โรคไตกินส้มตำได้ไหม ข้าวเหนียว แกงกะทิ อาหารไทยจานโปรดกินได้แค่ไหน

คำตอบสั้น: คนเป็นโรคไตกินส้มตำ ข้าวเหนียว และแกงได้เป็นบางครั้ง แต่ต้องรู้ว่า ส้มตำอีสาน 1 จานมีโซเดียมราว 1,006 มิลลิกรัม หรือครึ่งหนึ่งของโควตาทั้งวัน 2,000 มิลลิกรัม ส่วนเสี่ยงคือปลาร้า น้ำปลา ปูดอง และมะเขือเทศ แกงกะทิมีไขมันอิ่มตัวสูง แกงหน่อไม้มีโพแทสเซียมและพิวรีนสูง และแกงหลายชนิดแม้ไม่มีกะทิก็ยังเค็มมาก วิธีที่ได้ผลคือขอปรุงอ่อน ตักแต่เนื้อไม่ซดน้ำ และไม่กินจานเค็มหลายจานในมื้อเดียว

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ปลาร้า 100 กรัมมีโซเดียมเฉลี่ยราว 6,016 มก. และน้ำปลาร้า 1 ช้อนโต๊ะมีราว 593 มก.
• •กรมควบคุมโรคคำนวณว่ามื้อหลักควรมีโซเดียมราว 600 มก. ถ้าแบ่งเป็น 3 มื้อหลักกับของว่าง 2 มื้อ
• •มะละกอดิบอยู่ในกลุ่มโพแทสเซียมต่ำถึงปานกลาง แต่มะเขือเทศและหน่อไม้มีโพแทสเซียมสูง
• •เอกสารของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยแนะนำให้งดกะทิ เพราะมีไขมันอิ่มตัวสูง
• •เกลือเทียมและน้ำปลาสูตรโซเดียมต่ำมักใช้เกลือโพแทสเซียม ไม่เหมาะกับคนไตเสื่อม

โรคไตกินส้มตำได้ไหม ส่วนไหนต้องระวัง

ปัญหาหลักของส้มตำคือความเค็ม ไม่ใช่มะละกอ ศูนย์เบาหวานศิริราช คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล อ้างข้อมูลสถาบันโภชนาการ ม.มหิดล ว่าส้มตำอีสาน 1 จานมีโซเดียมราว 1,006 มก. ขณะที่แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยให้ผู้ป่วยไตกินโซเดียมไม่เกินวันละ 2,000 มก.

แยกดูทีละส่วน

• •ปลาร้า ผศ.นพ.สุรศักดิ์ กันตชูเวสศิริ รพ.รามาธิบดี ระบุว่าปลาร้า 100 กรัมมีโซเดียมเฉลี่ยราว 6,016 มก. และกรมควบคุมโรคระบุว่าน้ำปลาร้า 1 ช้อนโต๊ะมีราว 593 มก.
• •น้ำปลา 1 ช้อนชามีโซเดียมราว 400 มก. ตามแนวทางของสมาคมโรคไตฯ และกรมควบคุมโรค
• •ปูดอง อาหารหมักดองอยู่ในกลุ่มโซเดียมสูงของกรมควบคุมโรค
• •มะละกอดิบ ตารางของสมาคมโรคไตฯ จัดไว้ในกลุ่มโพแทสเซียมต่ำถึงปานกลาง เป็นข่าวดีของคนชอบส้มตำ
• •มะเขือเทศ NKF ของสหรัฐฯ จัดไว้ในกลุ่มโพแทสเซียมสูง ถ้าโพแทสเซียมในเลือดสูงให้ขอใส่น้อยหรือไม่ใส่
• •ถั่วลิสงและกุ้งแห้ง ในส้มตำไทย ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. จัดทั้งสองอย่างไว้ในกลุ่มฟอสเฟตสูง และกุ้งแห้งยังเค็มด้วย

สั่งส้มตำแบบไหนให้เค็มน้อยลง

1. 1บอกแม่ค้าว่า "ไม่เค็ม" และขอน้ำปลาหรือน้ำปลาร้าน้อย
2. 2เลี่ยงตำปูดอง ตำปูปลาร้า และตำซั่ว
3. 3ถ้าฟอสฟอรัสสูง ขอไม่ใส่ถั่วลิสงและกุ้งแห้ง
4. 4ถ้าโพแทสเซียมสูง ขอมะเขือเทศน้อย
5. 5ไม่ราดหรือซดน้ำส้มตำที่ค้างก้นจาน เพราะเครื่องปรุงละลายอยู่ในน้ำนั้น
6. 6กินผักแนมที่ลวกแล้ว และแบ่งกันกินคนละไม่กี่คำแทนการกินคนเดียวทั้งจาน

ข้าวเหนียวหมูปิ้ง ข้าวเหนียวมะม่วง กินได้ไหม

ข้าวเหนียวนึ่ง เอกสารของสมาคมโรคไตฯ จัดไว้ในข้าวกลุ่มเดียวกับข้าวสวย กินได้ตามปริมาณข้าวที่ได้รับ ดูรายละเอียดที่ โรคไตกินข้าวอะไรดี

หมูปิ้ง นับเป็นเนื้อสัตว์ในโควตาโปรตีน และหมักด้วยเครื่องปรุง จึงควรกินไม่กี่ไม้ ถ้าเทียบกับข้อมูลของกรมควบคุมโรค ข้าวเหนียวกับลาบหมูและผัก 1 จานมีโซเดียมราว 389 มก. ซึ่งน้อยกว่าส้มตำมาก มื้อข้าวเหนียวจึงไม่ได้เค็มเสมอไป ขึ้นกับกับข้าว

ข้าวเหนียวมะม่วง มีเรื่องต้องคิด 3 ชั้น มะม่วงอยู่ในกลุ่มผลไม้โพแทสเซียมสูงตามตารางของสมาคมโรคไตฯ ข้าวเหนียวมูนใช้กะทิ ซึ่งเอกสารของสมาคมโรคไตฯ แนะนำให้งด และมีน้ำตาลมาก ผู้ที่เป็นเบาหวานร่วมด้วยต้องระวังเป็นพิเศษ จึงเหมาะเป็นของกินนาน ๆ ครั้งในปริมาณน้อย อ่านเพิ่มเรื่องผลไม้ที่ โพแทสเซียมในอาหาร กลุ่มไหนสูง

แกงกะทิ แกงเขียวหวาน กินได้แค่ไหน

เรื่องแรกคือไขมันอิ่มตัว เอกสารความรู้ของสมาคมโรคไตฯ โดย รศ.ชวลิต รัตนกุล แนะนำให้งดกะทิและน้ำมันมะพร้าว ทั้งในอาหารคาว เช่น ต้มข่าไก่ แกงเขียวหวาน และของหวาน เช่น แกงบวด ข้าวเหนียวมูน เพราะกะทิข้นมีกรดไขมันอิ่มตัวที่ทำให้โคเลสเตอรอลในเลือดสูงขึ้น รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ก็จัดกะทิไว้ในกลุ่มไขมันไม่ดีเช่นกัน

เรื่องที่สองคือโซเดียมจากพริกแกงและน้ำปลา กรมควบคุมโรคระบุว่าพริกแกงแดง 1 ช้อนโต๊ะมีโซเดียมราว 567 มก. และให้ตัวอย่างอาหารจานเดียว เช่น ข้าวราดพะแนงไก่ราว 641 มก. ข้าวราดแกงมัสมั่นเนื้อราว 790 มก. และขนมจีนน้ำยาราว 1,525 มก. ต่อจาน

ถ้าอยากกิน ให้กินนาน ๆ ครั้ง ตักเนื้อกับผักมากกว่าน้ำแกง และไม่คลุกข้าวกับน้ำแกงจนชุ่ม

แกงหน่อไม้ แกงไตปลา แกงป่า เค็มแค่ไหน

แกงหน่อไม้ มีเรื่องต้องระวังหลายชั้น คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่าหน่อไม้เป็นผักโพแทสเซียมสูง (ตัวเลขในตาราง 533 ซึ่งสูงกว่าคะน้า 345) เอกสารของสมาคมโรคไตฯ จัดหน่อไม้ทุกชนิดไว้ในกลุ่มพิวรีนสูงสุด ซึ่งสำคัญถ้าเป็นเก๊าท์ และแกงหน่อไม้แบบอีสานมักปรุงด้วยน้ำปลาร้า

แกงไตปลา ไตปลาเป็นเครื่องในปลาหมักเกลือ จัดเป็นของหมักดองที่โซเดียมสูงตามหลักของกรมควบคุมโรค เราไม่พบตัวเลขโซเดียมของแกงไตปลาในแหล่งทางการที่เปิดตรวจ แต่ควรถือเป็นแกงเค็มจัด

แกงป่า แม้ไม่มีกะทิ ข้อมูลของกรมควบคุมโรคพบว่าข้าวราดแกงป่าปลาดุกมีโซเดียมราว 1,829 มก. ต่อจาน สูงที่สุดกลุ่มหนึ่งในตาราง ส่วนศูนย์เบาหวานศิริราชระบุว่าแกงส้มผักรวม 1 ชามมีราว 1,130 มก. แปลว่า แกงไม่มีกะทิไม่ได้แปลว่าเค็มน้อย

น้ำพริกกับผักต้มกินได้ไหม

ผักต้มเป็นตัวเลือกที่ดี แต่น้ำพริกต้องกินน้อย ศูนย์ศรีพัฒน์อธิบายว่าการลวกหรือต้มผักใบเขียวช่วยลดโพแทสเซียม จึงเหมาะกับคนเป็นโรคไต แต่กรมควบคุมโรคพบว่าข้าวราดน้ำพริกกะปิผักต้มกับปลาทูทอดมีโซเดียมราว 1,122 มก. ต่อจาน และข้าวราดน้ำพริกอ่องกับผักและไข่ต้มราว 1,890 มก. ส่วนกะปิ 1 ช้อนชามีโซเดียมราว 240 มก.

ถ้าเป็นเก๊าท์ เอกสารของสมาคมโรคไตฯ จัดกะปิและน้ำพริกไว้ในกลุ่มพิวรีนสูงสุดด้วย ให้จิ้มน้ำพริกแต่น้อย เน้นผักลวกที่โพแทสเซียมต่ำ เช่น กะหล่ำปลี ฟักเขียว บวบ ตามตารางของสมาคมโรคไตฯ

สั่งอาหารตามสั่งอย่างไรให้เค็มน้อย

กรมควบคุมโรคมีเทคนิคที่ใช้ได้ทันที

• •บอกร้านว่า ไม่เค็ม ไม่ใส่ผงชูรส (ผงชูรส 1 ช้อนชามีโซเดียมราว 600 มก. ผงปรุงรสราว 950 มก.)
• •ไม่เติมน้ำปลาพริก หรือพริกเกลือบนโต๊ะ
• •ลดอาหารที่ต้องกินกับน้ำจิ้ม เช่น สุกี้ หมูกระทะ และใช้น้ำจิ้มน้อย
• •ใช้รสเปรี้ยว เผ็ด เครื่องเทศ และสมุนไพรช่วยให้อร่อยแทนความเค็ม

รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ แนะนำให้ชิมก่อนปรุงและไม่ซดน้ำซุป ส่วน ผศ.นพ.สุรศักดิ์ รพ.รามาธิบดี แนะนำให้ค่อย ๆ ลดความเค็มทีละน้อย เพราะลดฮวบเดียวจะรู้สึกไม่อร่อยและทำได้ไม่นาน ตัวอย่างความต่างจากศูนย์เบาหวานศิริราช คือ ข้าวไข่เจียว 1 จานมีโซเดียมราว 362 มก. ขณะที่ผัดซีอิ๊ว 1 จานราว 1,352 มก. ดูโซเดียมที่ซ่อนในเมนูอื่นได้ที่ โซเดียมแฝงในอาหารไทย และหลักจัดจานแบบลดเค็มที่ อาหาร DASH แบบไทย

ไปงานบุญงานเลี้ยงควรทำอย่างไร

1. 1ตักข้าวก่อน แล้วเลือกกับข้าวไม่เกิน 1 อย่างที่เค็ม เช่น ถ้ากินแกงเขียวหวานแล้ว ก็ไม่ต้องกินขนมจีนน้ำยาต่อ
2. 2เลือกเมนูนึ่ง ต้ม ย่าง มากกว่าทอดหรือผัดน้ำมันมาก ตามคำแนะนำของสมาคมโรคไตฯ
3. 3กินเนื้อ ไม่ซดน้ำแกง โดยเฉพาะผู้ฟอกไต เพราะ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ให้นับอาหารที่เป็นของเหลวทุกอย่างรวมในโควตาน้ำของวัน
4. 4ของหวานกะทิ ให้ตักแค่ชิม หรือเลือกขนมจากแป้งปลอดโปรตีนที่ไม่ใส่กะทิ (ถ้าไม่เป็นเบาหวาน)
5. 5อย่าข้ามยา ถ้าแพทย์ให้ยาจับฟอสเฟต รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าต้องกินพร้อมอาหารคำแรก งานเลี้ยงก็เช่นกัน

ความเชื่อที่พบบ่อย: ใช้เกลือเทียมหรือน้ำปลาโซเดียมต่ำแทน แล้วจะกินเค็มได้เหมือนเดิม จริงไหม

ไม่จริง และอาจอันตราย ศูนย์โรคไต รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ไม่แนะนำเกลือเทียมที่เป็นเกลือโพแทสเซียมเพราะอาจอันตรายต่อผู้ที่ไตเสื่อม ศูนย์ศรีพัฒน์ก็ระบุว่าไม่ควรใช้เกลือ ซีอิ๊ว หรือน้ำปลาสูตรโซเดียมต่ำ เพราะมีเกลือโพแทสเซียมเป็นส่วนประกอบ และ KDIGO 2024 ระบุว่าเกลือทดแทนที่ทำจากโพแทสเซียมคลอไรด์เป็นแหล่งโพแทสเซียมที่ดูดซึมได้สูง ทางที่ถูกคือค่อย ๆ ลดความเค็มลง อ่านเพิ่มที่ เกลือโซเดียมต่ำ ใครควรระวัง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. รับประทานวันละ 1 แคปซูลตามฉลาก ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

แคปซูลไม่ได้ช่วยหักล้างโซเดียมหรือไขมันจากอาหารมื้อนั้น การคุมเค็มยังต้องทำที่จานอาหาร ส่วนประกอบที่มักถูกถามคู่กับเรื่องไตคือ

• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เห็ดหลินจือเป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต แต่ส่วนใหญ่ศึกษาในสัตว์และเซลล์ ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กจากทีมแพทย์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในผู้ป่วยโรคไตชนิด FSGS ซึ่งไม่ใช่ไตเสื่อมจากเบาหวานหรือความดันที่คนส่วนใหญ่เป็น รายงานไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ ผู้ป่วยได้ยาอื่นร่วม และบทคัดย่อไม่ได้ระบุขนาด หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล จึงสรุปว่ายังไม่พบผลการศึกษาทางคลินิกที่น่าเชื่อถือมาสนับสนุน ส่วนงานแบบสุ่มในผู้ป่วยเบาหวานใช้เห็ดหลินจือวันละ 1.4–3 กรัม (1,400–3,000 มก.) ขณะที่แคปซูลมีสารสกัด 50 มก.

เห็ดหลินจือมีรายงานการบาดเจ็บของตับ รวมถึงผู้ป่วยในไทยที่เสียชีวิตจากตับอักเสบรุนแรงหลังเปลี่ยนมากินชนิดผง และอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำกล่องไปให้แพทย์โรคไตดูก่อนทุกครั้ง ผลิตภัณฑ์มีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ เด็ก และสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที