เบาหวานคันตามตัว คันขา คันช่องคลอด เกิดจากอะไร ดูแลอย่างไร

คำตอบสั้น: คนเป็นเบาหวานคันตามตัวได้จากหลายเหตุ ที่พบบ่อยคือ ผิวแห้ง และ การติดเชื้อที่ผิวหนัง เพราะเบาหวานทำให้ภูมิต้านทานลดลง ส่วน คันช่องคลอดซ้ำ ๆ มักเป็นเชื้อรา ซึ่งพบบ่อยขึ้นในคนที่น้ำตาลสูง การดูแลหลักคือดูแลผิวให้ชุ่มชื้น รักษาการติดเชื้อให้ตรงโรค และคุมน้ำตาลตามแผนของแพทย์

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •AAD (สมาคมแพทย์ผิวหนังอเมริกัน) ระบุว่าเบาหวานทำให้ภูมิต้านทานลดลง ติดเชื้อในปากและช่องคลอดได้ง่าย
• •ศูนย์เบาหวานศิริราชระบุว่าผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 บางรายมีเชื้อราในร่มผ้าเป็น ๆ หาย ๆ
• •ผิวแห้งเป็นสาเหตุที่พบบ่อยของอาการคัน อาบน้ำอุ่นพอดี ใช้สบู่น้อย และทาโลชั่นหลังอาบน้ำ
• •ห้ามทาโลชั่นที่ซอกนิ้วเท้า เพราะความชื้นทำให้ติดเชื้อง่าย
• •คันทั่วตัวโดยไม่รู้สาเหตุ คันไม่หาย หรือมีแผล ควรพบแพทย์ เพราะคันอาจมาจากโรคไตหรือตับได้ด้วย

ทำไมคนเป็นเบาหวานคันง่าย

เบาหวานกระทบผิวหนังได้หลายทาง AAD อธิบายว่าเมื่อเบาหวานส่งผลที่ผิว อาจหมายถึงยังไม่ได้รับการวินิจฉัยเบาหวาน หรือการรักษาที่ใช้อยู่อาจต้องปรับ ซึ่งต้องให้แพทย์ประเมิน

สาเหตุของอาการคันที่เกี่ยวกับเบาหวานแบ่งได้คร่าว ๆ ดังนี้

• •การติดเชื้อ AAD ระบุว่าเบาหวานทำให้ภูมิคุ้มกันอ่อนลง ร่างกายสู้เชื้อโรคได้น้อยลง MedlinePlus ระบุด้วยว่าการติดเชื้อทำให้ผิวหนังเจ็บและคันได้
• •ผิวแห้ง MedlinePlus ระบุว่าผิวแห้งเป็นสาเหตุที่พบบ่อยของอาการคัน และแนะนำผู้ป่วยเบาหวานให้ทาโลชั่นเพิ่มความชุ่มชื้นบนผิวที่แห้ง
• •ตุ่มที่เกิดจากไขมันในเลือดสูงมาก AAD ระบุว่าเบาหวานที่คุมไม่ได้อาจทำให้ไตรกลีเซอไรด์สูงมาก จนเกิดตุ่มเล็กสีเหลืองขึ้นพร้อมกันหลายตุ่มที่ก้น ต้นขา ข้อพับแขนหรือขา ตุ่มเหล่านี้มักเจ็บและคัน

อาการคันจึงเป็นสัญญาณให้ไปตรวจ ไม่ใช่แค่เรื่องผิว

คันตามตัว คันขา เกิดจากผิวแห้งหรือเชื้อรา

ดูจากลักษณะผื่น ซึ่งแพทย์ต้องเป็นผู้ยืนยัน แต่พอแยกเบื้องต้นได้ดังนี้

• •ผิวแห้ง: ผิวหยาบ ลอกเป็นขุย คันโดยไม่มีผื่นชัด MedlinePlus ระบุว่าผิวแห้งเป็นสาเหตุที่พบบ่อยของอาการคัน และแนะนำให้เลี่ยงความร้อนจัดเป็นเวลานาน อ่านเพิ่มที่ ผิวแห้งขึ้นเมื่ออายุ 40 ปีขึ้นไป
• •เชื้อราและการติดเชื้อตามจุดอับชื้น: NIDDK ระบุว่าผิวซอกนิ้วเท้ามักชื้นอยู่เสมอ ความชื้นทำให้ติดเชื้อได้ง่าย และ MedlinePlus ระบุว่าผู้ป่วยเบาหวานควรรักษาการติดเชื้อเล็กน้อย เช่น ฮ่องกงฟุต (เชื้อราที่เท้า) ให้เร็ว ผื่นในจุดอับชื้นควรให้แพทย์หรือเภสัชกรดูว่าเป็นเชื้อราหรือไม่
• •จุดสีน้ำตาลที่หน้าแข้ง: AAD ระบุว่าเป็นภาวะที่พบบ่อยในคนเป็นเบาหวาน มักเป็นจุดกลมหรือรีสีน้ำตาล มักไม่คันและไม่เจ็บ หลายคนเข้าใจผิดว่าเป็นกระ ไม่อันตราย แต่ควรบอกแพทย์

ผิวคล้ำหนาที่ต้นคอเกี่ยวกับอาการคันไหม

ปื้นผิวสีเข้มหนานุ่มคล้ายกำมะหยี่ที่ต้นคอ รักแร้ หรือขาหนีบ AAD ระบุว่าอาจเป็นสัญญาณแรกของเบาหวานหรือภาวะก่อนเบาหวาน ลักษณะเด่นคือคล้ำและหนา ไม่ใช่คัน ถ้ามีควรไปตรวจน้ำตาล

คันช่องคลอดซ้ำ ๆ เกี่ยวกับน้ำตาลสูงอย่างไร

เบาหวานเป็นปัจจัยเสี่ยงของเชื้อราในช่องคลอด MedlinePlus อธิบายว่าเชื้อราแคนดิดา (Candida) อยู่ในช่องคลอดตามปกติในปริมาณน้อย เมื่อสมดุลเสีย เชื้อราเพิ่มจำนวนจนเกิดอาการ ซึ่งเกิดได้ง่ายขึ้นในคนที่เป็นเบาหวาน กินยาปฏิชีวนะ ตั้งครรภ์ หรืออ้วน

อาการของเชื้อราในช่องคลอดตาม MedlinePlus ได้แก่

• •ตกขาวผิดปกติ ตั้งแต่ขาวใสเป็นน้ำ จนถึงข้นขาวเป็นก้อนคล้ายนมบูด
• •คันและแสบที่ช่องคลอดและแคมช่องคลอด
• •เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ หรือแสบขณะปัสสาวะ
• •ผิวรอบปากช่องคลอดแดงและบวม

ถ้าเป็นซ้ำบ่อย หรือรักษาแล้วไม่หาย MedlinePlus แนะนำให้ผู้หญิงปรึกษาแพทย์เรื่องการตรวจเบาหวาน และ AAD ระบุว่าคนที่เป็นเชื้อราในช่องคลอดหลายครั้งต่อปีควรถามแพทย์ว่าอาจเป็นเบาหวานหรือภาวะก่อนเบาหวาน

ดูแลตัวเองเรื่องเชื้อราในร่มผ้าอย่างไร

คำแนะนำของ MedlinePlus มีดังนี้

• •รักษาบริเวณอวัยวะเพศให้สะอาดและแห้ง ล้างด้วยน้ำเปล่า เลี่ยงสบู่
• •ไม่สวนล้างช่องคลอด เพราะชะล้างแบคทีเรียดีที่ช่วยปกป้อง
• •เลี่ยงสเปรย์ น้ำหอม หรือแป้งบริเวณอวัยวะเพศ
• •ใส่กางเกงชั้นในผ้าฝ้าย เลี่ยงกางเกงรัดแน่น และเปลี่ยนชุดที่เปียกเหงื่อหรือชุดว่ายน้ำให้เร็ว
• •ผู้ป่วยเบาหวานควรคุมระดับน้ำตาลตามแผนการรักษาของแพทย์

ครั้งแรกที่มีอาการ หรือไม่แน่ใจว่าเป็นเชื้อรา ควรพบแพทย์ เพราะ MedlinePlus ระบุว่าการติดเชื้อชนิดอื่นในช่องคลอดอาจมีอาการคล้ายกัน

ผู้ที่ใช้ยาเบาหวานกลุ่ม SGLT2 แนวทางเวชปฏิบัติของไทยระบุว่ายากลุ่มนี้เพิ่มการติดเชื้อที่อวัยวะเพศ ถ้ามีอาการให้แจ้งแพทย์ ห้ามหยุดยาเอง อ่านเพิ่มที่ ยาเบาหวานกลุ่ม SGLT2

ดูแลผิวและอาบน้ำอย่างไรให้คันน้อยลง

หลักคือไม่ทำร้ายผิวเพิ่ม MedlinePlus และ NIDDK แนะนำไว้ดังนี้

1. 1อาบน้ำอุ่นพอดี ไม่ร้อน ใช้สบู่น้อย แล้วล้างฟองออกให้หมด
2. 2ทาโลชั่นหรือครีมหลังอาบน้ำ โดยเฉพาะช่วงอากาศแห้ง
3. 3ที่เท้า ทาโลชั่นบาง ๆ ทั้งหลังเท้าและฝ่าเท้า แต่ห้ามทาที่ซอกนิ้วเท้า NIDDK ระบุว่าความชื้นที่ซอกนิ้วทำให้ติดเชื้อได้ เช็ดซอกนิ้วให้แห้งหลังล้างเท้า
4. 4อย่าแช่เท้านาน NIDDK ระบุว่าการแช่เท้าทำให้ผิวแห้งเกินไป
5. 5ตัดเล็บให้สั้น และพยายามไม่เกา เพื่อไม่ให้ผิวเป็นแผล
6. 6ใส่เสื้อผ้าเบา หลวม ระบายอากาศดี เลี่ยงผ้าหยาบระคายผิว
7. 7ประคบเย็นบริเวณที่คัน

ผู้ที่เท้าชาต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะเกาจนเป็นแผลแล้วไม่รู้ตัว ให้ตรวจเท้าทุกวัน เรื่องคันตอนกลางคืนอ่านต่อที่ คันตามตัวตอนกลางคืน

คันจากเบาหวานต่างจากคันจากโรคไตหรือตับอย่างไร

สาเหตุต่างกัน การรักษาจึงต่างกัน MedlinePlus ระบุว่าอาการคันทั่วตัวเกิดได้จากโรคไต โรคตับที่มีตัวเหลือง โลหิตจางจากขาดธาตุเหล็ก และการแพ้ยา ไม่ได้มาจากเบาหวานเสมอไป

• •คันจากเบาหวาน: มักสัมพันธ์กับผิวแห้งหรือการติดเชื้อเฉพาะที่ เช่น เชื้อราในร่มผ้า
• •คันจากโรคไต: MedlinePlus จัดโรคไตเป็นสาเหตุหนึ่งของการคันทั่วตัว อ่านลักษณะอาการที่ คนเป็นโรคไตมีอาการคันไหม
• •คันจากโรคตับ: มักมาพร้อมตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม อ่านที่ คันตามตัวจากโรคตับ

ผู้ป่วยเบาหวานจำนวนมากมีโรคไตร่วมด้วย ถ้าคันทั่วตัวโดยไม่มีผื่นชัด ควรให้แพทย์ตรวจการทำงานของไตและตับ

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องเบาหวานกับอาการคัน

ได้ยินว่าคันเพราะน้ำตาลออกมาทางผิวหนัง จริงไหม ไม่มีแหล่งอ้างอิงที่อธิบายแบบนั้น แหล่งที่ตรวจระบุว่าการคันมาจากผิวแห้ง การติดเชื้อ หรือโรคร่วมอื่น

ได้ยินว่าใช้ยาทาแก้คันแรง ๆ ไปก่อนก็พอ จริงไหม ไม่ควร ถ้าเป็นเชื้อราแล้วทาครีมผิดชนิด อาการอาจไม่หายหรือลุกลาม ควรให้แพทย์หรือเภสัชกรดูก่อน

อาการคันแบบไหนต้องไปพบแพทย์

ควรพบแพทย์ ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่ง ซึ่งรวบรวมจาก MedlinePlus และ AAD

• •คันรุนแรง คันไม่หาย หรือหาสาเหตุไม่ได้
• •คันทั่วตัว หรือมีลมพิษเป็นซ้ำ
• •คันช่องคลอดครั้งแรก ใช้ยาแล้วไม่ดีขึ้น หรือเป็นซ้ำบ่อย
• •เกาจนเป็นแผล มีหนอง บวมแดงร้อน หรือมีไข้
• •มีแผลเปิดที่เท้า AAD ให้รีบรับการรักษาทันที เพราะแผลเบาหวานที่เท้าหายยากและติดเชื้อง่าย

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb)

เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 10-1-15662-5-0011 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 1,000 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1–2 แคปซูล ปริมาณที่ได้รับจึงขึ้นกับจำนวนแคปซูลที่รับประทาน ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้มีดังนี้

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบผลิตภัณฑ์นี้กับอาการคัน อาการคันต้องรักษาตามสาเหตุ เช่น ยาต้านเชื้อรา หรือการดูแลผิวแห้ง

• •โพรโพลิส 60.5 มก. (2 แคปซูลเท่ากับ 121 มก. ฉลากไม่ระบุแหล่งที่มา) — ข้อที่เกี่ยวกับผิวโดยตรงคือเรื่องการแพ้ งานศึกษาการทดสอบแพ้ทางผิวหนังพบว่าผู้ป่วยที่ได้รับการทดสอบราว 1.2–6.6% แพ้โพรโพลิส ผู้ที่แพ้ผลิตภัณฑ์จากผึ้งหรือโพรโพลิสจึงควรหลีกเลี่ยง ถ้ามีผื่นคันใหม่หลังเริ่มรับประทาน ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้และพบแพทย์ ส่วนเรื่องน้ำตาล มี meta-analysis 6 งานทดลองในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 พบผลเล็กน้อยและผู้วิจัยระบุว่าต้องมีงานเพิ่ม งานในญี่ปุ่นใช้ 226.8 มก. ต่อวัน มากกว่าปริมาณในแคปซูล
• •ซิงค์ อะมิโน แอซิด คีเลต (20%) 30 มก. (ให้สังกะสีราว 6 มก. ต่อแคปซูล เป็นค่าคำนวณ) — Linus Pauling Institute ระบุค่าแนะนำต่อวันของผู้ใหญ่ ผู้ชาย 11 มก. ผู้หญิง 8 มก. และไม่ควรเกิน 40 มก. ต่อวัน ปริมาณในแคปซูลจึงอยู่ในระดับใกล้ค่าแนะนำ แหล่งที่ตรวจในงานนี้ไม่มีข้อมูลเรื่องสังกะสีกับอาการคันในผู้ป่วยเบาหวาน
• •ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริล แอซีเตต 10 มก. (วิตามินอีราว 4.25 IU ต่อแคปซูล เป็นค่าคำนวณ) — เป็นปริมาณต่ำมาก ข้อที่ต้องรู้คือ Linus Pauling Institute ระบุว่าวิตามินอีขนาดสูงอาจเพิ่มเลือดออกในผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ผู้ใช้ยากลุ่มนี้จึงควรแจ้งแพทย์

แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยระบุว่ายังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะสนับสนุนการเสริมแร่ธาตุหรือสมุนไพรเพื่อการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด

ข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนตัดสินใจ

• •ผู้แพ้ผลิตภัณฑ์จากผึ้ง: มีโพรโพลิส ควรหลีกเลี่ยง
• •ผู้แพ้อาหารทะเลหรือปลา และผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์: ฉลากเตือนให้ระวังไคโตซานในผู้แพ้อาหารทะเลและผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ และห้ามใช้น้ำมันปลาในผู้แพ้ปลาทะเลหรือน้ำมันปลา
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานชนิดกิน: มะระขี้นก โสมอเมริกัน กรดแอลฟาไลโปอิก และโครเมียม มีรายงานว่าอาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน และรู้จักอาการน้ำตาลต่ำ ห้ามลด หยุด หรือข้ามยาเบาหวานหรืออินซูลินเอง
• •ผู้ใช้ยาวาร์ฟาริน แอสไพริน หรือโคลพิโดเกรล: มีโสมอเมริกัน น้ำมันปลา และวิตามินอี ต้องบอกแพทย์ก่อน
• •ผู้ที่คันจากโรคไตหรือโรคตับ: ควรนำกล่องไปให้แพทย์ดูก่อน เพราะมีโครเมียมและแมกนีเซียมที่ผู้ป่วยโรคไตต้องระวัง และมีรายงานตับอักเสบจากผงเห็ดหลินจือ
• •ฉลากระบุว่าเด็ก สตรีมีครรภ์ และสตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเฮิร์บทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที