่ง ต้องไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ภาวะจอตาเสื่อมจากความดันสูงส่วนใหญ่ ไม่มีอาการจนโรคเป็นมากแล้ว ยิ่งความดันสูงมากและนานเท่าไร ความเสียหายยิ่งมาก
• •เบาหวานขึ้นตาเป็นคนละโรคกับจอประสาทตาเสื่อมตามวัย แม้ทั้งคู่ทำให้ตามัวได้
• •หลอดเลือดดำที่จอตาอุดตันมักเกิดจากหลอดเลือดแข็งตัว และมีปัจจัยเสี่ยงคือความดันสูง เบาหวาน และไขมันสูง
• •แนวทางเวชปฏิบัติโรคเบาหวานของไทย 2566 แนะนำตรวจตาปีละ 1 ครั้ง
• •ความดันสูงที่มีอาการตามัวหรือปวดศีรษะอย่างใดอย่างหนึ่ง MedlinePlus จัดเป็นภาวะที่ต้องรักษาฉุกเฉิน

หลอดเลือดเล็กที่จอประสาทตาเสียหายจากความดันสูงอย่างไร

ที่จอประสาทตา แพทย์มองเห็นหลอดเลือดเล็ก ๆ ได้ด้วยเครื่องส่องตา หลอดเลือดที่นี่เล็กและบอบบาง เมื่อแรงดันในหลอดเลือดสูงอยู่นาน ผนังหลอดเลือดจะหนาและตีบแคบลง บางจุดมีน้ำหรือเลือดรั่วออกมา

MedlinePlus สารานุกรมการแพทย์ของหอสมุดแพทย์แห่งชาติสหรัฐฯ อธิบายว่า ยิ่งความดันสูงมากและสูงมานาน ความเสียหายยิ่งรุนแรง และเสี่ยงสูญเสียการมองเห็นมากขึ้นถ้ามีเบาหวาน ไขมันในเลือดสูง หรือสูบบุหรี่ร่วมด้วย ความดันสูงยังเพิ่มโอกาสเกิดปัญหาอื่นที่จอตา ได้แก่ เส้นประสาทตาเสียหายเพราะเลือดไปเลี้ยงไม่พอ หลอดเลือดแดงที่เลี้ยงจอตาอุดตัน และหลอดเลือดดำที่จอตาอุดตัน

แพทย์แบ่งความรุนแรงเป็น 4 ระดับ ระดับ 1 มักไม่มีอาการ ระดับ 2–3 มีการเปลี่ยนแปลงของหลอดเลือดและการรั่ว ส่วนระดับ 4 มีการบวมของขั้วประสาทตาและจุดรับภาพจนตามัวได้ การรักษาเพียงทางเดียวคือคุมความดันให้ได้ MedlinePlus ระบุว่าในกรณีส่วนใหญ่จอตาจะฟื้นตัวเมื่อคุมความดันได้ แต่ระดับ 4 บางรายมีความเสียหายถาวร

ความดันสูงกระทบอวัยวะอื่นอย่างไร อ่านภาพรวมได้ที่ ความดันสูงกระทบอวัยวะไหนบ้าง หัวใจ สมอง ไต ตา

เบาหวานขึ้นตากับจอประสาทตาเสื่อมตามวัยต่างกันอย่างไร

สองโรคนี้มักถูกเรียกรวมกันว่า "จอประสาทตาเสื่อม" แต่ต่างกันที่ต้นเหตุ

เบาหวานขึ้นตา

• •ต้นเหตุคือน้ำตาลสูงทำลายหลอดเลือดเล็กของจอตา MedlinePlus ระบุว่าเป็นสาเหตุสำคัญของตามัวและตาบอดในคนอายุ 20–74 ปีในสหรัฐฯ
• •ระยะแรกหลอดเลือดโป่งเป็นจุด มีเลือดออกเล็ก ๆ และน้ำรั่ว ระยะลุกลามมีเส้นเลือดใหม่ที่เปราะงอกขึ้นและเลือดออกในวุ้นตาได้
• •เสี่ยงมากขึ้นเมื่อเป็นเบาหวานมานาน คุมน้ำตาลไม่ดี สูบบุหรี่ หรือมีความดันและไขมันสูงร่วมด้วย
• •มักไม่มีอาการจนเป็นมาก บางคนที่เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 มีความเสียหายที่ตาอยู่แล้วตั้งแต่วันที่เพิ่งรู้ว่าเป็นเบาหวาน

จอประสาทตาเสื่อมตามวัย

• •ต้นเหตุหลักคืออายุและพันธุกรรม เสียเฉพาะจุดรับภาพตรงกลาง
• •บุหรี่เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญ ความดันสูงและเบาหวานเป็นปัจจัยร่วม
• •อาการเด่นคือภาพตรงกลางเบลอ เส้นตรงเป็นคลื่น อ่านเพิ่มที่ จอประสาทตาเสื่อม อาการเริ่มต้น แบบเปียกกับแบบแห้ง

ตามัวชั่วคราวตอนน้ำตาลแกว่ง ไม่ใช่เบาหวานขึ้นตาเสมอไป

ความเชื่อที่พบบ่อยคือ ตามัวแปลว่าเบาหวานขึ้นตาแล้ว MedlinePlus อธิบายว่าน้ำตาลสูงหรือขึ้นลงเร็วมักทำให้ตามัวชั่วคราว เพราะเลนส์ตามีน้ำตาลและน้ำมากจนปรับรูปไม่ได้ ซึ่งไม่ใช่ปัญหาเดียวกับเบาหวานขึ้นตา ในทางกลับกัน การที่ตายังชัดดี ก็ไม่ได้แปลว่าจอตาปกติ เพราะเบาหวานขึ้นตาระยะแรกไม่มีอาการ

หลอดเลือดดำที่จอตาอุดตันเกี่ยวกับความดันและไขมันอย่างไร

หลอดเลือดดำที่จอตาอุดตันส่วนใหญ่เกิดจากหลอดเลือดแข็งตัวร่วมกับลิ่มเลือด MedlinePlus อธิบายว่าหลอดเลือดดำแขนงเล็กมักอุดตรงจุดที่หลอดเลือดแดงซึ่งหนาและแข็งจากภาวะหลอดเลือดแข็งพาดทับและกดหลอดเลือดดำไว้

ปัจจัยเสี่ยงได้แก่ ภาวะหลอดเลือดแข็ง เบาหวาน ความดันสูง และโรคตาบางชนิดเช่นต้อหิน ความเสี่ยงเพิ่มตามอายุ แพทย์จึงมักตรวจเลือดดูน้ำตาล คอเลสเตอรอล และไตรกลีเซอไรด์ร่วมด้วย อาการคือ ตามัวหรือมองไม่เห็นทันทีทั้งตาหรือบางส่วนของตาข้างเดียว

ภาวะหลอดเลือดแข็งเกิดขึ้นได้อย่างไร อ่านเป็นขั้นตอนได้ที่ ไขมันอุดตันในเส้นเลือด เกิดขึ้นได้อย่างไร

การตรวจจอตาบอกความเสียหายของหลอดเลือดทั้งร่างกายได้ไหม

ได้ในระดับหนึ่ง จอตาเป็นเหมือนหน้าต่างให้เห็นสภาพหลอดเลือดเล็ก แหล่งข้อมูลทางการแพทย์เขียนไว้ชัดในหลายจุด

• •MedlinePlus ระบุว่า หลอดเลือดดำที่จอตาอุดตันเป็นสัญญาณของโรคหลอดเลือดทั่วร่างกาย และการดูแลปัจจัยเสี่ยงแบบเดียวกับโรคหลอดเลือดอื่นอาจลดความเสี่ยงได้
• •ผู้ที่มีจอตาเสื่อมจากความดันระดับ 4 มักมีปัญหาหัวใจและไตจากความดันสูงร่วมด้วย และเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองสูงขึ้น
• •ลิ่มเลือดในหลอดเลือดแดงของจอตา อาจเป็นสัญญาณเตือนว่ามีลิ่มเลือดที่อื่น ซึ่งถ้าไปอุดที่สมองจะเป็นโรคหลอดเลือดสมอง

แต่การตรวจตาไม่ได้ใช้แทนการวัดความดัน ตรวจน้ำตาล ตรวจไขมัน และตรวจไต ถ้าจักษุแพทย์พบความผิดปกติของหลอดเลือด ควรแจ้งแพทย์ที่ดูแลโรคประจำตัวด้วย

คนเป็นความดันหรือเบาหวานควรตรวจตาบ่อยแค่ไหน

เบาหวาน: แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน 2566 ของไทยแนะนำ ตรวจตาปีละ 1 ครั้ง MedlinePlus ระบุว่ามักตรวจทุก 1–2 ปีตามที่แพทย์แนะนำ และควรติดต่อจักษุแพทย์ถ้าเป็นเบาหวานแล้วยังไม่ได้ตรวจตาในปีที่ผ่านมา ถ้าพบเบาหวานขึ้นตาแล้ว จักษุแพทย์จะนัดถี่ขึ้นตามระยะ

การตรวจตาสำหรับเบาหวานต่างจากการวัดสายตาตัดแว่น เพราะต้องหยอดยาขยายม่านตาเพื่อดูจอตา เวลาไปร้านแว่นหรือคลินิกตา ควรบอกว่าเป็นเบาหวาน

ความดันสูงอย่างเดียว: แหล่งที่เราตรวจไม่ได้กำหนดความถี่ตายตัว แพทย์จะพิจารณาตามระดับความดันและอาการ คนที่ความดันคุมไม่ได้ เป็นทั้งความดันและเบาหวาน หรือสูบบุหรี่ ควรถามแพทย์ว่าต้องตรวจจอตาเมื่อไร การตรวจตามช่วงอายุอ่านได้ที่ อายุ 40 50 60 ควรตรวจสุขภาพอะไรบ้าง

สิ่งที่ช่วยปกป้องจอตาได้จริงคือ คุมน้ำตาล ความดัน และไขมันตามเป้าที่แพทย์ตั้ง และเลิกบุหรี่ MedlinePlus ระบุว่าทั้งสามเรื่องสำคัญมากต่อการป้องกันเบาหวานขึ้นตา ถามที่คลินิกเบาหวานหรือโรงพยาบาลประจำได้ว่ามีนัดตรวจตาหรือถ่ายภาพจอตาเมื่อไร

อาการตาแบบไหนต้องรีบพบแพทย์

ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้

• •ตามัวลงทันที หรือมองไม่เห็นทั้งตาหรือบางส่วนของตาข้างใดข้างหนึ่ง
• •ความดันสูง และมีอาการตามัวหรือปวดศีรษะ แม้มีเพียงอย่างใดอย่างหนึ่ง (ความดันสูงเพียงอย่างเดียวที่วัดได้สูงมาก ดูวิธีรับมือที่ ความดันสูง 180 อันตรายไหม)
• •แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว หรือพูดไม่ชัด แม้มีเพียงอาการเดียว

ส่วนอาการต่อไปนี้ ให้นัดจักษุแพทย์โดยเร็ว ไม่ต้องรอวันนัดปกติ

• •เห็นจุดหรือเงาลอยไปมามากขึ้น
• •มองในที่สลัวไม่ค่อยเห็น
• •เห็นภาพซ้อน หรือภาพเป็นหมอกมัวจนโฟกัสไม่ได้
• •มีเงาบังหรือมองด้านข้างไม่เห็น
• •ปวดตาข้างใดข้างหนึ่ง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ข้อมูลงานวิจัยของส่วนประกอบที่เกี่ยวกับเรื่องในบทความนี้

• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. · น้ำมันมะกอก 200 มก. · น้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานที่ตรวจแล้วของน้ำมันเหล่านี้ศึกษาเรื่องไขมันในเลือด โดยใช้แทนไขมันอิ่มตัวในอาหารทั้งวันระดับหลายสิบกรัม รวมในแคปซูลราวครึ่งกรัม ไม่พบงานในคนที่ศึกษาเรื่องจอประสาทตาจากความดันหรือเบาหวาน
• •ไฟโตสเตอรอล 2 มก. — งานในคนเรื่องลด LDL ใช้วันละ 1.5–3 กรัม ปริมาณในแคปซูลคือ 0.002 กรัม น้อยกว่าราว 750–1,500 เท่า (คำนวณ) และไม่พบงานเรื่องจอตา
• •วิตามินซี 30 มก. และวิตามินอีราว 2.5 มก. (คำนวณ) — แนวทางเวชปฏิบัติโรคเบาหวานของไทย 2566 ระบุว่า ไม่แนะนำให้กินสารต้านอนุมูลอิสระในรูปแบบผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เพื่อหวังผลลดระดับน้ำตาลในเลือด หรือป้องกันโรคหัวใจและหลอดเลือด เพราะอาจไม่ปลอดภัยในระยะยาว

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ปกป้องจอประสาทตาหรือหลอดเลือดที่ตา สิ่งที่มีหลักฐานคือการคุมน้ำตาล ความดัน และไขมันด้วยยาและพฤติกรรมตามแพทย์ ร่วมกับการตรวจตาตามนัด ผู้ที่ใช้ยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือดอยู่ ควรรู้ว่าวิตามินอีขนาดสูงหลายร้อยมิลลิกรัมมีข้อควรระวังเรื่องเลือดออก แม้ขนาดในแคปซูลต่ำกว่ามาก ก็ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้ง ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที