เบาหวาน อาการเริ่มต้น สังเกตตัวเองยังไงก่อนไปตรวจ

คำตอบสั้น: อาการเริ่มต้นของเบาหวานที่พบบ่อยคือ ปัสสาวะบ่อย กระหายน้ำ หิวบ่อยแม้เพิ่งกิน ตามัว อ่อนเพลีย แผลหายช้า และติดเชื้อบ่อย แต่เบาหวานชนิดที่ 2 ซึ่งพบมากในวัย 40 ขึ้นไป มักไม่มีอาการเลยหลายปี วิธีที่บอกได้แน่นอนจึงไม่ใช่การรอดูอาการ แต่คือ การเจาะเลือดตรวจน้ำตาล ตามนัดคัดกรอง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •NIDDK (สถาบันโรคเบาหวาน ระบบย่อยอาหาร และโรคไตแห่งชาติสหรัฐ) ระบุอาการที่พบบ่อย ได้แก่ ปัสสาวะบ่อย กระหายน้ำมาก หิวมากแม้เพิ่งกิน ตามัว อ่อนเพลีย แผลหายช้า และติดเชื้อบ่อย
• •เบาหวานชนิดที่ 2 อาการค่อยเป็นค่อยไปเป็นปี หลายคนไม่มีอาการ หรืออาการน้อยจนไม่ทันสังเกต
• •กรมควบคุมโรคระบุว่าคนไทยเป็นเบาหวานราว 6.5 ล้านคน และราวร้อยละ 40 ไม่รู้ตัวว่าป่วย
• •ตัวชี้วัดของกระทรวงสาธารณสุขให้ประชาชนอายุ 35 ปีขึ้นไปได้รับการคัดกรองเบาหวานทุกปี
• •ถ้ามีอาการกระหายน้ำ ปัสสาวะมาก ร่วมกับน้ำหนักลดหรืออ่อนเพลียมาก ควรไปตรวจเร็ว ไม่ต้องรอวันตรวจสุขภาพประจำปี

อาการเริ่มต้นของเบาหวานมีอะไรบ้าง

อาการหลักมาจากน้ำตาลในเลือดที่สูงเกินไป NIDDK สรุปอาการที่พบบ่อยของเบาหวานทุกชนิดไว้ดังนี้

• •ปัสสาวะบ่อยขึ้น และปริมาณมากขึ้น หลายคนสังเกตได้จากการตื่นมาปัสสาวะกลางคืน
• •กระหายน้ำมาก ดื่มน้ำเท่าไรก็ยังคอแห้ง
• •หิวมาก แม้เพิ่งกินข้าวไป
• •ตามัว มองไม่ชัดเหมือนเดิม
• •อ่อนเพลีย เหนื่อยง่ายกว่าปกติ
• •แผลหายช้า
• •ติดเชื้อบ่อย เช่น กระเพาะปัสสาวะอักเสบ ผิวหนังติดเชื้อ หรือเชื้อราในช่องคลอด

เอกสารของศูนย์เบาหวานศิริราช คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล อธิบายในทางเดียวกันว่า เบาหวานชนิดที่ 2 อาจมีปัสสาวะบ่อย กระหายน้ำ ดื่มน้ำมาก อ่อนเพลีย น้ำหนักลด อาการมักไม่รุนแรงและค่อยเป็นค่อยไป บางรายมีประวัติติดเชื้อทางเดินปัสสาวะหรือเชื้อราในร่มผ้าเป็น ๆ หาย ๆ

ทำไมน้ำตาลสูงแล้วหิวน้ำ ฉี่บ่อย น้ำหนักลด

เพราะร่างกายพยายามขับน้ำตาลส่วนเกินทิ้งทางปัสสาวะ MedlinePlus (ห้องสมุดการแพทย์แห่งชาติสหรัฐ) อธิบายว่า เมื่อน้ำตาลในเลือดสูง ไตจะปล่อยน้ำตาลส่วนเกินออกไปกับปัสสาวะ ซึ่งดึงน้ำออกจากร่างกายไปด้วย จึงปัสสาวะมากและกระหายน้ำตามมา

ส่วนเรื่องหิวบ่อยและน้ำหนักลด MedlinePlus อธิบายว่าในเบาหวานชนิดที่ 2 เซลล์ไขมัน ตับ และกล้ามเนื้อตอบสนองต่ออินซูลินได้ไม่ดี น้ำตาลจึงเข้าเซลล์ไม่ได้ ร่างกายเอาน้ำตาลไปใช้เป็นพลังงานไม่ได้ แม้ในเลือดจะมีน้ำตาลมาก รายละเอียดเรื่องน้ำหนักลด อ่านต่อที่ เบาหวาน น้ำหนักลดทั้งที่กินเท่าเดิม

ทำไมหลายคนไม่มีอาการเลยจนตรวจเจอ

เบาหวานชนิดที่ 2 เป็นโรคที่ค่อย ๆ เป็น NIDDK ระบุว่าอาการอาจค่อย ๆ เกิดขึ้นตลอดหลายปี หลายคนไม่มีอาการ หรือมีน้อยจนไม่ทันสังเกต

MedlinePlus ให้ข้อมูลที่ควรรู้ไว้ว่า บางคนเพิ่งรู้ว่าเป็นเบาหวานเมื่อมีภาวะแทรกซ้อนที่ตา ไต หรือเส้นประสาทแล้ว NIDDK ยกตัวอย่างอาการที่ทำให้บางคนเพิ่งรู้ตัว เช่น ปวด ชา หรือเหน็บที่มือเท้า ปัญหาทางเพศ เจ็บหน้าอก และการมองเห็นลดลง

ตัวเลขของไทยสอดคล้องกัน กรมควบคุมโรค (รณรงค์วันเบาหวานโลก 13 พ.ย. 2567) ระบุว่า ราว 1 ใน 10 ของคนไทยเป็นเบาหวาน หรือราว 6.5 ล้านคน และร้อยละ 40 ไม่ทราบว่าตัวเองป่วย การรอให้มีอาการก่อนจึงอาจช้าเกินไป

อาการก่อนเบาหวานมีไหม

ภาวะก่อนเบาหวานส่วนใหญ่ไม่มีอาการ NIDDK ระบุว่าคนที่มีภาวะดื้ออินซูลินหรือภาวะก่อนเบาหวานมักไม่มีอาการ บางคนอาจมีอาการคล้ายเบาหวาน

สิ่งที่บางคนสังเกตได้คือการเปลี่ยนแปลงที่ผิวหนัง สมาคมแพทย์ผิวหนังอเมริกัน (AAD) ระบุว่า ผิวหนังสีเข้มเป็นปื้นหนานุ่มคล้ายกำมะหยี่ ที่ต้นคอ รักแร้ หรือขาหนีบ อาจเป็นสัญญาณแรกของเบาหวานหรือภาวะก่อนเบาหวาน และ ติ่งเนื้อจำนวนมาก อาจเป็นสัญญาณของเบาหวานชนิดที่ 2 ถ้ามีลักษณะแบบนี้ควรไปตรวจน้ำตาล

ภาวะก่อนเบาหวานวินิจฉัยจากผลเลือด ได้แก่ น้ำตาลขณะอดอาหาร 100–125 มก./ดล. หรือ HbA1c (น้ำตาลสะสม) 5.7–6.4% อ่านเพิ่มที่ ภาวะก่อนเบาหวานคืออะไร

อาการเบาหวานในผู้หญิงกับผู้ชายต่างกันไหม

อาการหลักเหมือนกันทั้งสองเพศ คือปัสสาวะบ่อย กระหายน้ำ อ่อนเพลีย แต่มีบางอาการที่แต่ละเพศสังเกตได้ต่างกัน

• •ผู้หญิง: AAD ระบุว่าการติดเชื้อราในช่องคลอดหลายครั้งต่อปี เป็นเหตุผลที่ควรถามแพทย์ว่าอาจเป็นเบาหวานหรือภาวะก่อนเบาหวาน รายละเอียดอ่านที่ เบาหวานคันตามตัว คันช่องคลอด
• •ผู้ชาย: NIDDK ระบุว่าปัญหาทางเพศเป็นอาการหนึ่งที่ทำให้บางคนเพิ่งรู้ว่าเป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ส่วนผู้ชายวัยกลางคนที่ปัสสาวะบ่อย ต้องแยกจากต่อมลูกหมากโตด้วย อ่านสาเหตุอื่นของปัสสาวะบ่อยที่ เบาหวาน ปัสสาวะบ่อยแค่ไหนถึงผิดปกติ

เช็กเบาหวานเองที่บ้านได้ไหม

สังเกตอาการได้ แต่ยืนยันเองไม่ได้ การวินิจฉัยต้องใช้ผลเลือดตามเกณฑ์ แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทย ใช้เกณฑ์ดังนี้

• •น้ำตาลขณะอดอาหารมากกว่า 8 ชั่วโมง ตั้งแต่ 126 มก./ดล. ขึ้นไป
• •HbA1c ตั้งแต่ 6.5% ขึ้นไป
• •น้ำตาลหลังดื่มน้ำตาลกลูโคส 75 กรัม 2 ชั่วโมง (OGTT) ตั้งแต่ 200 มก./ดล. ขึ้นไป
• •น้ำตาลเวลาใดก็ได้ ตั้งแต่ 200 มก./ดล. ขึ้นไป ร่วมกับอาการชัดเจน เช่น กระหายน้ำ ปัสสาวะบ่อย น้ำหนักลด

MedlinePlus ระบุว่าการยืนยันด้วยน้ำตาลขณะอดอาหารต้องได้ค่าสูงถึงเกณฑ์ 2 ครั้ง ถ้าญาติมีเครื่องเจาะปลายนิ้วที่บ้านแล้ววัดได้ค่าสูง ให้ถือว่าเป็นสัญญาณให้ไปตรวจยืนยัน ไม่ใช่ผลวินิจฉัย ความหมายของตัวเลขแต่ละค่า อ่านที่ ค่าน้ำตาลเท่าไรถึงเป็นเบาหวาน และ FBS กับ HbA1c ต่างกันอย่างไร

ควรตรวจคัดกรองบ่อยแค่ไหน

เอกสารถาม-ตอบของกองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค ระบุตัวชี้วัดปี 2567 ว่า ประชาชนอายุ 35 ปีขึ้นไปควรได้รับการคัดกรองทุก 1 ปี ด้วยการเจาะเลือดปลายนิ้วหรือเจาะเลือดหลังอดอาหาร ส่วนแนวทางเวชปฏิบัติ พ.ศ. 2566 และสมาคมโรคเบาหวานอเมริกัน (ADA) ให้ตรวจซ้ำทุก 3 ปีถ้าความเสี่ยงต่ำ ในทางปฏิบัติจึงควรตรวจตามนัดของสถานพยาบาล อย่างน้อยทุก 1–3 ปีตามความเสี่ยง สอบถามสิทธิตรวจคัดกรองได้ที่สถานพยาบาลใกล้บ้าน อ่านรายการตรวจตามวัยที่ ตรวจสุขภาพประจำปีตามช่วงอายุ

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องอาการเบาหวาน

ได้ยินว่าไม่มีอาการแปลว่าไม่เป็นเบาหวาน จริงไหม ไม่จริง NIDDK และ MedlinePlus ระบุตรงกันว่าเบาหวานชนิดที่ 2 มักไม่มีอาการในช่วงแรก และกรมควบคุมโรคพบว่าผู้ป่วยไทยร้อยละ 40 ไม่รู้ตัว

ได้ยินว่าผอมแล้วไม่เป็นเบาหวาน จริงไหม ไม่จริง MedlinePlus ระบุว่าเบาหวานชนิดที่ 2 เกิดในคนที่ไม่อ้วนได้ และพบในผู้สูงอายุมากกว่า

ได้ยินว่าลองชิมปัสสาวะหรือดูมดขึ้นก็รู้ จริงไหม ไม่ใช่วิธีที่แพทย์ใช้ แม้แต่การตรวจน้ำตาลในปัสสาวะด้วยแถบตรวจ MedlinePlus ก็ระบุว่าปัจจุบันใช้การตรวจเลือดแทนแล้ว อ่านต่อที่ เบาหวาน ปัสสาวะบ่อยแค่ไหนถึงผิดปกติ

อาการแบบไหนควรไปตรวจน้ำตาลทันที

ควรไปพบแพทย์ภายในวันนั้นหรือเร็วที่สุด ถ้ามีอาการต่อไปนี้

• •กระหายน้ำและปัสสาวะมากผิดปกติหลายวัน ร่วมกับน้ำหนักลดหรืออ่อนเพลียมาก (MedlinePlus ให้ติดต่อแพทย์ทันทีเมื่อกระหายน้ำหรือหิวมากขึ้น อ่อนเพลีย หรือน้ำหนักลดเร็ว)
• •ติดเชื้อซ้ำ ๆ แผลหายช้า หรือมีเชื้อราในร่มผ้าเป็น ๆ หาย ๆ
• •ตามัวที่เพิ่งเป็น

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 เพราะอาจเป็นภาวะน้ำตาลสูงรุนแรง ได้แก่ คลื่นไส้อาเจียน ปวดท้อง หายใจหอบลึก ลมหายใจมีกลิ่นผลไม้ ซึม สับสน หรือหมดสติ NIDDK ระบุว่าอาการกลุ่มนี้อาจเป็นภาวะเลือดเป็นกรดจากคีโตน (DKA) ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉิน

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb)

เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 10-1-15662-5-0011 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 1,000 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1–2 แคปซูล ปริมาณที่ได้รับจึงขึ้นกับจำนวนแคปซูลที่รับประทาน ฉลากระบุส่วนประกอบหลายรายการ (ดูรายการเต็มที่หน้าสินค้า) ส่วนที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้มีดังนี้

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ได้ใช้แทนการตรวจคัดกรอง คนที่มีอาการข้างต้นต้องเจาะเลือดตรวจก่อน แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยระบุว่ายังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะสนับสนุนการเสริมโครเมียม แมกนีเซียม หรือสมุนไพรเพื่อการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด และ ADA ปี 2026 ก็ไม่แนะนำแร่ธาตุหรือสมุนไพรเพื่อหวังผลลดน้ำตาลเช่นกัน

• •สารสกัดจากมะระขี้นก 150 มก. (2 แคปซูลเท่ากับ 300 มก. ฉลากไม่ระบุอัตราส่วนสกัด) — การทบทวนของ Cochrane ปี 2012 รวมงานทดลอง 4 งาน 479 คน สรุปว่ายังมีหลักฐานไม่เพียงพอเรื่องผลของมะระขี้นกในเบาหวานชนิดที่ 2 ส่วนงานวิจัยในไทย (มหาวิทยาลัยนเรศวร) 4 สัปดาห์ในผู้ป่วยที่เพิ่งวินิจฉัย ใช้มะระขี้นก 2,000 มก. ต่อวัน พบผลต่อค่าน้ำตาลเล็กน้อยและน้อยกว่ายาเมทฟอร์มิน 1,000 มก. ต่อวัน ขนาดที่ศึกษาจึงเทียบตรงกับแคปซูลไม่ได้
• •โครเมียม พิโคลิเนต 0.5 มก. (ให้ธาตุโครเมียมราว 62 ไมโครกรัมต่อแคปซูล เป็นค่าคำนวณ ไม่ใช่โครเมียม 500 ไมโครกรัม) — การทบทวนงานทดลอง 20 งานในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 โดยผู้เขียนจากสำนักงานผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร NIH (Costello 2016) สรุปว่าโครเมียมเสริมมีประสิทธิผลจำกัด งานส่วนใหญ่ใช้ธาตุโครเมียม 200–1,000 ไมโครกรัมต่อวัน สูงกว่าปริมาณในแคปซูล (ราว 62–124 ไมโครกรัมเมื่อรับประทาน 1–2 แคปซูล คำนวณ)

ข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานชนิดกิน โดยเฉพาะกลุ่มซัลโฟนิลยูเรีย (เช่น กลิเบนคลาไมด์ กลิคลาไซด์ กลิพิไซด์ กลิเมพิไรด์): มะระขี้นก โสมอเมริกัน กรดแอลฟาไลโปอิก และโครเมียม มีรายงานว่าอาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน และรู้จักอาการน้ำตาลต่ำ เช่น ใจสั่น มือสั่น เหงื่อออก หิว หวิว สับสน ห้ามลด หยุด หรือข้ามยาเบาหวานหรืออินซูลินเอง
• •ผู้ใช้ยาวาร์ฟาริน แอสไพริน หรือโคลพิโดเกรล: มีโสมอเมริกัน (งานในอาสาสมัครสุขภาพดีพบว่าลดฤทธิ์วาร์ฟาริน) น้ำมันปลา และวิตามินอี ต้องบอกแพทย์ก่อน
• •ผู้ป่วยโรคไต: Linus Pauling Institute ระบุว่าผู้ที่มีโรคไตควรจำกัดโครเมียมเสริม และเสี่ยงผลข้างเคียงจากแมกนีเซียมเสริมสูงขึ้น ควรนำกล่องไปปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้แพ้อาหารทะเลหรือปลา และผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์: ฉลากเตือนให้ระวังไคโตซานในผู้แพ้อาหารทะเลและผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ และห้ามใช้น้ำมันปลาในผู้แพ้ปลาทะเลหรือน้ำมันปลา
• •ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน สตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
• •หากมีอาการผิดปกติหลังรับประทาน ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้และปรึกษาแพทย์ (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ)

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเฮิร์บทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที