เบาหวานชนิดที่ 1 กับ 2 ต่างกันยังไง ผู้ใหญ่อายุ 40 ขึ้นไปเป็นแบบไหน

คำตอบสั้น: เบาหวานชนิดที่ 1 เกิดจากภูมิคุ้มกันทำลายเซลล์สร้างอินซูลินในตับอ่อน ร่างกายจึงแทบไม่มีอินซูลิน ต้องฉีดอินซูลินทุกวัน ส่วน เบาหวานชนิดที่ 2 เกิดจากร่างกายดื้ออินซูลินร่วมกับสร้างอินซูลินไม่พอ พบราวร้อยละ 90–95 ของผู้ป่วยทั้งหมด ผู้ใหญ่อายุ 40 ขึ้นไปส่วนใหญ่เป็นชนิดที่ 2 แต่ ชนิดที่ 1 ก็เกิดในผู้ใหญ่ได้

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ชนิดที่ 1: ภูมิคุ้มกันทำลายตับอ่อน สร้างอินซูลินน้อยหรือไม่ได้ ต้องใช้อินซูลินตลอด
• •ชนิดที่ 2: ดื้ออินซูลิน และตับอ่อนสร้างอินซูลินไม่พอ พบบ่อยที่สุด สัมพันธ์กับน้ำหนัก อายุ กรรมพันธุ์
• •ADA ระบุว่าทั้งสองชนิดเกิดได้ทุกช่วงอายุ ผู้ใหญ่ที่เพิ่งเป็นชนิดที่ 1 อาจถูกวินิจฉัยผิดเป็นชนิดที่ 2 ได้ถึงร้อยละ 40
• •แพทย์แยกชนิดด้วยประวัติ อาการ และการตรวจเฉพาะ เช่น ภูมิต้านทานต่อเซลล์ตับอ่อน และซี-เปปไทด์
• •ชนิดที่ 2 บางคนต้องใช้อินซูลิน ซึ่งไม่ได้แปลว่าเปลี่ยนเป็นชนิดที่ 1

เบาหวานชนิดที่ 1 คืออะไร เกิดจากอะไร

ชนิดที่ 1 เกิดจากภูมิคุ้มกันทำลายตัวเอง NIDDK (สถาบันโรคเบาหวาน ระบบย่อยอาหาร และโรคไตแห่งชาติสหรัฐ) ระบุว่าภูมิคุ้มกันของร่างกายไปทำลายเซลล์ในตับอ่อนที่สร้างอินซูลิน ซึ่งเกิดจากปัจจัยทางพันธุกรรมร่วมกับสิ่งกระตุ้นจากสิ่งแวดล้อม

ผลคือร่างกาย สร้างอินซูลินได้น้อยมากหรือไม่ได้เลย ผู้ป่วยต้องใช้อินซูลินทุกวัน NIDDK ระบุว่ามักวินิจฉัยในเด็กและผู้ใหญ่ตอนต้น แต่เกิดได้ทุกอายุ

NIDDK ไม่ได้ระบุว่าชนิดที่ 1 เกิดจากการกินหวานหรือความอ้วน ต่างจากชนิดที่ 2 ที่น้ำหนักเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญ

เบาหวานชนิดที่ 2 คืออะไร ทำไมพบมากในวัยกลางคน

ชนิดที่ 2 เกิดจากร่างกายใช้อินซูลินได้ไม่ดีร่วมกับสร้างไม่พอ NIDDK อธิบายว่าตับอ่อนสร้างอินซูลินไม่พอ และร่างกายมีปัญหาในการใช้อินซูลิน เรียกว่าภาวะดื้ออินซูลิน สมาคมโรคเบาหวานอเมริกัน (ADA) ปี 2026 ระบุว่าชนิดที่ 2 คิดเป็น ร้อยละ 90–95 ของเบาหวานทั้งหมด

ที่พบมากในวัยกลางคนขึ้นไป เพราะปัจจัยเสี่ยงสะสมตามวัย NIDDK ระบุปัจจัยเสี่ยง ได้แก่

• •น้ำหนักเกิน หรือรอบเอวใหญ่
• •อายุ 35 ปีขึ้นไป
• •มีคนในครอบครัวเป็นเบาหวานชนิดที่ 2
• •ไม่ค่อยออกกำลังกาย
• •สูบบุหรี่
• •เคยมีภาวะก่อนเบาหวาน หรือเคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์

กรมควบคุมโรคระบุว่าคนไทยที่เป็นเบาหวานส่วนใหญ่เป็นชนิดที่ 2 ส่วนสาเหตุและความเชื่อเรื่องการกินหวาน อ่านได้ที่ เบาหวานเกิดจากอะไร

อาการของสองชนิดต่างกันอย่างไร

อาการพื้นฐานของน้ำตาลสูงคล้ายกัน NIDDK ระบุว่า ได้แก่ ปัสสาวะบ่อย กระหายน้ำมาก หิวบ่อยแม้เพิ่งกิน ตาพร่ามัว อ่อนเพลีย แผลหายช้า และติดเชื้อบ่อย

ความต่างอยู่ที่ความเร็วและความรุนแรง

• •ชนิดที่ 1 มักมีอาการชัดและเร็ว ADA ระบุว่าเด็กที่เป็นชนิดที่ 1 ราวครึ่งหนึ่งมาพบแพทย์ครั้งแรกด้วย ภาวะเลือดเป็นกรดจากคีโตน (DKA) ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉิน MedlinePlus ระบุอาการ เช่น หายใจหอบลึก ลมหายใจกลิ่นผลไม้ คลื่นไส้อาเจียน ปวดท้อง ซึมลง มีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
• •ชนิดที่ 2 มักค่อยเป็นค่อยไป MedlinePlus ระบุว่าหลายคนไม่มีอาการเลยในช่วงแรก และรู้ตัวจากการตรวจสุขภาพ

อาการเริ่มต้นที่ควรสังเกต อ่านต่อที่ เบาหวาน อาการเริ่มต้น

ผู้ใหญ่เพิ่งเป็นเบาหวานชนิดที่ 1 ได้ไหม

ได้ ADA ปี 2026 เขียนชัดว่าความเชื่อแบบเดิมที่ว่าชนิดที่ 2 เกิดเฉพาะผู้ใหญ่ และชนิดที่ 1 เกิดเฉพาะเด็ก ไม่ถูกต้อง เพราะทั้งสองชนิดเกิดได้ทุกกลุ่มอายุ MedlinePlus Genetics ก็ระบุว่าชนิดที่ 1 เกิดได้ตั้งแต่วัยเด็กจนถึงวัยสูงอายุ

ADA ยังระบุว่า ผู้ใหญ่ที่เพิ่งเป็นชนิดที่ 1 อาจถูกวินิจฉัยผิดว่าเป็นชนิดที่ 2 ได้ถึงร้อยละ 40

ถ้าคุณเพิ่งตรวจพบเบาหวาน และมีพ่อแม่หรือพี่น้องเป็นเบาหวานชนิดที่ 1 (ซึ่ง CDC จัดเป็นปัจจัยเสี่ยง) หรือมีข้อสงสัยว่าลักษณะของตัวเองไม่เหมือนชนิดที่ 2 ทั่วไป ให้ถามแพทย์ว่าจำเป็นต้องตรวจแยกชนิดไหม เพราะชนิดของเบาหวานมีผลต่อการเลือกยา

แพทย์แยกสองชนิดด้วยการตรวจอะไร

ขั้นแรก แพทย์ยืนยันว่าเป็นเบาหวานด้วยเกณฑ์เดียวกันทั้งสองชนิด ตามแนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 คือ น้ำตาลหลังงดอาหารตั้งแต่ 126 มก./ดล. หรือ HbA1c ตั้งแต่ 6.5% หรือ OGTT ที่ 2 ชั่วโมงตั้งแต่ 200 มก./ดล. ความหมายของตัวเลข อ่านได้ที่ ค่าน้ำตาลเท่าไรถึงเป็นเบาหวาน และ FBS กับ HbA1c ต่างกันอย่างไร

ขั้นต่อมา ถ้าสงสัยชนิดที่ 1 ADA ระบุการตรวจที่ช่วยแยก ได้แก่

• •ภูมิต้านทานต่อเซลล์ตับอ่อน (islet autoantibodies) เช่น ภูมิต่อ GAD, IA-2, ZnT8 หรืออินซูลิน ถ้าพบ สนับสนุนชนิดที่ 1
• •ซี-เปปไทด์ (C-peptide) สะท้อนว่าตับอ่อนยังสร้างอินซูลินได้เท่าไร ADA ระบุว่าใช้ในผู้ที่ใช้อินซูลินอยู่ ค่าต่ำกว่า 200 pmol/L ชี้ไปทางชนิดที่ 1 ค่าเกิน 600 pmol/L ชี้ไปทางชนิดที่ 2

การตรวจเหล่านี้ไม่ใช่การตรวจประจำของทุกคน แพทย์จะเลือกเมื่อลักษณะของผู้ป่วยไม่ตรงกับชนิดที่ 2 ทั่วไป

ชนิดที่ 2 ต้องฉีดอินซูลินไหม

ไม่ทุกคน แต่บางคนต้องใช้ NIDDK ระบุว่าผู้ป่วยชนิดที่ 2 ส่วนใหญ่เริ่มด้วยยาเม็ดเมทฟอร์มิน ร่วมกับการปรับอาหารและออกกำลังกาย ฝ่ายเภสัชกรรม คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ระบุว่าผู้ป่วยที่ตับอ่อนสร้างอินซูลินไม่พอกับความต้องการของร่างกาย หรือมีโรคแทรกซ้อนทางตับไตจนใช้ยากินไม่ได้ผล จะต้องใช้อินซูลิน

การเริ่มอินซูลิน ไม่ได้แปลว่าเปลี่ยนเป็นชนิดที่ 1 และไม่ได้แปลว่าล้มเหลว เป็นเพียงการเลือกเครื่องมือที่เหมาะกับร่างกายขณะนั้น ความกังวลเรื่องนี้อ่านต่อที่ ต้องฉีดอินซูลินไหม ฉีดแล้วต้องฉีดตลอดชีวิตหรือเปล่า และพื้นฐานของอินซูลินที่ อินซูลินคืออะไร

การรักษาของแต่ละชนิดต่างกันอย่างไร

ชนิดที่ 1: ต้องใช้อินซูลินทุกวันตลอดชีวิต เพราะตับอ่อนไม่สร้าง (NIDDK) ร่วมกับการนับคาร์โบไฮเดรต และเจาะน้ำตาลเพื่อปรับขนาดตามแผนของแพทย์ MedlinePlus ระบุว่าการขาดอินซูลินเป็นสิ่งกระตุ้น DKA อย่างหนึ่ง จึงห้ามหยุดหรือข้ามอินซูลินเอง

ชนิดที่ 2: เริ่มจากการปรับพฤติกรรม เช่น จัดจานแบบผัก 2 ส่วน ข้าวแป้ง 1 ส่วน เนื้อสัตว์ 1 ส่วน ตามแนวทางไทย ลดน้ำหนักถ้าเกิน ออกกำลังกาย ร่วมกับยาเม็ด ยาฉีดกลุ่มอื่น หรืออินซูลินตามความจำเป็น

ทั้งสองชนิดมีเป้าหมายเดียวกัน คือคุมน้ำตาลให้ใกล้เป้า ป้องกันน้ำตาลต่ำ และตรวจภาวะแทรกซ้อนทุกปี แนวทางไทย พ.ศ. 2566 ตั้งเป้า HbA1c ทั่วไปต่ำกว่า 7.0% แต่แพทย์อาจตั้งเป้าต่างกันตามรายบุคคล

ความเชื่อที่พบบ่อย

ได้ยินว่าชนิดที่ 1 เป็นแบบรุนแรง ชนิดที่ 2 เป็นแบบเบา จริงไหม ไม่จริง ทั้งสองชนิดทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนต่อตา ไต เท้า และหัวใจได้เหมือนกัน ถ้าน้ำตาลสูงนาน

ได้ยินว่าคุมน้ำตาลไม่ดีแล้วชนิดที่ 2 จะกลายเป็นชนิดที่ 1 จริงไหม ไม่จริง สองชนิดมีกลไกต่างกัน ชนิดที่ 2 ที่ต้องใช้อินซูลินก็ยังเป็นชนิดที่ 2

ได้ยินว่าชนิดที่ 1 ใช้สมุนไพรช่วยแทนอินซูลินได้ จริงไหม ไม่จริงและอันตราย ผู้ป่วยชนิดที่ 1 ที่ขาดอินซูลินเสี่ยง DKA ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินถึงชีวิต

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb)

เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 10-1-15662-5-0011 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 1,000 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1–2 แคปซูล ปริมาณที่ได้รับจึงขึ้นกับจำนวนแคปซูลที่รับประทาน ฉลากระบุส่วนประกอบ 14 รายการ (ดูรายการเต็มที่หน้าสินค้า)

ต้องบอกตรง ๆ ก่อน: งานวิจัยของส่วนประกอบส่วนใหญ่ศึกษาในเบาหวานชนิดที่ 2 ไม่ใช่ชนิดที่ 1 และไม่มีส่วนประกอบใดใช้แทนอินซูลินได้ แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยและ ADA ปี 2026 ระบุว่าไม่แนะนำแร่ธาตุอย่างโครเมียมหรือสมุนไพรเพื่อหวังผลด้านน้ำตาล ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้และหลักฐานที่มีอยู่ เป็นดังนี้

• •สารสกัดจากมะระขี้นก 150 มก. ต่อแคปซูล (300 มก. ถ้ารับประทาน 2 แคปซูล) — งานวิจัยในคนทำในเบาหวานชนิดที่ 2 Cochrane ปี 2012 รวม 4 งาน 479 คน สรุปว่ายังมีหลักฐานไม่เพียงพอ งานในเกาหลีแบบมียาหลอก 90 คน 12 สัปดาห์ พบว่า HbA1c ไม่เปลี่ยน แม้น้ำตาลขณะอดอาหารลดลง ฉลากไม่ระบุอัตราส่วนสกัด จึงเทียบปริมาณตรง ๆ ไม่ได้
• •โครเมียม พิโคลิเนต 0.5 มก. ต่อแคปซูล (ให้ธาตุโครเมียมราว 62 ไมโครกรัม เป็นค่าคำนวณ หรือราว 124 ไมโครกรัมถ้ารับประทาน 2 แคปซูล) — งานวิเคราะห์รวม 41 งาน (Balk 2007) พบผลในเบาหวานชนิดที่ 2 ไม่สม่ำเสมอ ผลที่ดูมากมักมาจากงานคุณภาพต่ำ และไม่พบผลในคนที่ไม่เป็นเบาหวาน งานส่วนใหญ่ใช้ธาตุโครเมียมวันละ 200–1,000 ไมโครกรัม ซึ่งสูงกว่าในแคปซูล

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ทำให้ค่าน้ำตาลเปลี่ยนแปลงในเบาหวานชนิดใด

ข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 1 และทุกคนที่ใช้อินซูลิน: ห้ามลด ข้าม หรือหยุดอินซูลินเองเด็ดขาด ส่วนประกอบบางชนิด เช่น มะระขี้นก โสมอเมริกัน และกรดแอลฟาไลโปอิก อาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน และรู้อาการน้ำตาลต่ำ เช่น มือสั่น ใจสั่น เหงื่อออก หิว สับสน ถ้าน้ำตาลต่ำบ่อยผิดปกติ ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาและอินซูลินที่แพทย์สั่งให้ใช้ต่อ) แล้วรีบแจ้งแพทย์ ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ได้แก่ สับสนมาก ชัก หรือหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด (เช่น วาร์ฟาริน แอสไพริน โคลพิโดเกรล): ต้องบอกแพทย์ก่อน เพราะงานวิจัยพบโสมอเมริกันลดฤทธิ์วาร์ฟาริน และฉลากเตือนเรื่องน้ำมันปลา
• •ผู้ป่วยโรคไต: มีรายงานไตวายจากโครเมียมพิโคลิเนตขนาดสูง และผู้มีโรคไตควรจำกัดโครเมียมเสริม ให้นำกล่องไปให้แพทย์ดูก่อน
• •ฉลากเตือน: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน สตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน ระวังในผู้แพ้อาหารทะเล ห้ามใช้ในผู้แพ้ปลาทะเลหรือน้ำมันปลา

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเฮิร์บทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที