บทความความรู้สุขภาพ

เกี่ยวกับ ความรู้ผู้สูงอายุและผู้ดูแล

ฮีทสโตรกในผู้สูงอายุ อาการเตือน ปฐมพยาบาลอย่างไร ทำไมยาลดไข้ไม่ช่วย

คำตอบสั้น: ฮีทสโตรก (โรคลมแดด) คือภาวะที่ร่างกายคุมอุณหภูมิไม่ได้จนตัวร้อนเกิน 40 องศาเซลเซียส ร่วมกับอาการทางสมอง เช่น สับสน เพ้อ พูดไม่ชัด ชัก หรือหมดสติ และบางคนเหงื่อหยุดออก ผู้สูงอายุ คนมีโรคหัวใจ และคนที่กินยาบางกลุ่ม เช่น ยาขับปัสสาวะ เสี่ยงกว่าคนทั่วไป ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง เช่น สับสน ซึมมาก ชัก หรือหมดสติ หลังอยู่ในที่ร้อน ให้โทร 1669 ทันทีโดยไม่ต้องรอวัดอุณหภูมิ แล้ว ทำให้ตัวเย็นลงทันที ด้วยการพาเข้าที่ร่ม เช็ดตัวด้วยน้ำเย็นและเปิดพัดลม ห้ามให้ยาลดไข้ เพราะไม่ช่วยและอาจเป็นอันตราย

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

  • ฮีทสโตรกเป็นภาวะฉุกเฉินที่มีอัตราเสียชีวิตสูง (องค์การอนามัยโลก)
  • อาการเตือนก่อนหน้า คือ ตะคริว อ่อนเพลีย กระหายน้ำมาก เวียนศีรษะ คลื่นไส้ ปัสสาวะสีเข้ม
  • มีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ได้แก่ ตัวร้อนจัด สับสน ซึม ชัก หรือหมดสติ หลังอยู่ในที่ร้อน ให้โทร 1669 ทันที
  • ปฐมพยาบาลด้วยการทำให้ตัวเย็น ประคบเย็นที่ซอกคอ รักแร้ ขาหนีบ ร่วมกับพัดลม
  • ห้ามให้ยาลดไข้ ห้ามเครื่องดื่มแอลกอฮอล์หรือกาแฟ ห้ามป้อนอะไรถ้าอาเจียนหรือไม่รู้สึกตัว

ฮีทสโตรกคืออะไร ต่างจากเพลียแดดอย่างไร

ฮีทสโตรกคือขั้นรุนแรงของการเจ็บป่วยจากความร้อน เมื่อร่างกายระบายความร้อนไม่ได้อีกต่อไปและอุณหภูมิกายสูงขึ้นเรื่อย ๆ MedlinePlus (ห้องสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐ) อธิบายว่าการเจ็บป่วยจากความร้อนมักไล่เป็นขั้น

  1. ตะคริวจากความร้อน ปวดเกร็งกล้ามเนื้อขาหรือท้อง อ่อนเพลีย กระหายน้ำ เหงื่อออกมาก
  2. เพลียแดด (heat exhaustion) ผิวเย็นชื้น เหงื่อออก กระหายน้ำมาก ปัสสาวะสีเข้ม เวียนศีรษะ ปวดศีรษะ คลื่นไส้อาเจียน อ่อนแรง หายใจเร็วตื้น ชีพจรเร็วเบา
  3. ฮีทสโตรก (heatstroke) มีอาการของเพลียแดด ร่วมกับ อุณหภูมิกายสูงกว่า 40 องศาเซลเซียส และอาการทางระบบประสาท เช่น สับสน พฤติกรรมแปลกไป ชัก พูดไม่ชัด ซึมมาก หรือหมดสติ ช่วงนี้เหงื่ออาจหยุดออก

MedlinePlus ระบุว่าฮีทสโตรกทำให้เกิดภาวะช็อก สมองเสียหาย อวัยวะล้มเหลว และเสียชีวิตได้ ส่วนสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 12 สงขลา กรมควบคุมโรค อธิบายอาการไว้ตรงกันว่า ตัวร้อนจัดขึ้นเรื่อย ๆ จนเกิน 40 องศาเซลเซียส แต่ไม่มีเหงื่อออก หน้ามืด เพ้อ กระสับกระส่าย มึนงง หายใจเร็ว หัวใจเต้นผิดจังหวะ ชักเกร็ง ช็อก จนถึงหมดสติ

ข้อที่ทำให้ผู้ดูแลแยกออกได้ง่ายคือ สมองเริ่มทำงานผิดปกติหรือยัง คนที่เพลียแดดยังพูดรู้เรื่อง แต่คนที่เป็นฮีทสโตรกจะเริ่มสับสน ตอบไม่ตรง หรือซึมลง

ทำไมผู้สูงอายุเสี่ยงฮีทสโตรกมากกว่า

เพราะอายุ โรคประจำตัว และยาหลายชนิดทำให้ร่างกายระบายความร้อนได้ยากขึ้น แหล่งที่เปิดตรวจระบุปัจจัยเสี่ยงไว้ดังนี้

  • ผู้สูงอายุและเด็กเล็ก MedlinePlus และกรมควบคุมโรคจัดไว้ในกลุ่มเสี่ยงทั้งคู่
  • โรคประจำตัว กรมควบคุมโรคระบุโรคหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง และความดันโลหิตสูง ส่วนองค์การอนามัยโลก (WHO) แนะนำให้หมั่นดูแลคนอายุเกิน 65 ปีและคนที่มีโรคหัวใจ ปอด หรือไต ในช่วงอากาศร้อน และระบุว่าการเสียชีวิตที่เกี่ยวกับความร้อนในคนอายุเกิน 65 ปีทั่วโลกเพิ่มขึ้นราวร้อยละ 85 เมื่อเทียบช่วงปี 2000–2004 กับ 2017–2021
  • ภาวะอ้วน และ นอนพักผ่อนไม่พอ
  • ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ กรมควบคุมโรคอธิบายว่าแอลกอฮอล์ทำให้ร่างกายเสียน้ำและเกลือแร่มากกว่าคนที่ไม่ได้ดื่ม
  • ยาบางกลุ่ม MedlinePlus ยกตัวอย่าง ยาเบต้าบล็อกเกอร์ ยาขับปัสสาวะ และยารักษาอาการซึมเศร้าหรือโรคจิตบางชนิด ว่าทำให้ร่างกายคุมอุณหภูมิได้ยากขึ้น

ยาเบต้าบล็อกเกอร์และยาขับปัสสาวะเป็นยาความดันและยาหัวใจที่ผู้สูงอายุไทยจำนวนมากกินอยู่ ห้ามหยุดยาเองเพราะกลัวร้อน สิ่งที่ทำได้คือถามแพทย์หรือเภสัชกรว่ายาที่กินอยู่เพิ่มความเสี่ยงไหม และระวังความร้อนให้มากขึ้น อ่านวิธีจัดการยาหลายตัวได้ที่ ผู้สูงอายุกินยาหลายตัว ผู้ดูแลควรจัดการอย่างไรให้ปลอดภัย

ในไทยมีคนป่วยจากความร้อนมากแค่ไหน

มีรายงานผู้ป่วยโรคลมแดดทุกปี และค่าดัชนีความร้อนในไทยขึ้นถึงระดับอันตรายได้ตั้งแต่ต้นฤดูร้อน ข่าวของสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 12 สงขลา กรมควบคุมโรค ฉบับวันที่ 7 มีนาคม 2567 ระบุว่า

  • ประเทศไทยพบผู้ป่วยโรคลมแดด 95 รายในปี 2565 และ 205 รายในปี 2566
  • ช่วงวันที่ 5–6 มีนาคม 2567 กรมอุตุนิยมวิทยาคาดหมาย ค่าดัชนีความร้อน (Heat Index) สูงถึง 51.4 องศาเซลเซียสที่จังหวัดชลบุรี

ดัชนีความร้อนคืออุณหภูมิที่คนรู้สึกได้จริงเมื่อรวมความชื้นเข้าไป จึงสูงกว่าตัวเลขอุณหภูมิอากาศที่เห็นในพยากรณ์ อากาศไทยที่ทั้งร้อนและชื้นทำให้เหงื่อระเหยยาก ร่างกายจึงระบายความร้อนได้ไม่ดี

สงสัยฮีทสโตรก ปฐมพยาบาลอย่างไร

ให้โทร 1669 แล้วลดอุณหภูมิร่างกายให้เร็วระหว่างรอ ขั้นตอนจากกรมควบคุมโรคและ MedlinePlus มีดังนี้

  1. พาเข้าที่ร่ม ที่อากาศถ่ายเทสะดวก หรือห้องที่เย็น
  2. ให้นอนราบ ยกเท้าทั้งสองข้างให้สูง MedlinePlus ระบุไว้ราว 30 เซนติเมตร
  3. คลายเสื้อผ้าที่รัดหรือหนาออก
  4. เช็ดตัวด้วยผ้าชุบน้ำเย็น หรือราดน้ำเย็นบนผิว แล้วเปิดพัดลมเป่า เพื่อให้ความร้อนระเหยออก
  5. ประคบเย็นหรือน้ำแข็งที่หน้าผาก ซอกคอ รักแร้ และขาหนีบ ตามคำแนะนำของกรมควบคุมโรค
  6. ถ้ารู้สึกตัวดีและไม่อาเจียน ให้จิบน้ำเย็นหรือเครื่องดื่มเกลือแร่ทีละน้อย MedlinePlus แนะนำราวครึ่งถ้วย (120 มิลลิลิตร) ทุก 15 นาที
  7. อยู่กับผู้ป่วยจนรถพยาบาลมาถึง ถ้าหมดสติหรือชัก ให้แจ้ง 1669 ทันทีว่าอาการเปลี่ยน

สิ่งที่ห้ามทำ (ตาม MedlinePlus)

  • ห้ามให้ยาลดไข้ เช่น พาราเซตามอลหรือแอสไพริน เพราะไม่ช่วยและอาจเป็นอันตราย
  • ห้ามให้กินเม็ดเกลือ
  • ห้ามให้ดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์หรือคาเฟอีน เช่น เบียร์ กาแฟ ชาเย็น เครื่องดื่มชูกำลัง
  • ห้ามเช็ดตัวด้วยแอลกอฮอล์
  • ห้ามป้อนอะไรทางปาก แม้แต่น้ำเกลือแร่ ถ้าอาเจียนหรือไม่รู้สึกตัว

ความเชื่อผิดเรื่องฮีทสโตรก

ความเชื่อที่พบบ่อยคือ “ตัวร้อนก็ให้กินยาลดไข้” ซึ่งไม่ถูกต้อง ยาลดไข้ออกฤทธิ์กับไข้จากการติดเชื้อ ไม่ได้แก้ความร้อนที่สะสมจากภายนอก MedlinePlus จึงห้ามให้ยาลดไข้ในภาวะนี้ สิ่งที่ช่วยคือการทำให้ตัวเย็นลงจากภายนอก

  • “ดื่มเบียร์เย็น ๆ คลายร้อน” ไม่จริง กรมควบคุมโรคแนะนำให้หลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ทุกชนิดในอากาศร้อน
  • “เหงื่อไม่ออกแปลว่าไม่ร้อนแล้ว” ไม่จริง ทั้ง MedlinePlus และกรมควบคุมโรคระบุว่าคนเป็นฮีทสโตรกอาจตัวร้อนจัดแต่ไม่มีเหงื่อ
  • “นั่งในรถเปิดกระจกแง้มไว้ก็ได้” ไม่ควร กรมควบคุมโรคเตือนว่าอย่าทิ้งเด็กหรือผู้สูงอายุไว้ในรถที่จอดกลางแจ้ง เพราะอุณหภูมิในรถสูงกว่าภายนอก
  • “ผู้สูงอายุไม่ได้ออกกำลังกาย ไม่ต้องห่วง” ไม่จริง MedlinePlus ระบุว่าอายุมาก โรคหัวใจ และยาบางชนิด ทำให้เสี่ยงแม้ไม่ได้ออกแรงหนัก

ดูแลผู้สูงอายุช่วงอากาศร้อนอย่างไรให้ปลอดภัย

เป้าหมายคือไม่ให้ร่างกายสะสมความร้อน และได้น้ำพอตลอดวัน คำแนะนำจากกรมควบคุมโรค WHO และ MedlinePlus ปรับให้เข้ากับชีวิตคนไทยได้ดังนี้

  • เลี่ยงงานกลางแจ้งช่วงแดดจัด เช่น ทำสวน ถอนหญ้า ตากผ้า เดินตลาดเที่ยงวัน ถ้าจำเป็นให้กางร่มหรือสวมหมวกปีกกว้าง และพักในที่ร่มเป็นระยะ
  • ใส่เสื้อผ้าสีอ่อน เนื้อบาง หลวม และใช้ผ้าปูที่นอนเนื้อบาง
  • อาบน้ำเย็นหรือเช็ดตัวด้วยผ้าชื้น WHO แนะนำให้ทำผิวให้เปียกด้วยผ้าชื้นหรือละอองน้ำ
  • ดื่มน้ำให้มากกว่าปกติ ตามคำแนะนำของกรมควบคุมโรค ยกเว้นผู้ที่แพทย์ให้จำกัดน้ำ เช่น ผู้ป่วยหัวใจล้มเหลวหรือโรคไตบางราย ให้ถามแพทย์ว่าช่วงอากาศร้อนดื่มได้เท่าไร ดูวิธีชวนให้ดื่มน้ำได้ที่ ผู้สูงอายุดื่มน้ำน้อย สังเกตอย่างไรและช่วยอย่างไร
  • ออกกำลังกายช่วงเช้าหรือเย็น ตามคำแนะนำของกรมควบคุมโรค
  • โทรหรือแวะดูผู้สูงอายุที่อยู่คนเดียว ในวันที่ร้อนจัด WHO แนะนำให้หมั่นถามไถ่คนอายุเกิน 65 ปี ผู้มีโรคหัวใจ ปอด หรือไต และคนที่อยู่ลำพัง อ่านการวางระบบเช็กได้ที่ ผู้สูงอายุอยู่บ้านคนเดียว ลูกหลานที่อยู่ไกลควรจัดการอย่างไร

เมื่อไรต้องโทร 1669

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้หลังอยู่ในที่ร้อน ให้โทร 1669 ทันที ตามเกณฑ์ของ MedlinePlus และกรมควบคุมโรค

  • หมดสติ แม้เพียงช่วงสั้น ๆ
  • สับสน เพ้อ พูดไม่ชัด พฤติกรรมแปลกไป หรือซึมมาก
  • ชักหรือเกร็ง
  • ตัวร้อนจัด วัดอุณหภูมิได้สูงกว่า 38.9 องศาเซลเซียส
  • หายใจเร็ว หรือชีพจรเร็ว
  • ริมฝีปากหรือเล็บเขียวคล้ำ
  • ปฐมพยาบาลแล้วอาการไม่ดีขึ้น หรือแย่ลง

สำหรับอาการเพลียแดดที่ยังรู้สึกตัวดี ถ้าปฐมพยาบาลแล้วดีขึ้น ควรพักต่อในที่เย็น และพาไปพบแพทย์ถ้าเป็นผู้สูงอายุที่มีโรคหัวใจหรือโรคไต เพราะ WHO ระบุว่าความร้อนทำให้โรคเรื้อรังแย่ลงและทำให้ไตบาดเจ็บเฉียบพลันได้ สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่สายด่วนกรมควบคุมโรค 1422

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที

ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง

คำถามที่พบบ่อย

ฮีทสโตรกคืออะไร

คือภาวะที่ร่างกายคุมอุณหภูมิไม่ได้จนตัวร้อนเกิน 40 องศาเซลเซียส ร่วมกับอาการทางสมอง เช่น สับสน ชัก หรือหมดสติ เป็นภาวะฉุกเฉิน ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง เช่น สับสน ชัก หรือหมดสติ หลังอยู่ในที่ร้อน ให้โทร 1669 ทันที

ฮีทสโตรกกับเพลียแดดต่างกันอย่างไร

เพลียแดดยังรู้สึกตัวดี มีเหงื่อออก ผิวเย็นชื้น เวียนศีรษะ คลื่นไส้ ส่วนฮีทสโตรกตัวร้อนจัด อาจไม่มีเหงื่อ และเริ่มสับสน ซึม ชัก หรือหมดสติ

เป็นฮีทสโตรกให้กินยาลดไข้ได้ไหม

ไม่ได้ MedlinePlus ระบุว่ายาลดไข้อย่างพาราเซตามอลหรือแอสไพรินไม่ช่วยและอาจเป็นอันตราย ให้ลดอุณหภูมิด้วยน้ำเย็น ประคบเย็น และพัดลมแทน

ยาอะไรทำให้ผู้สูงอายุเสี่ยงฮีทสโตรก

MedlinePlus ยกตัวอย่างยาเบต้าบล็อกเกอร์ ยาขับปัสสาวะ และยาซึมเศร้าหรือยารักษาโรคจิตบางชนิด ห้ามหยุดยาเอง ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรและระวังความร้อนให้มากขึ้น

ปฐมพยาบาลฮีทสโตรกต้องประคบเย็นตรงไหน

ประคบเย็นหรือน้ำแข็งที่หน้าผาก ซอกคอ รักแร้ และขาหนีบ เช็ดตัวด้วยผ้าชุบน้ำเย็นร่วมกับเปิดพัดลม และโทร 1669 ระหว่างทำ

แหล่งอ้างอิง

บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-12

อ่านต่อ

ผู้สูงอายุช้ำง่าย จ้ำเลือดที่แขนและหลังมือ ผิวฉีกง่าย อันตรายไหม

จ้ำเลือดสีม่วงที่แขนผู้สูงอายุ (senile purpura) เกิดจากผิวบางและหลอดเลือดเปราะตามวัย ยาบางกลุ่มทำให้ช้ำง่าย ดูแลผิวไม่ให้ฉีกอย่างไร แบบไหนต้องพบแพทย์

เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้ว วัดที่บ้าน ค่าเท่าไรปกติ ต่ำแค่ไหนต้องไปโรงพยาบาล

ค่าออกซิเจนปลายนิ้ว (SpO2) ปกติ 95% ขึ้นไป ถ้า 92% หรือต่ำกว่าให้ติดต่อแพทย์ 88% หรือต่ำกว่าต้องไปโรงพยาบาลทันที พร้อมวิธีวัดให้แม่นในผู้สูงอายุ

ญาติเสียชีวิตที่บ้าน ต้องทำอะไรบ้าง แจ้งตายที่ไหน ภายในกี่ชั่วโมง

ผู้ป่วยระยะท้ายเสียชีวิตที่บ้าน ญาติต้องโทรหาใครก่อน แจ้งตายภายใน 24 ชั่วโมงที่ไหน ใช้เอกสารอะไร และควรขอใบรับรองแพทย์ไว้ก่อนกลับบ้านอย่างไร

ข้อติดในผู้ป่วยติดเตียง เกิดจากอะไร ป้องกันอย่างไร ยืดข้อทุกวันช่วยได้แค่ไหน

ข้อติด (ข้อยึด) ในผู้ป่วยติดเตียงและหลังอัมพาต เกิดจากอะไร สังเกตอย่างไร ป้องกันที่บ้านอย่างไร และงานวิจัยว่าการยืดเหยียดอย่างเดียวช่วยได้แค่ไหน

ดูบทความความรู้สุขภาพทั้งหมด(ทั้งหมด 112 บทความ)
📞 โทรปรึกษาฟรีทัก LINEสอบถามโปรโมชันFacebookแชท