ไวรัสตับอักเสบซี ติดต่อทางไหน เกิดจากอะไร ใครเสี่ยงบ้าง

คำตอบสั้น: ไวรัสตับอักเสบซี ติดต่อทางเลือดเป็นหลัก เช่น รับเลือดที่ไม่ได้ตรวจคัดกรอง ใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน หรือเครื่องมือแพทย์และอุปกรณ์สักที่ไม่สะอาด ส่วนเพศสัมพันธ์และแม่สู่ลูกเกิดได้แต่พบน้อยกว่า การกินข้าวร่วมกัน กอด หรือใช้ช้อนร่วมกัน ไม่ทำให้ติด

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่าไวรัสซีเป็นไวรัสที่ติดต่อทางเลือด
• •แนวทางกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2569 ระบุกลุ่มเสี่ยงสำคัญคือผู้ที่รับเลือดก่อนปี พ.ศ. 2534 และผู้ใช้ยาเสพติดชนิดฉีด
• •ไม่ติดทางอาหาร น้ำ นมแม่ การกอด จูบ หรือกินข้าวดื่มน้ำร่วมกัน (WHO)
• •มีดโกน แปรงสีฟัน กรรไกรตัดเล็บ ไม่ควรใช้ร่วมกับผู้ติดเชื้อ (NIDDK)
• •ยังไม่มีวัคซีนไวรัสซี และคนที่รักษาหายแล้วติดซ้ำได้

ไวรัสตับอักเสบซี เกิดจากอะไร

ไวรัสตับอักเสบซีเกิดจากเชื้อไวรัสชนิดหนึ่ง (hepatitis C virus) ที่เข้าไปในเซลล์ตับ ทำให้ตับอักเสบ WHO ระบุว่าปัจจุบันมีผู้ติดเชื้อเรื้อรังทั่วโลกราว 47 ล้านคน และติดใหม่ราว 0.9 ล้านคนต่อปี

ในไทย กรมควบคุมโรคประมาณว่ามีผู้ติดเชื้อเรื้อรังราวร้อยละ 1–2 หรือประมาณ 3–8 แสนคน พบมากในภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคเหนือ และในคนอายุ 30 ปีขึ้นไป

ไวรัสซีติดต่อทางเลือดอย่างไร

ไวรัสต้องเข้าสู่กระแสเลือดของอีกคนจึงจะติด WHO ระบุช่องทางที่พบบ่อยที่สุด 3 ทาง

1. 1เครื่องมือแพทย์ที่นำกลับมาใช้ซ้ำหรือทำให้ปราศจากเชื้อไม่ดีพอ โดยเฉพาะเข็มและกระบอกฉีดยา
2. 2การรับเลือดและผลิตภัณฑ์จากเลือดที่ไม่ได้ตรวจคัดกรอง
3. 3การใช้อุปกรณ์ฉีดยาเสพติดร่วมกัน

NIDDK (สถาบันโรคเบาหวาน ทางเดินอาหาร และไตของสหรัฐ) เพิ่มช่องทางอื่นที่เกิดได้ เช่น ถูกเข็มที่ใช้กับผู้ติดเชื้อตำโดยอุบัติเหตุ สักหรือเจาะหูด้วยเครื่องมือไม่สะอาด สัมผัสเลือดหรือแผลเปิดของผู้ติดเชื้อ และใช้มีดโกน แปรงสีฟัน หรือกรรไกรตัดเล็บร่วมกับผู้ติดเชื้อ

เคยรับเลือด ใช้เข็มร่วม สัก หรือฟอกไต เสี่ยงอย่างไร

รับเลือดก่อนปี พ.ศ. 2534: แนวทางกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2569 ระบุว่ากลุ่มนี้เสี่ยงสูง เพราะช่วงนั้นยังไม่มีการตรวจไวรัสซีในเลือดและส่วนประกอบของเลือด คนที่เคยผ่าตัดใหญ่ คลอดลูกเสียเลือดมาก หรือเกิดอุบัติเหตุแล้วได้เลือดก่อนปีนั้น ควรตรวจ

ใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน: เป็นกลุ่มเสี่ยงสำคัญตามแนวทางไทย และเป็น 1 ใน 5 กลุ่มที่ตรวจฟรีได้ทุกปี

สักหรือเจาะ: NIDDK ระบุว่าความเสี่ยงอยู่ที่เครื่องมือไม่สะอาดที่เคยใช้กับผู้ติดเชื้อ ควรเลือกร้านที่ใช้อุปกรณ์ปลอดเชื้อและหมึกที่เพิ่งเปิดใหม่

ฟอกไต: NIDDK จัดคนที่เคยฟอกไตเป็นกลุ่มที่พบไวรัสซีมากกว่าคนทั่วไป ผู้ป่วยฟอกไตควรคุยกับแพทย์เรื่องการตรวจ

บุคลากรทางการแพทย์: แนวทางไทยจัดเป็น 1 ใน 5 กลุ่มเสี่ยงที่ตรวจฟรีได้ทุกปี และ NIDDK จัดคนที่ทำงานสัมผัสเลือด เข็ม และกระบอกฉีดยาเป็นกลุ่มที่พบไวรัสซีมากกว่าคนทั่วไป

ไวรัสซีติดทางเพศสัมพันธ์และจากแม่สู่ลูกได้แค่ไหน

เกิดได้ แต่พบน้อยกว่าทางเลือดโดยตรง WHO ระบุว่าไวรัสซีส่งจากแม่สู่ลูกได้ และติดผ่านเพศสัมพันธ์ที่มีโอกาสสัมผัสเลือด แต่ช่องทางเหล่านี้พบไม่บ่อย

NIDDK ระบุว่าโอกาสติดทางเพศสัมพันธ์ต่ำ แต่สูงขึ้นในบางกลุ่ม เช่น ชายมีเพศสัมพันธ์กับชาย คนที่มีคู่นอนหลายคน ผู้ติดเชื้อเอชไอวีหรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น และ WHO แนะนำการมีเพศสัมพันธ์ที่ปลอดภัยด้วยการใช้ถุงยางอนามัย

เรื่องนมแม่: WHO ระบุว่าไวรัสซีไม่ติดทางนมแม่ แต่ NIDDK แนะนำให้งดให้นมถ้าหัวนมแตกหรือมีเลือดออก

กินข้าวร่วมกัน ติดไวรัสซีไหม

ไม่ติด WHO และ NIDDK ระบุตรงกันว่าไวรัสซีไม่ติดต่อทางเหล่านี้

• •กินอาหาร ดื่มน้ำ หรือกินข้าววงเดียวกัน
• •ใช้ช้อน ส้อม แก้วน้ำร่วมกัน
• •กอด จูบ จับมือ นั่งใกล้กัน
• •ไอหรือจามใส่

ครอบครัวไทยที่กินข้าวสำรับเดียวกันจึงไม่ต้องแยกจานแยกช้อน สิ่งที่ควรแยกคือของที่อาจมีเลือดติด ได้แก่ มีดโกน แปรงสีฟัน และกรรไกรตัดเล็บ ส่วนไวรัสบีติดต่อต่างจากไวรัสซีอย่างไร อ่านที่ ไวรัสตับอักเสบบี ติดต่อทางไหน

ทำไมยังไม่มีวัคซีนไวรัสซี

ปัจจุบันยังไม่มีวัคซีนที่ได้ผล WHO และ NIDDK ระบุตรงกัน และ NIDDK บอกว่านักวิจัยยังพัฒนาอยู่ แหล่งที่เราตรวจไม่ได้อธิบายเหตุผลทางวิทยาศาสตร์ว่าทำไมยังทำไม่สำเร็จ จึงขอไม่คาดเดา

สิ่งที่ทำได้แทนคือ เลี่ยงการสัมผัสเลือดของผู้อื่น WHO แนะนำการใช้เข็มและหัตถการทางการแพทย์อย่างปลอดภัย การตรวจเลือดบริจาค และการมีเพศสัมพันธ์ที่ปลอดภัย

NIDDK แนะนำให้คนที่เป็นไวรัสซีคุยกับแพทย์เรื่องวัคซีนไวรัสตับอักเสบเอและบี เพราะการติดไวรัสตับอักเสบชนิดอื่นซ้ำจะทำให้ตับเสียหายเพิ่ม เรื่องวัคซีนไวรัสบีในผู้ใหญ่อ่านที่ วัคซีนไวรัสตับอักเสบบี ผู้ใหญ่

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องการติดต่อของไวรัสซี

ได้ยินว่ารักษาหายแล้วไม่ติดอีก จริงไหม ไม่จริง แนวทางไทยและ NIDDK ระบุตรงกันว่าคนที่หายแล้วติดเชื้อซ้ำได้ ถ้ายังมีพฤติกรรมเสี่ยง

ได้ยินว่าคนในบ้านเป็นแล้วต้องแยกกันอยู่ จริงไหม ไม่จริง การใช้ชีวิตร่วมกันตามปกติไม่ทำให้ติด แค่ไม่ใช้ของที่อาจมีเลือดติดร่วมกัน

คนในบ้านควรตรวจไวรัสซีไหม

แนวทางไทยไม่ได้กำหนดให้คนในบ้านเป็นกลุ่มตรวจซ้ำพิเศษ แต่ คนในบ้านที่เกิดก่อน พ.ศ. 2535 มีสิทธิ์ตรวจคัดกรองฟรี 1 ครั้งอยู่แล้ว ทุกสิทธิ์ ที่ รพ.สต. และโรงพยาบาลรัฐ (กรมควบคุมโรค)

คู่นอน ควรได้รับการบอกและคุยกับแพทย์เรื่องการตรวจ NIDDK แนะนำให้ผู้ติดเชื้อบอกคู่นอน บอกแพทย์และทันตแพทย์ว่าตัวเองเป็นไวรัสซี และไม่บริจาคเลือด

วิธีตรวจและสถานที่ตรวจฟรีอ่านที่ ตรวจไวรัสตับอักเสบบี ซี ตรวจยังไง ภาพรวมของไวรัสบีกับซีอ่านที่ ไวรัสตับอักเสบบีและซีต่างกันอย่างไร และการดูแลตับทั่วไปอ่านที่ ดูแลตับในชีวิตประจำวัน

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด ฉลากระบุส่วนประกอบหลายรายการ (ดูรายการเต็มที่หน้าสินค้า) เช่น แอล-กลูตาไธโอน (100%) 90 มก. และแอล-กลูตาไธโอน (100%) 40.845 มก. (ฉลากพิมพ์ไว้ 2 บรรทัด) โคลีน ไบทาร์เทรต (98%) 121.975 มก. และสารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก.

การดูแลเรื่องไวรัสซีคือการเลี่ยงการสัมผัสเลือดและการตรวจเลือด ไม่มีส่วนประกอบใดในเม็ดนี้ที่มีงานวิจัยเรื่องการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบซี ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าเม็ดนี้มีผลต่อไวรัสหรือค่าตับ

ข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบซีหรือมีค่าตับสูง: NIDDK ระบุให้ถามแพทย์ก่อนใช้อาหารเสริมทุกชนิด เพราะบางชนิดทำลายตับและอาจมีปฏิกิริยากับยารักษาไวรัสซี ให้นำกล่องไปให้แพทย์ดูก่อนเสมอ
• •ผู้ป่วยตับแข็ง: แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ระบุว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย ผู้ป่วยตับแข็งจึงไม่ควรรับประทาน เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต
• •ท่อน้ำดีอุดตัน: ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน มีสารสกัดขมิ้นชัน ซึ่งงานศึกษาในอาสาสมัครพบว่าเคอร์คูมินเพียง 20 มก. ทำให้ถุงน้ำดีบีบตัว และเครือข่ายเฝ้าระวังของสหรัฐ (DILIN) รายงานตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน 10 ราย
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) หรือยาต้านเกล็ดเลือด: มีส่วนประกอบ 4 ตัวที่เกี่ยวข้อง คือ ผงถั่วนัตโตะ (แหล่งวิตามินเค 2 ที่อาจรบกวนวาร์ฟาริน ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณ) โคเอนไซม์ คิวเท็น ผงเก๋ากี้ และวิตามินอี ต้องบอกแพทย์ก่อนเสมอ
• •ฉลากระบุว่ามีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
• •หากมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ หรือเบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้และพบแพทย์ทันที (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อจนกว่าแพทย์จะบอก)

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที