เบาหวาน ปัสสาวะบ่อยแค่ไหนถึงผิดปกติ ฉี่มีมดขึ้นใช่เบาหวานไหม

คำตอบสั้น: ปัสสาวะบ่อยในเบาหวานเกิดจาก ไตขับน้ำตาลส่วนเกินออกทางปัสสาวะและดึงน้ำออกไปด้วย ทางการแพทย์ไม่ได้กำหนดว่ากี่ครั้งต่อวันถึงผิดปกติ แต่ MedlinePlus ถือว่า ปัสสาวะเกินวันละ 2.5 ลิตรในผู้ใหญ่คือปริมาณมากผิดปกติ ส่วน ฉี่มีมดขึ้นใช้ยืนยันเบาหวานไม่ได้ ต้องเจาะเลือดตรวจน้ำตาลเท่านั้น

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ปัสสาวะมาก (ปริมาณ) ต่างจากปัสสาวะบ่อย (จำนวนครั้ง) เบาหวานที่คุมไม่ได้ทำให้เกิดได้ทั้งสองแบบ
• •คนส่วนใหญ่นอนได้ 6–8 ชั่วโมงโดยไม่ต้องลุกปัสสาวะ ถ้าต้องลุกบ่อยหลายคืนติดกันควรหาสาเหตุ
• •น้ำตาลในปัสสาวะพบได้จากหลายเหตุ เช่น หลังกินอาหารมื้อใหญ่ ตั้งครรภ์ หรือโรคไตบางชนิด การวินิจฉัยเบาหวานจึงต้องใช้ผลเลือด
• •ปัสสาวะแสบขัดในคนเป็นเบาหวานควรรีบพบแพทย์ เพราะเบาหวานเพิ่มโอกาสติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ
• •มีไข้ ปวดหลังหรือปวดสีข้าง หนาวสั่น หรืออาเจียน ร่วมกับปัสสาวะผิดปกติ ต้องพบแพทย์ทันที

ทำไมน้ำตาลสูงแล้วปัสสาวะบ่อย

เพราะไตพยายามกำจัดน้ำตาลที่เกินออกจากเลือด MedlinePlus อธิบายว่าเมื่อน้ำตาลในเลือดสูง ไตจะปล่อยน้ำตาลส่วนเกินออกไปกับปัสสาวะ ซึ่ง ทำให้ร่างกายเสียน้ำไปด้วย ผลที่ตามมาคือปัสสาวะออกมาก กระหายน้ำ และดื่มน้ำมากขึ้น

ถ้าเสียน้ำไปเรื่อย ๆ โดยดื่มน้ำไม่พอ หรือดื่มเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลทดแทน MedlinePlus ระบุว่าร่างกายจะขาดน้ำมากขึ้น ไตขับน้ำตาลได้น้อยลง และน้ำตาลอาจพุ่งสูงมาก จนเป็นภาวะฉุกเฉินที่เรียกว่า ภาวะน้ำตาลสูงรุนแรงร่วมกับเลือดเข้มข้น (HHS) ซึ่งพบในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่คุมน้ำตาลไม่ได้ โดยเฉพาะผู้สูงอายุ

เอกสารของศูนย์เบาหวานศิริราชก็ระบุว่าปัสสาวะบ่อย กระหายน้ำ ดื่มน้ำมาก เป็นอาการของเบาหวานทั้งชนิดที่ 1 และชนิดที่ 2

ปัสสาวะวันละกี่ครั้งถึงเรียกว่าบ่อยผิดปกติ

แหล่งข้อมูลทางการแพทย์ไม่ได้ใช้ตัวเลขจำนวนครั้งตายตัว MedlinePlus แยกไว้ 2 แบบ

• •ปัสสาวะมาก (Polyuria): ผู้ใหญ่ปัสสาวะ มากกว่า 2.5 ลิตรต่อวัน แต่ตัวเลขนี้ขึ้นกับปริมาณน้ำที่ดื่มด้วย สาเหตุที่พบบ่อยคือเบาหวาน เบาจืด (โรคฮอร์โมนคนละโรคกับเบาหวาน) และการดื่มน้ำมากเกินไป
• •ปัสสาวะบ่อยหรือปวดกลั้นไม่อยู่: ต้องเข้าห้องน้ำบ่อยกว่าที่เคยเป็น หรือปวดปัสสาวะทันทีจนรอไม่ได้

สำหรับกลางคืน MedlinePlus ระบุว่า คนส่วนใหญ่นอนได้ 6–8 ชั่วโมงโดยไม่ต้องลุกปัสสาวะ เพราะร่างกายผลิตปัสสาวะน้อยลงตอนกลางคืน ถ้าต้องตื่นมาปัสสาวะหลายครั้งต่อเนื่องหลายคืน ควรปรึกษาแพทย์

จดบันทึกก่อนไปหาหมอ

MedlinePlus แนะนำให้จด ไดอารี่การปัสสาวะ เพื่อให้แพทย์หาสาเหตุได้ตรงขึ้น

• •ดื่มอะไร ปริมาณเท่าไร เวลาไหน
• •ปัสสาวะกี่ครั้ง กลางวันกี่ครั้ง กลางคืนกี่ครั้ง และแต่ละครั้งมากหรือน้อย
• •ชั่งน้ำหนักทุกวันด้วยเครื่องชั่งเดิม

ฉี่มีมดขึ้นแปลว่าเป็นเบาหวานแน่หรือเปล่า

ไม่แน่เสมอไป และไม่ใช่วิธีตรวจที่แพทย์ใช้ มดขึ้นเป็นแค่สิ่งที่บอกว่าในปัสสาวะอาจมีน้ำตาล ซึ่ง MedlinePlus ระบุว่าน้ำตาลในปัสสาวะพบได้จากหลายสาเหตุ

• •เบาหวาน
• •หลังกินอาหารมื้อใหญ่ น้ำตาลในปัสสาวะอาจเพิ่มขึ้นเล็กน้อยได้ ไม่ได้น่ากังวลเสมอไป
• •ตั้งครรภ์ ผู้หญิงตั้งครรภ์ถึงครึ่งหนึ่งอาจตรวจพบน้ำตาลในปัสสาวะบางช่วง
• •ภาวะไตปล่อยน้ำตาลออกทั้งที่น้ำตาลในเลือดปกติ (พบน้อย)

ในทางกลับกัน มดไม่ขึ้นก็ไม่ได้แปลว่าไม่เป็นเบาหวาน เพราะเบาหวานชนิดที่ 2 ระยะแรกหลายคนไม่มีอาการ อ่านต่อที่ เบาหวาน อาการเริ่มต้น

ตรวจปัสสาวะแทนเจาะเลือดได้ไหม

ไม่ได้สำหรับการวินิจฉัย MedlinePlus ระบุว่าการตรวจน้ำตาลในปัสสาวะเคยใช้ตรวจและติดตามเบาหวานในอดีต แต่ ปัจจุบันใช้การตรวจเลือดแทนแล้ว เพราะทำง่ายและแม่นกว่า

เกณฑ์วินิจฉัยตามแนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ใช้ผลเลือดทั้งหมด ได้แก่ น้ำตาลขณะอดอาหาร HbA1c หรือการทดสอบดื่มน้ำตาล ความหมายของตัวเลขอ่านที่ ค่าน้ำตาลเท่าไรถึงเป็นเบาหวาน

แต่ การตรวจปัสสาวะยังสำคัญสำหรับคนที่เป็นเบาหวานแล้ว ในอีกเรื่องหนึ่ง คือดูว่าไตเริ่มรั่วโปรตีนหรือไม่ (ดูหัวข้อถัดไป)

ปัสสาวะเป็นฟองเกี่ยวกับเบาหวานหรือไต

ฟองในปัสสาวะไม่ได้บอกน้ำตาล แต่อาจเกี่ยวกับไต ฟองที่ขึ้นเป็นครั้งคราวจากการปัสสาวะแรงพบได้ทั่วไป ส่วนฟองที่ไม่ยุบต้องหาสาเหตุเพิ่ม รายละเอียดอ่านที่ ปัสสาวะเป็นฟองเกิดจากอะไร

ประเด็นที่ผู้ป่วยเบาหวานต้องรู้คือ NIDDK ระบุว่า ผู้ที่เป็นโรคไตจากเบาหวานส่วนใหญ่ไม่มีอาการ วิธีเดียวที่รู้ได้คือตรวจปัสสาวะหาอัลบูมิน (โปรตีนชนิดหนึ่ง) และเจาะเลือดดูการกรองของไต แนวทางไทย พ.ศ. 2566 ให้ผู้ป่วยเบาหวานตรวจ UACR (อัตราส่วนอัลบูมินต่อครีเอตินีนในปัสสาวะ) และ eGFR (อัตราการกรองของไต) อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง อย่ารอให้เห็นฟองแล้วค่อยตรวจ

ปัสสาวะแสบขัดในคนเป็นเบาหวานต้องระวังอะไร

ระวังการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ MedlinePlus ระบุว่าเบาหวานเป็นปัจจัยที่เพิ่มโอกาสติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ อาการของกระเพาะปัสสาวะอักเสบ ได้แก่

• •ปัสสาวะแสบหรือเจ็บ
• •ปัสสาวะขุ่น มีเลือดปน หรือมีกลิ่นแรง
• •ปวดหน่วงท้องน้อย
• •ปวดปัสสาวะบ่อยแม้เพิ่งปัสสาวะไป

ถ้าติดเชื้อลามขึ้นไต อาจมีไข้สูงเกิน 38.3 องศาเซลเซียส หนาวสั่น ปวดหลังหรือสีข้าง คลื่นไส้อาเจียน และ MedlinePlus ระบุว่า ในผู้สูงอายุ อาการสับสนอาจเป็นอาการเดียวที่เห็น ผู้ป่วยเบาหวานที่ติดเชื้อมักต้องได้ยาปฏิชีวนะนานกว่าคนทั่วไป จึงควรพบแพทย์ ไม่ควรซื้อยากินเอง

ผู้ที่ใช้ยาเบาหวานกลุ่ม SGLT2 (ยาที่ชื่อสามัญลงท้ายด้วย กลิโฟลซิน เช่น เอ็มพากลิโฟลซิน ดาพากลิโฟลซิน) แนวทางไทยระบุว่ายากลุ่มนี้เพิ่มการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะและอวัยวะเพศ ถ้ามีอาการให้แจ้งแพทย์ ห้ามหยุดยาเอง อ่านเพิ่มที่ ยาเบาหวานกลุ่ม SGLT2

สาเหตุอื่นของฉี่บ่อยในวัย 40 ขึ้นไป

ปัสสาวะบ่อยไม่ได้มาจากเบาหวานเสมอไป MedlinePlus ระบุสาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่

• •การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ
• •ต่อมลูกหมากโต ในผู้ชายวัยกลางคนขึ้นไป
• •ช่องคลอดอักเสบในผู้หญิง
• •คาเฟอีน จากกาแฟ ชา และแอลกอฮอล์
• •ยาขับปัสสาวะ ซึ่งเป็นยาความดันบางตัว
• •กระเพาะปัสสาวะไวเกิน โรคไตเรื้อรัง หัวใจล้มเหลว ขาบวม และภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (สาเหตุของการลุกปัสสาวะกลางคืน)

ถ้าลุกปัสสาวะกลางคืนจากยาขับปัสสาวะ MedlinePlus ระบุว่าแพทย์อาจให้เปลี่ยนเวลากินยามาเป็นช่วงเช้า ซึ่งต้องให้แพทย์เป็นผู้ปรับ อ่านเรื่องปัสสาวะกลางคืนในคนเป็นโรคไตที่ คนเป็นโรคไตฉี่เป็นยังไง

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องฉี่บ่อยกับเบาหวาน

ได้ยินว่าฉี่บ่อยให้ดื่มน้ำน้อยลงจะได้หาย จริงไหม ไม่ควรทำ ถ้าปัสสาวะมากเพราะน้ำตาลสูง การงดน้ำทำให้ขาดน้ำมากขึ้น และ MedlinePlus ระบุว่าการขาดน้ำร่วมกับน้ำตาลสูงนำไปสู่ภาวะ HHS ได้ สิ่งที่ควรทำคือตรวจน้ำตาลและหาสาเหตุ ส่วนการลดน้ำช่วงก่อนนอนใช้ได้กับคนที่ลุกปัสสาวะกลางคืนจากการดื่มน้ำมากตอนเย็น

ได้ยินว่าปัสสาวะหวานแปลว่าเบาหวานรุนแรง จริงไหม ไม่มีแหล่งที่ใช้ความหวานของปัสสาวะบอกระดับความรุนแรง ความรุนแรงดูจากผลเลือดและภาวะแทรกซ้อน

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ทันที

ไปพบแพทย์ทันที ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่ง

• •ปัสสาวะผิดปกติร่วมกับไข้ ปวดหลังหรือปวดสีข้าง หนาวสั่น หรืออาเจียน
• •กระหายน้ำหรือหิวมากขึ้น อ่อนเพลีย หรือน้ำหนักลดเร็ว
• •ปัสสาวะมีเลือดปน

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ได้แก่ สับสน ซึม ชัก อ่อนแรงมาก หรือปากแห้งมากจนดื่มน้ำไม่ไหว โดยเฉพาะในคนที่ปัสสาวะมากและกระหายน้ำมาก เพราะอาจเป็นภาวะ HHS ที่ MedlinePlus จัดเป็นภาวะฉุกเฉิน ไม่ต้องรอดูอาการ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb)

เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 10-1-15662-5-0011 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 1,000 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1–2 แคปซูล ปริมาณที่ได้รับจึงขึ้นกับจำนวนแคปซูลที่รับประทาน ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้มีดังนี้

อาการปัสสาวะบ่อยต้องหาสาเหตุด้วยการตรวจ ไม่ใช่ด้วยผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยระบุว่ายังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะสนับสนุนการเสริมโครเมียม แมกนีเซียม หรือสมุนไพรเพื่อการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด และ NCCIH (ศูนย์สุขภาพเชิงผสมผสานแห่งชาติสหรัฐ) ระบุว่ายังไม่มีหลักฐานที่เชื่อถือได้ว่าสมุนไพรใดช่วยควบคุมเบาหวาน

• •สารสกัดจากมะระขี้นก 150 มก. (2 แคปซูลเท่ากับ 300 มก. ฉลากไม่ระบุอัตราส่วนสกัด) — Cochrane ปี 2012 สรุปว่ายังมีหลักฐานไม่เพียงพอเรื่องผลของมะระขี้นกในเบาหวานชนิดที่ 2 ส่วน meta-analysis ภายหลังพบผลต่อน้ำตาลเล็กน้อยจากงานที่ผู้วิจัยจัดว่าคุณภาพต่ำ งานในไทยที่ใช้ 2,000 มก. ต่อวัน ได้ผลน้อยกว่ายาเมทฟอร์มิน MSKCC (ศูนย์มะเร็งเมมโมเรียลสโลน เคตเทอริง) ยังมีรายงานผู้ป่วยไตอักเสบที่สัมพันธ์กับมะระ 2 ราย
• •แมกนีเซียม 100 มก. (2 แคปซูลเท่ากับ 200 มก. ฉลากไม่ระบุชนิดเกลือ) — การวิเคราะห์รวม 9 งานทดลองในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 (Song 2006) ใช้ขนาดมัธยฐาน 360 มก. ต่อวัน พบน้ำตาลขณะอดอาหารลดลงเล็กน้อย แต่ HbA1c ไม่ต่างจากยาหลอกอย่างมีนัยสำคัญ ทั้งนี้ Linus Pauling Institute ระบุว่าเบาหวานเป็นภาวะหนึ่งที่ทำให้ร่างกายสูญเสียแมกนีเซียม และ ผู้ที่ไตทำงานบกพร่องเสี่ยงผลข้างเคียงจากแมกนีเซียมเสริมสูงขึ้น

ข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานชนิดกิน โดยเฉพาะกลุ่มซัลโฟนิลยูเรีย: มะระขี้นก โสมอเมริกัน กรดแอลฟาไลโปอิก และโครเมียม มีรายงานว่าอาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน และรู้จักอาการน้ำตาลต่ำ เช่น ใจสั่น มือสั่น เหงื่อออก หิว สับสน ห้ามลด หยุด หรือข้ามยาเบาหวานหรืออินซูลินเอง
• •ผู้ป่วยโรคไต หรือผู้ที่ผลตรวจ UACR หรือ eGFR ผิดปกติ: มีแมกนีเซียม โครเมียม และมะระขี้นก ควรนำกล่องไปปรึกษาแพทย์โรคไตก่อน
• •แมกนีเซียมกับยาบางชนิด: Linus Pauling Institute ระบุว่าแมกนีเซียมรบกวนการดูดซึมยาปฏิชีวนะกลุ่มควิโนโลนและเตตราไซคลิน ถ้าแพทย์สั่งยาปฏิชีวนะรักษาการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ให้ถามเภสัชกรเรื่องระยะห่าง
• •ผู้ใช้ยาวาร์ฟาริน แอสไพริน หรือโคลพิโดเกรล: มีโสมอเมริกัน น้ำมันปลา และวิตามินอี ต้องบอกแพทย์ก่อน
• •ผู้แพ้อาหารทะเลหรือปลา และผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์: ฉลากเตือนให้ระวังไคโตซานในผู้แพ้อาหารทะเลและผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ และห้ามใช้น้ำมันปลาในผู้แพ้ปลาทะเลหรือน้ำมันปลา
• •ฉลากระบุว่าเด็ก สตรีมีครรภ์ และสตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน หากมีอาการผิดปกติ ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้และปรึกษาแพทย์ (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ)

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเฮิร์บทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที