โรคไตห้ามกินผักอะไรบ้าง ผักที่กินได้ และวิธีลวกลดโพแทสเซียม

คำตอบสั้น: ไม่มีผักที่คนเป็นโรคไตทุกคนต้องงด ผักที่ต้องระวังคือกลุ่มโพแทสเซียมสูง เช่น ผักโขม ผักบุ้ง คะน้า กวางตุ้ง หน่อไม้ฝรั่ง บรอคโคลี แครอท ฟักทอง ข้าวโพด มันเทศ มันฝรั่ง เห็ด และน้ำผัก ซึ่งจะจำกัดเมื่อโพแทสเซียมในเลือดสูงหรือไตเสื่อมระยะท้าย ส่วนผักที่ค่อนข้างสบายใจ เช่น แตงกวา ฟักเขียว บวบ มะระ มะเขือยาว กะหล่ำปลี ผักกาดขาว ผักกาดหอม และ ผักใบเขียวกินได้ถ้าลวกหรือต้มก่อน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •แนวทางสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 แบ่งผักเป็นกลุ่มโพแทสเซียมต่ำถึงปานกลาง และกลุ่มสูง
• •เมื่อต้องจำกัด ผักกลุ่มโพแทสเซียมสูงกินได้วันละ 1 ทัพพี
• •ลวกหรือต้มผักแล้วเทน้ำทิ้ง ช่วยลดโพแทสเซียมได้บางส่วน แต่ไม่หมด
• •น้ำผัก น้ำแครอท น้ำมะเขือเทศ อยู่ในกลุ่มโพแทสเซียมสูง
• •ถ้าโพแทสเซียมในเลือดปกติ ไม่จำเป็นต้องงดผัก เพราะผักให้ใยอาหารที่ช่วยเรื่องขับถ่าย

ทำไมผักบางชนิดต้องระวังในคนเป็นโรคไต

เหตุผลหลักคือโพแทสเซียม เมื่อไตเสื่อม การขับโพแทสเซียมลดลง ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ อธิบายว่าถ้าโพแทสเซียมในเลือดสูงเกินไป อาจทำให้หัวใจเต้นผิดปกติหรือหยุดเต้นได้ จึงแนะนำให้ผู้ป่วยไตเสื่อมระยะ 4–5 หรือผู้ที่โพแทสเซียมสูง เลี่ยงอาหารโพแทสเซียมสูง

เหตุผลรองคือออกซาเลตและฟอสฟอรัส คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่าผู้ป่วยไตควรเลี่ยงผักผลไม้ที่มีกรดออกซาลิกสูง ซึ่งจับกับแคลเซียมเป็นนิ่ว ตัวอย่างที่มีมากกว่า 300 มก. ต่อ 100 กรัม เช่น มันสำปะหลัง ผักโขม ผักแพว ปวยเล้ง ใบชะพลู แครอท ส่วนเอกสารบนเว็บไซต์สมาคมโรคไตฯ ระบุว่า ผักประเภทถั่วมีทั้งโปรตีน โพแทสเซียม และฟอสฟอรัสมากกว่าผักใบ จึงควรงดเมื่อโพแทสเซียมหรือฟอสฟอรัสในเลือดสูง

ผักโพแทสเซียมสูงที่คนไทยกินบ่อยมีอะไรบ้าง

ตารางของแนวทางสมาคมโรคไตฯ พ.ศ. 2565 จัดผักต่อไปนี้ไว้ในกลุ่ม โพแทสเซียมสูง (250–350 มก. ต่อ 100 กรัม)

• •ผักใบ: ผักโขม ผักบุ้ง ผักคะน้า ผักกวางตุ้ง ยอดฟักแม้ว ใบแค ใบคื่นช่าย ผักแว่น ผักหวาน สะเดา
• •ผักกลุ่มกะหล่ำ: บรอคโคลี ดอกกะหล่ำ แขนงกะหล่ำ
• •หัวและผักแป้ง: แครอท ข้าวโพด มันเทศ มันฝรั่ง ฟักทอง
• •อื่น ๆ: เห็ด หน่อไม้ฝรั่ง กระเจี๊ยบ หัวปลี อโวคาโด
• •เครื่องดื่ม: น้ำผัก น้ำมะเขือเทศ น้ำแครอท

คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่าผักที่มีโพแทสเซียมสูงคือ ผักโขมและหน่อไม้ และให้ตัวเลข (หน่วยมิลลิกรัม เอกสารไม่ได้ระบุว่าต่อน้ำหนักเท่าใด) เช่น ผักโขม 846 หน่อไม้ 533 ขี้เหล็ก 521 ชะอม 438 เห็ดโคน 433 คะน้า 345 เห็ดฟาง 317 ฟักทอง 310 ผักบุ้งจีน 263

ผักที่คนเป็นโรคไตกินได้ค่อนข้างสบายใจมีอะไรบ้าง

ตารางเดียวกันจัดผักต่อไปนี้ไว้ในกลุ่ม โพแทสเซียมต่ำถึงปานกลาง (100–200 มก. ต่อ 100 กรัม)

• •แตงกวา แตงร้าน
• •ฟักเขียว ฟักแม้ว (ตัวผล) บวบ มะระ
• •มะเขือยาว มะละกอดิบ ถั่วแขก
• •หอมใหญ่ พริกหวาน พริกหยวก
• •กะหล่ำปลี ผักกาดขาว ผักกาดแก้ว ผักกาดหอม

เมนูไทยที่ใช้ผักกลุ่มนี้ได้ เช่น แกงจืดฟักเขียว แกงจืดมะระ ผัดบวบ ผัดกะหล่ำปลี โดยยังต้องคุมเค็ม ดูภาพรวมทุกกลุ่มอาหารได้ที่ โพแทสเซียมในอาหาร กลุ่มไหนสูง

ผักบุ้ง ฟักทอง ข้าวโพด มันเทศ คนเป็นโรคไตกินได้ไหม

ถ้าโพแทสเซียมในเลือดปกติ กินได้ตามปริมาณที่แนะนำ ถ้าโพแทสเซียมสูง ให้ดูทีละชนิด

• •ผักบุ้ง อยู่ในกลุ่มสูง แต่เป็นผักใบเขียว ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. ระบุว่าผักใบเขียวทุกชนิดกินได้ถ้าลวกหรือต้มก่อน เช่น ผักบุ้งลวกจิ้มน้ำพริกแทนผักบุ้งดิบ และกินไม่เกินปริมาณที่กำหนด
• •ฟักทอง อยู่ในกลุ่มสูงทั้งในตารางไทยและรายการของ NKF เอกสารของสมาคมโรคไตฯ ระบุด้วยว่าฟักทองให้คาร์โบไฮเดรตในรูปแป้งเป็นส่วนใหญ่ คนเป็นเบาหวานจึงต้องนับเป็นแป้งด้วย
• •ข้าวโพด ตารางไทยจัดอยู่ในกลุ่มโพแทสเซียมสูง และศูนย์ศรีพัฒน์ มช. จัดอยู่ในรายการอาหารฟอสฟอรัสสูงที่ควรเลี่ยงในระยะ 3–5 ด้วย (รายการของ NKF จัดข้าวโพดครึ่งฝักเป็นกลุ่มต่ำ ให้ยึดตารางไทยเป็นหลัก)
• •มันเทศ อยู่ในกลุ่มสูงทั้งในตารางไทยและ NKF และเป็นผักหัวที่ให้แป้งมาก

ลวกหรือแช่น้ำช่วยลดโพแทสเซียมได้จริงไหม ทำอย่างไร

ช่วยได้จริงบางส่วน ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. ระบุว่าการลวกหรือต้มผักใบเขียวช่วยลดโพแทสเซียมในผักลง NIDDK ของสหรัฐฯ ก็แนะนำการต้มหรือแช่ผักเมื่อโพแทสเซียมสูง

NKF ให้ขั้นตอนแบบละเอียดสำหรับผักโพแทสเซียมสูง (เรียกว่าการ leach)

1. 1ปอกเปลือก แช่น้ำเย็นไว้ก่อนเพื่อไม่ให้ผักดำ
2. 2หั่นบางประมาณ 1/8 นิ้ว (ราว 3 มิลลิเมตร)
3. 3ล้างน้ำอุ่นสักครู่
4. 4แช่ในน้ำอุ่นไม่ใส่เกลืออย่างน้อย 2 ชั่วโมง ใช้น้ำ 10 เท่าของผัก ถ้าแช่นานกว่านั้นให้เปลี่ยนน้ำทุก 4 ชั่วโมง
5. 5ล้างน้ำอุ่นอีกครั้ง
6. 6ต้มในน้ำไม่ใส่เกลือ 5 เท่าของผัก

ข้อสำคัญ NKF ย้ำว่าวิธีนี้ดึงโพแทสเซียมออกได้บางส่วนเท่านั้น จึงยังต้องจำกัดปริมาณผักกลุ่มสูงอยู่ และไม่ควรดื่มหรือใช้น้ำจากผักกระป๋อง ผลไม้กระป๋อง หรือน้ำต้มเนื้อ ในครัวไทยจึงควร เทน้ำลวกผักทิ้ง ไม่นำไปทำน้ำแกงต่อ

ผักสลัดและน้ำผักปั่น คนเป็นโรคไตกินได้แค่ไหน

ผักสลัดส่วนใหญ่อยู่ในกลุ่มต่ำ ผักกาดหอม ผักกาดแก้ว แตงกวา หอมใหญ่ พริกหวาน อยู่ในกลุ่มโพแทสเซียมต่ำถึงปานกลางของตารางไทย จึงใช้เป็นฐานของจานสลัดได้ ส่วนแครอทดิบอยู่ในกลุ่มสูงทั้งในตารางไทยและ NKF

น้ำผักปั่นต้องระวัง ตารางไทยจัด น้ำผัก น้ำแครอท และน้ำมะเขือเทศ ไว้ในกลุ่มสูง NKF ก็จัดน้ำผักไว้ในกลุ่มสูงเช่นกัน

NKF ยังชี้ว่าปริมาณสำคัญมาก อาหารโพแทสเซียมต่ำถ้ากินปริมาณมากก็ได้โพแทสเซียมสูงได้ เช่น NKF จัดบรอคโคลีดิบเป็นกลุ่มต่ำ แต่บรอคโคลีสุกเป็นกลุ่มสูงเมื่อเทียบในปริมาณครึ่งถ้วยเท่ากัน

ถ้าโพแทสเซียมในเลือดปกติ ต้องงดผักไหม

ไม่จำเป็น รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าในระยะแรกยังไม่จำเป็นต้องจำกัดโพแทสเซียม และ NIDDK ระบุว่าในระยะแรกอาจมีข้อจำกัดด้านอาหารไม่มาก NKF ยังระบุว่าผู้ป่วยไตบางคนมีโพแทสเซียมต่ำ และอาจต้องกินเพิ่มด้วย

ผักยังมีประโยชน์ที่มักถูกลืม เอกสารบนเว็บไซต์สมาคมโรคไตฯ ระบุว่า ท้องผูกทำให้ความดันขึ้น และอาจทำให้โพแทสเซียมถูกดูดซึมมากขึ้น การงดผักจนท้องผูกจึงไม่ใช่ผลดี แนวทาง KDIGO 2024 ก็แนะนำให้ผู้ป่วยไตกินอาหารหลากหลาย เน้นอาหารจากพืชมากกว่าจากสัตว์ อ่านเรื่องใยอาหารได้ที่ ใยอาหารคืออะไร และเรื่องค่าโพแทสเซียมที่ โพแทสเซียมทำหน้าที่อะไรในร่างกาย

สิ่งที่ควรทำคือตรวจเลือดตามนัด กรมอนามัยแนะนำให้ผู้ป่วยไตระยะ 3 ตรวจเลือดทุก 3–6 เดือน ระยะ 4 ทุก 3–4 เดือน แล้วปรับปริมาณผักตามผล

ได้ยินว่าผักพื้นบ้านหรือผักสมุนไพรต้มดื่มช่วยบำรุงไต จริงไหม

ไม่มีหลักฐานรองรับ และบางชนิดเสี่ยง แนวทางของสมาคมโรคไตฯ ให้ใช้สมุนไพรต่าง ๆ ด้วยความระมัดระวัง เพราะอาจทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. แนะนำให้งดสมุนไพร ยาต้ม ยาหม้อ ยาลูกกลอน

ตัวอย่างผักที่คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล เตือน

• •ผักโขม มีทั้งโพแทสเซียมและกรดออกซาลิกสูง
• •ลูกเนียงดิบ มีสารที่ตกผลึกอุดทางเดินปัสสาวะได้ ผู้ป่วยไตเรื้อรังควรเลี่ยง โดยเฉพาะเมื่อกินดิบและดื่มน้ำน้อย

อ่านเพิ่มที่ ยาสมุนไพรกับไต ส่วนเรื่องเห็ดชนิดต่าง ๆ อยู่ใน คนเป็นโรคไตกินเห็ดได้ไหม

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ทันที

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันที หรือโทร 1669

• •ใจสั่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ หลังกินผักหรือน้ำผักปริมาณมาก
• •ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน ปวดเอว ปัสสาวะลำบากหรือเป็นเลือด หลังกินลูกเนียง ซึ่ง ม.มหิดล ระบุว่าเป็นอาการพิษจากลูกเนียง
• •ปัสสาวะน้อยกว่าวันละ 400 ซีซี แขนขาบวม หรือเหนื่อยหอบ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

ตารางของสมาคมโรคไตฯ ที่จัด "เห็ด" ไว้ในกลุ่มโพแทสเซียมสูง หมายถึงเห็ดที่กินเป็นผัก ส่วนในแคปซูลเป็นสารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. ซึ่งฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโพแทสเซียม

• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เห็ดหลินจือเป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต ส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ เช่น แบบจำลองไตจากเบาหวานและไตวายเฉียบพลันจากยา ซึ่งยังนำมาสรุปผลในคนไม่ได้ ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กจากทีมแพทย์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในผู้ป่วยโรคไตชนิด FSGS (14 คนในรายงานปี 2547) ที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ และบทคัดย่อไม่ได้ระบุขนาดที่ใช้ จึงเทียบกับ 50 มก. ในแคปซูลไม่ได้ หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ตอบไว้ว่ายังไม่พบผลการศึกษาทางคลินิกที่น่าเชื่อถือมาสนับสนุนการใช้เห็ดหลินจือในผู้ป่วยโรคไต

ผลงานที่เกี่ยวข้องกับแบรนด์ชื่อ “Secondary Metabolites of Ganoderma lucidum Mycelium for Kidney Disease Remedy : Beta Life Brand Dietary Supplement” นำเสนอที่งานแสดงสิ่งประดิษฐ์นานาชาติเจนีวา ครั้งที่ 50 วันที่ 9–13 เม.ย. 2568 ร่วมกับ วว. และ วช. การนำเสนอบนเวทีนี้ไม่ใช่การรับรองผลต่อโรค

ด้านความปลอดภัย มีรายงานการบาดเจ็บของตับจากผลิตภัณฑ์เห็ดหลินจือ รวมถึงผู้ป่วยในไทยที่เสียชีวิตจากตับอักเสบรุนแรงหลังเปลี่ยนมากินชนิดผง หน่วยงานยาของมาเลเซีย (NPRA) ได้รับรายงานสงสัยอาการไม่พึงประสงค์ต่อไตหลังกินผลิตภัณฑ์เห็ดหลินจือ 9 ราย แม้ยังไม่มีข้อมูลยืนยันว่าเกี่ยวข้องกันจริง และแนะนำให้ผู้ป่วยไตเสื่อม เบาหวาน และความดันสูง ปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ เห็ดหลินจือยังอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำกล่องไปให้แพทย์โรคไตที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที