เบาหวาน ห้ามกินถั่วจริงไหม ถั่วอะไรกินได้ เต้าหู้ น้ำเต้าหู้

คำตอบสั้น: ไม่จริงที่ว่าคนเป็นเบาหวานห้ามกินถั่ว แนวทางและเอกสารที่เราตรวจไม่มีข้อห้ามนี้ แต่ถั่วแต่ละแบบถูกนับคนละหมวด ตามรายการอาหารแลกเปลี่ยนของศูนย์เบาหวานศิริราช ถั่วลิสง อัลมอนด์ มะม่วงหิมพานต์ นับเป็นไขมัน ส่วน ถั่วแดงสุกนับเป็นข้าวแป้ง และ เต้าหู้กับนมถั่วเหลืองไม่หวานนับเป็นโปรตีน ที่ต้องระวังจริงคือถั่วที่เติมน้ำตาล เช่น ถั่วตัด ถั่วเคลือบ ขนมถั่วกวน และน้ำเต้าหู้หวาน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ถั่วเปลือกแข็งและถั่วลิสง = หมวดไขมัน ถั่วลิสง 10 เมล็ดเท่ากับน้ำมัน 1 ช้อนชา
• •ถั่วเมล็ดแห้งต้มสุก เช่น ถั่วแดง = หมวดข้าวแป้ง 1 ทัพพีเท่ากับข้าวสวย 1 ทัพพี
• •เต้าหู้และนมถั่วเหลืองไม่หวาน = หมวดเนื้อสัตว์ ไม่มีคาร์โบไฮเดรตในรายการของศิริราช
• •ถั่วตัด ถั่วเคลือบ ถั่วกวน ข้าวเหนียวถั่วดำ น้ำเต้าหู้ใส่น้ำตาล ต้องนับน้ำตาลเพิ่ม
• •คนที่เป็นโรคไตร่วมด้วย ต้องถามแพทย์เรื่องปริมาณถั่วและเต้าหู้

ทำไมมีความเชื่อว่าเบาหวานห้ามกินถั่ว

เราไม่พบแหล่งทางการแพทย์ที่ให้คนเป็นเบาหวานงดถั่วทุกชนิด ความเชื่อนี้น่าจะมาจากการเหมารวมถั่วหลายแบบเข้าด้วยกัน ทั้งที่ถั่วแต่ละชนิดมีสารอาหารหลักต่างกันมาก

• •ถั่วเมล็ดแห้งอย่างถั่วแดงมีแป้งมาก ถ้ากินเพิ่มจากข้าวโดยไม่นับ น้ำตาลก็ขึ้นได้
• •ขนมที่ทำจากถั่วในบ้านเรามักใส่น้ำตาลมาก เช่น ถั่วกวน ถั่วตัด ถั่วเขียวต้มน้ำตาล
• •คนที่เป็นโรคไตร่วมด้วยมักได้รับคำแนะนำให้จำกัดถั่วบางชนิด จึงถูกเข้าใจว่าเป็นข้อห้ามของเบาหวาน

ทางออกคือ รู้ว่าถั่วที่กินอยู่หมวดไหน แล้วนับให้ถูก

ถั่วเปลือกแข็งกับถั่วเมล็ดแห้ง ต่างกันอย่างไร

ถั่วเปลือกแข็งและถั่วลิสง นับเป็นไขมัน

รายการอาหารแลกเปลี่ยนของศิริราชจัด ถั่วลิสง เมล็ดมะม่วงหิมพานต์ อัลมอนด์ ไว้ในหมวดน้ำมันชนิดที่ให้กรดไขมันไม่อิ่มตัวตำแหน่งเดียว และ เมล็ดทานตะวัน เมล็ดฟักทอง ไว้ในหมวดน้ำมันชนิดไม่อิ่มตัวหลายตำแหน่ง

• •ถั่วลิสง 3 ฝัก (10 เมล็ด) = น้ำมัน 1 ส่วน
• •งาดำ 1 ช้อนโต๊ะ = น้ำมัน 1 ส่วน
• •น้ำมัน 1 ส่วนมีไขมัน 5 กรัม ให้พลังงาน 45 กิโลแคลอรี และไม่มีคาร์โบไฮเดรตในรายการของศิริราช

แปลว่าถั่วกลุ่มนี้ ไม่ใช่ตัวหลักที่ดันน้ำตาล แต่ให้พลังงานสูงในปริมาณน้อย ถั่วลิสง 10 เมล็ดดูนิดเดียว แต่เท่ากับน้ำมัน 1 ช้อนชา คนที่กินถั่วทีละกำมือขณะดูโทรทัศน์จึงได้พลังงานเพิ่มมากโดยไม่รู้ตัว ซึ่งไม่ดีกับการคุมน้ำหนัก อ่านเรื่องน้ำหนักได้ที่ เบาหวาน ลดน้ำหนักกี่กิโลถึงช่วยคุมน้ำตาล

ถั่วเมล็ดแห้ง นับเป็นแป้ง

ศิริราชจัด ถั่วแดงสุก 1 ทัพพี ไว้ในหมวดข้าวแป้ง 1 ส่วน เท่ากับข้าวสวย 1 ทัพพี (คาร์โบไฮเดรต 18 กรัม)

ถ้ากินแกงที่ใส่ถั่วแดงหรือขนมถั่วแดง ก็ต้องลดข้าวในมื้อนั้นลง

ถั่วเขียว ถั่วแดง ถั่วดำ ต้องนับเป็นแป้งไหม

ถั่วแดงสุกนับเป็นแป้งตามรายการของศิริราช ส่วนถั่วเขียวและถั่วดำไม่อยู่ในเอกสารที่เราตรวจ แต่เป็นถั่วเมล็ดแห้งแบบเดียวกัน จึงควร นับเป็นแป้งไว้ก่อน แล้วถามนักกำหนดอาหารที่โรงพยาบาลถ้าต้องการตัวเลขละเอียด

สิ่งที่ต้องแยกออกจากกันคือ ถั่วฝักและถั่วงอก ศิริราชจัดถั่วฝักยาวและถั่วงอกไว้ในหมวดผักประเภท ข. ซึ่ง 1 ส่วน (ผักสุก 1 ทัพพี) มีคาร์โบไฮเดรตเพียง 5 กรัม จึงไม่ต้องนับเหมือนข้าว

ข้าวเหนียวถั่วดำ กินได้ไหม

ข้าวเหนียวถั่วดำมีแป้งซ้อนสองชั้น คือข้าวเหนียวและถั่วดำ และมักใส่กะทิกับน้ำตาล ศิริราชนับ ข้าวเหนียวครึ่งทัพพีเป็นข้าวแป้ง 1 ส่วน และ กะทิ 1 ช้อนโต๊ะเป็นไขมัน 1 ส่วน ถ้าอยากกินนาน ๆ ครั้ง ให้กินถ้วยเล็ก ไม่กินต่อจากมื้อหลัก และนับเป็นแป้งของมื้อนั้น อ่านวิธีนับข้าวได้ที่ เป็นเบาหวานกินข้าวอะไรได้บ้าง

เต้าหู้ น้ำเต้าหู้ หวานไม่หวาน

เต้าหู้แข็ง เต้าหู้อ่อน และนมถั่วเหลืองชนิดไม่หวาน อยู่ในหมวดเนื้อสัตว์ไขมันปานกลางตามรายการของศิริราช 1 ส่วนไม่มีคาร์โบไฮเดรต มีโปรตีน 7 กรัม ไขมัน 5 กรัม ให้พลังงาน 75 กิโลแคลอรี เต้าหู้ก้อนจึงเป็นโปรตีนทางเลือกที่ดีแทนเนื้อสัตว์ติดมัน

จุดที่ต้องระวังคือ น้ำเต้าหู้หวาน ซึ่งมีน้ำตาลเพิ่ม ศิริราชระบุชัดว่าที่อยู่ในหมวดโปรตีนคือแบบ ไม่หวาน ถ้าซื้อแบบขวดหรือกล่อง ให้ดูตัวเลขน้ำตาลบนฉลาก GDA ด้านหน้า ซึ่งกรมอนามัยอธิบายว่าบอกพลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียมต่อ 1 ซองหรือทั้งบรรจุภัณฑ์ ถ้าซื้อจากรถเข็น ให้สั่งไม่ใส่น้ำตาลหรือหวานน้อย และระวังเครื่องอย่างลูกเดือย สาคู ขนมปังทอด ซึ่งเป็นแป้งเพิ่ม (ศิริราชนับลูกเดือยสุก 1 ทัพพีเป็นข้าวแป้ง 1 ส่วน)

ส่วน เต้าหู้ทอดหรือเต้าหู้พวง ได้น้ำมันเพิ่มจากการทอด ควรเลือกเต้าหู้ต้มหรือนึ่งมากกว่า

ถั่วกระตุ้นอินซูลินจริงไหม

คำถามนี้มักมาจากความเข้าใจว่า "อาหารที่ทำให้อินซูลินหลั่ง = อาหารไม่ดี" ซึ่งไม่ถูกเสมอไป อินซูลินเป็นฮอร์โมนที่ร่างกายหลั่งตามปกติเมื่อกินอาหาร เพื่อพาน้ำตาลเข้าเซลล์ อ่านพื้นฐานได้ที่ อินซูลินคืออะไร

สิ่งที่เรารู้จากรายการอาหารแลกเปลี่ยนคือ ถั่วเปลือกแข็งถูกนับเป็นไขมันที่ไม่มีคาร์โบไฮเดรต ส่วนถั่วเมล็ดแห้งมีแป้ง จึงทำให้น้ำตาลขึ้นได้เหมือนข้าวในปริมาณเท่ากัน แหล่งที่เราตรวจ ไม่มีข้อมูลว่าถั่วกระตุ้นอินซูลินผิดปกติจนต้องงด สิ่งที่ควรทำคือนับส่วน ไม่ใช่กลัวถั่ว

ขนมถั่วตัด ถั่วเคลือบ ต่างจากถั่วธรรมดาอย่างไร

ตัวถั่วเหมือนกัน แต่ของที่เติมทำให้ต่างกันมาก

• •ถั่วตัด ใช้น้ำตาลหรือน้ำผึ้งเคี่ยวเป็นตัวประสาน ได้ทั้งไขมันจากถั่วและน้ำตาลในชิ้นเดียว
• •ถั่วเคลือบ ทั้งแป้งเคลือบ น้ำตาล และมักทอด จึงได้แป้งและน้ำมันเพิ่ม
• •ถั่วอบเกลือ แม้ไม่หวาน แต่มีโซเดียม คนที่เป็นความดันสูงร่วมด้วยควรเลือกแบบไม่ปรุง กรมอนามัยแนะนำโซเดียมไม่เกิน 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน
• •ถั่วอบไม่ปรุงรส เป็นตัวเลือกที่ดีกว่า โดยตักแบ่งใส่ถ้วยเล็กตามส่วน ไม่กินจากถุง

แนวทางเบาหวานไทยให้น้ำตาลไม่เกิน 6 ช้อนชาต่อวัน ขนมถั่วที่หวานจึงต้องนับรวมในโควตานี้ด้วย

ถั่วกับใยอาหาร และคนที่เป็นโรคไตร่วมด้วย

ถั่วเป็นแหล่งใยอาหารหนึ่ง แนวทางเบาหวานไทย 2566 ให้ผู้ใหญ่ได้ใยอาหารวันละ 25 กรัม อ่านเรื่องใยอาหารเพิ่มที่ ใยอาหารคืออะไร

คนที่เป็นเบาหวานลงไตต้องระวังเพิ่ม เพราะถั่วและผลิตภัณฑ์จากถั่วเหลืองมีโปรตีน และหลายชนิดมีฟอสฟอรัสหรือโพแทสเซียม แพทย์อาจให้จำกัดตามระยะของโรค ห้ามเพิ่มถั่วหรือเต้าหู้มาก ๆ เองโดยไม่ถาม อ่านรายละเอียดได้ที่ โรคไตกินถั่วอะไรได้บ้าง เต้าหู้ น้ำเต้าหู้

ตัวอย่างมื้อที่ใช้ถั่วอย่างเหมาะสม เช่น ข้าวกล้อง 2 ทัพพี ผัดผักใส่เต้าหู้แข็ง ต้มจืดผักกาด และถั่วลิสงอบไม่ปรุง 10 เมล็ดเป็นของว่างช่วงบ่าย ดูการจัดจานเพิ่มเติมได้ที่ เบาหวาน กินอะไรได้บ้าง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb)

เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 10-1-15662-5-0011 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 1,000 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1–2 แคปซูล ปริมาณที่ได้รับจึงขึ้นกับจำนวนแคปซูลที่กิน

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: สารสกัดจากมะระขี้นก 150 มก. · ผงน้ำมันปลา 100 มก. · แมกนีเซียม (100%) 100 มก. · สารสกัดจากโสมอเมริกัน 100 มก. · สารสกัดจากเห็ดหลินจือ 70 มก. · สารสกัดจากอาร์ติโชค 70 มก. · โพรโพลิส 60.5 มก. · ไคโตซาน (80%) 60 มก. · ยีสต์ เบต้า-กลูแคน (85%) 60 มก. · สารสกัดจากเจียวกู่หลาน 45 มก. · ซิงค์ อะมิโน แอซิด คีเลต (20%) 30 มก. · กรดแอลฟาไลโปอิก (100%) 24 มก. · ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริล แอซีเตต (วิตามินอี 425 IU/g) 10 มก. · โครเมียม พิโคลิเนต 0.5 มก.

ถั่วและเมล็ดพืชเป็นแหล่งอาหารของแร่ธาตุและวิตามินบางตัวที่อยู่ในสูตรนี้ด้วย ตารางของ Linus Pauling Institute (มหาวิทยาลัยแห่งรัฐออริกอน) ระบุว่าอัลมอนด์ 1 ออนซ์ (23 เมล็ด) ให้แมกนีเซียมจากอาหาร 77 มิลลิกรัม และแอลฟา-โทโคเฟอรอล (วิตามินอี) 7.3 มิลลิกรัม หลักฐานของส่วนประกอบเหล่านี้ในรูปอาหารเสริม มีดังนี้

• •แมกนีเซียม (100%) 100 มก. (ฉลากไม่ระบุชนิดเกลือ 2 แคปซูลเป็น 200 มก.) — การวิเคราะห์รวม 9 งานทดลองในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ใช้ขนาดมัธยฐานวันละ 360 มก. นาน 4–16 สัปดาห์ พบน้ำตาลขณะอดอาหารลดลงเล็กน้อย แต่ HbA1c ไม่ต่างจากยาหลอกอย่างมีนัยสำคัญ
• •ซิงค์ อะมิโน แอซิด คีเลต (20%) 30 มก. (ให้สังกะสีราว 6 มก. เป็นค่าคำนวณ ถ้า 2 แคปซูลราว 12 มก. ใกล้เคียงค่าที่แนะนำต่อวันของผู้ใหญ่ซึ่ง LPI ระบุไว้ ชาย 11 หญิง 8 มก.) — หลักฐานขัดกัน การวิเคราะห์รวม 32 การทดลองพบค่าน้ำตาลลดลง โดยผลเด่นในสังกะสีรูปอนินทรีย์ ขณะที่ในแคปซูลเป็นรูปคีเลต ส่วนการทบทวนของ Cochrane เรื่องการป้องกันเบาหวานในผู้ดื้ออินซูลิน 3 งาน 128 คน สรุปว่ายังไม่มีหลักฐานสนับสนุน
• •วิตามินอี (ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริล แอซีเตต 10 มก. ให้วิตามินอีราว 4.25 IU เป็นค่าคำนวณ ถ้า 2 แคปซูลราว 8.5 IU) — เป็นขนาดต่ำ LPI ระบุว่าวิตามินอีเสริม ขนาดสูง อาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด จึงควรแจ้งแพทย์ถ้าใช้ยากลุ่มนี้

ต้องบอกตรง ๆ ว่า แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยระบุว่ายังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าการเสริมโครเมียม แมกนีเซียม หรือสมุนไพร ช่วยให้การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดดีขึ้น และไม่แนะนำวิตามินหรือแร่ธาตุเสริมถ้าไม่ได้ขาด ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ใช้แทนถั่ว ผัก หรืออาหารที่หลากหลายได้

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานชนิดกิน: มะระขี้นก โสมอเมริกัน และกรดแอลฟาไลโปอิก ซึ่งเป็นส่วนประกอบในสูตร มีรายงานว่าอาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน และรู้จักอาการน้ำตาลต่ำ เช่น หิว มือสั่น ใจสั่น เหงื่อออก สับสน ถ้าน้ำตาลต่ำบ่อยผิดปกติ ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาและอินซูลินที่แพทย์สั่งให้ใช้ต่อ) แล้วรีบแจ้งแพทย์ ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ได้แก่ สับสนมาก ชัก หรือหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ห้ามลด หยุด หรือปรับยาเบาหวานหรืออินซูลินเอง
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด เช่น วาร์ฟาริน แอสไพริน โคลพิโดเกรล: ฉลากเตือนเรื่องน้ำมันปลา งานทดลองในอาสาสมัครพบว่าโสมอเมริกันทำให้ค่า INR ของวาร์ฟารินลดลง และมีวิตามินอีในสูตร ต้องบอกแพทย์ก่อน
• •ผู้ป่วยโรคไต: Linus Pauling Institute เตือนว่าผู้มีโรคไตควรจำกัดโครเมียมเสริม และเสี่ยงผลข้างเคียงจากแมกนีเซียมเสริมสูงขึ้น ให้นำกล่องไปปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ที่กินยาบางชนิดร่วม: LPI ระบุว่าแมกนีเซียมรบกวนการดูดซึมยาบางชนิด เช่น ยาโรคกระดูกพรุนกลุ่ม bisphosphonate และยาปฏิชีวนะบางกลุ่ม ให้ถามเภสัชกรเรื่องเวลากินให้ห่างกัน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ไคโตซาน: สตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน ระวังในผู้แพ้อาหารทะเลและผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ · ไคโตซาน: ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอื่นที่มีไขมันเป็นส่วนประกอบหลักให้ทานห่างอย่างน้อย 2 ชั่วโมง · น้ำมันปลา: ห้ามใช้ในผู้แพ้ปลาทะเลหรือน้ำมันปลา · น้ำมันปลา: ระวังในผู้ที่เลือดแข็งตัวช้า หรือใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือแอสไพริน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเฮิร์บทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที