โคลีนช่วยอะไร ขาดโคลีนทำให้ไขมันพอกตับจริงไหม มีในอาหารอะไรบ้าง

คำตอบสั้น: โคลีน (choline) เป็นสารอาหารจำเป็นที่ร่างกายใช้สร้าง ฟอสฟาทิดิลโคลีน ซึ่งตับต้องใช้ห่อไขมันส่งออกไปในเลือด ใช้สร้างสารสื่อประสาท และอื่น ๆ งานทดลองในคนพบว่า การงดโคลีนในอาหารทำให้เกิดไขมันพอกตับได้จริง และกลับเป็นปกติเมื่อได้โคลีนคืน แต่ ยังไม่มีหลักฐานพอว่าการกินโคลีนเสริมรักษาไขมันพอกตับที่เกิดจากความอ้วนหรือเบาหวานได้ ผู้ใหญ่ต้องการวันละ 550 มก. (ชาย) และ 425 มก. (หญิง) แหล่งที่ดีคือไข่ ตับ เนื้อสัตว์ ปลา นม และถั่ว

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ค่าแนะนำต่อวัน (AI) ผู้ใหญ่ ชาย 550 มก. หญิง 425 มก. ขีดสูงสุด (UL) 3,500 มก. ต่อวัน (สถาบัน Linus Pauling)
• •อาสาสมัคร 57 คนที่กินอาหารแทบไม่มีโคลีน ผู้ชาย 77% และหญิงวัยหมดประจำเดือน 80% เกิดไขมันพอกตับหรือกล้ามเนื้อเสียหาย
• •ไข่ 1 ฟองใหญ่มีโคลีนราว 151 มก. ตับวัว 3 ออนซ์ราว 355 มก.
• •โคลีนขนาดสูงมากทำให้มีกลิ่นตัวคาวปลา เหงื่อออก อาเจียน และความดันลด
• •ไขมันพอกตับส่วนใหญ่เกิดจากน้ำหนักเกินและเมแทบอลิซึม หลักของการดูแลยังเป็นการลดน้ำหนัก

โคลีนคืออะไร ทำหน้าที่อะไรในร่างกาย

โคลีนเป็นสารอาหารจำเป็น แม้ไม่ถูกจัดเป็นวิตามินตามนิยาม สถาบัน Linus Pauling มหาวิทยาลัยโอเรกอนสเตต อธิบายว่าร่างกายสร้างโคลีนได้เองเพียงเล็กน้อย ไม่พอกับความต้องการ จึงต้องได้จากอาหาร

หน้าที่หลักของโคลีน ได้แก่

• •สร้างเยื่อหุ้มเซลล์ ผ่านสารฟอสฟาทิดิลโคลีน
• •ช่วยขนไขมันออกจากตับ ตับต้องใช้ฟอสฟาทิดิลโคลีนประกอบ VLDL (อนุภาคที่ขนไขมันและคอเลสเตอรอลจากตับไปยังเนื้อเยื่ออื่น) ถ้าฟอสฟาทิดิลโคลีนไม่พอ ไขมันและคอเลสเตอรอลจะคั่งอยู่ในตับ
• •สร้างอะเซทิลโคลีน สารสื่อประสาทที่เกี่ยวกับการควบคุมกล้ามเนื้อ ความจำ และวงจรการนอน
• •เป็นแหล่งหมู่เมทิล ผ่านสาร betaine ที่ใช้ในปฏิกิริยาเคมีหลายอย่างของร่างกาย

รูปแบบของโคลีนในอาหารเสริม เช่น โคลีน ไบทาร์เทรต อธิบายไว้ใน โคลีน ไบทาร์เทรต คืออะไร

ขาดโคลีนทำให้ไขมันพอกตับจริงไหม

จริง ในภาวะขาดโคลีน มีหลักฐานจากการทดลองในคนหลายงาน

งดโคลีน 3 สัปดาห์ ค่าตับเริ่มขึ้น (Zeisel 1991)

การทดลองในชายสุขภาพดีที่อยู่ในโรงพยาบาล เปรียบเทียบกลุ่มที่ได้โคลีน 500 มก. ต่อวันกับกลุ่มที่งดโคลีน 3 สัปดาห์ พบว่ากลุ่มงดโคลีน ระดับโคลีนในเลือดลดลงราว 30% และค่า ALT ค่อย ๆ สูงขึ้น ผู้วิจัยสรุปว่าเป็นหลักฐานว่าโคลีนเป็นสารอาหารจำเป็นของมนุษย์

อาหารแทบไม่มีโคลีน เกิดไขมันพอกตับในหลายคน (Fischer 2007)

อาสาสมัคร 57 คนกินอาหารที่มีโคลีนน้อยกว่า 50 มก. ต่อวัน (ต่อน้ำหนัก 70 กก.) นานสูงสุด 42 วัน ภายใต้การควบคุม ผลคือ

• •ผู้ชาย 77% เกิดไขมันพอกตับ ตับเสียหาย หรือกล้ามเนื้อเสียหาย
• •หญิงวัยหมดประจำเดือน 80%
• •หญิงก่อนหมดประจำเดือน 44%
• •อาการกลับเป็นปกติเมื่อเติมโคลีนคืน

Linus Pauling อธิบายว่าฮอร์โมนเอสโตรเจนกระตุ้นให้ร่างกายสร้างฟอสฟาทิดิลโคลีนได้เอง ผู้หญิงก่อนหมดประจำเดือนจึงทนต่อการขาดได้ดีกว่า และ ยีนบางแบบทำให้บางคนต้องการโคลีนมากกว่าคนอื่น

ผู้ป่วยที่ได้อาหารทางหลอดเลือดดำ (Buchman 2001)

ผู้ป่วยที่ได้สารอาหารทางหลอดเลือดดำระยะยาวและขาดโคลีน มีไขมันพอกตับ เมื่อสุ่มเติมโคลีนคลอไรด์ 2 กรัมต่อวันเข้าทางหลอดเลือด 24 สัปดาห์ ไขมันในตับและค่า ALT ลดลง และไขมันกลับมาหลังหยุด 10 สัปดาห์ แต่นี่เป็นผู้ป่วยกลุ่มเฉพาะมาก (15 คน) ที่ได้ทางหลอดเลือด ไม่ใช่การกิน

การกินโคลีนน้อยกับพังผืด (Guerrerio 2012)

การศึกษาผู้ป่วยไขมันพอกตับที่ยืนยันด้วยชิ้นเนื้อ 664 คน พบว่า หญิงวัยหมดประจำเดือนที่กินโคลีนน้อยกว่าครึ่งของค่าแนะนำ มีพังผืดมากกว่า แต่ไม่พบในผู้ชายหรือหญิงก่อนหมดประจำเดือน งานนี้เป็นการสังเกต ณ จุดเวลาเดียว พิสูจน์ไม่ได้ว่าโคลีนน้อยเป็นสาเหตุ

ร่างกายต้องการโคลีนวันละเท่าไร

ค่าแนะนำจากสถาบัน Linus Pauling (อ้างอิงค่าของสหรัฐอเมริกาและแคนาดา)

• •ค่าที่ควรได้รับต่อวัน (AI) ผู้ใหญ่อายุ 19 ปีขึ้นไป ชาย 550 มก. หญิง 425 มก. หญิงตั้งครรภ์ 450 มก. ให้นมบุตร 550 มก.
• •ขีดสูงสุดต่อวัน (UL) ผู้ใหญ่ 3,500 มก.

ข้อมูลการสำรวจของสหรัฐฯ (NHANES 2015–2018) พบว่าคนส่วนใหญ่ได้รับต่ำกว่าค่าแนะนำ ผู้หญิงเฉลี่ย 284 มก. ผู้ชาย 390 มก. ต่อวัน ประเทศไทยยังไม่มีข้อมูลในแหล่งที่เราตรวจ

อย่างไรก็ตาม Linus Pauling ระบุว่า ยังไม่รู้ว่าการกินโคลีนต่ำกว่าเหมาะสมเล็กน้อยในคนสุขภาพดี จะเพิ่มความเสี่ยงไขมันพอกตับหรือไม่ หลักฐานเรื่องไขมันพอกตับมาจากภาวะขาดที่รุนแรงในการทดลอง

อาหารที่มีโคลีนสูง มีอะไรบ้าง

Linus Pauling ระบุว่า ไข่ ตับ ผักตระกูลกะหล่ำ และถั่วลิสง มีโคลีนสูงเป็นพิเศษ และ ถ้าไม่กินไข่ จะได้โคลีนถึงค่าแนะนำจากอาหารได้ยากมาก

ตัวอย่างปริมาณโคลีน (3 ออนซ์ ประมาณ 85 กรัม หรือราวหนึ่งฝ่ามือ)

• •ตับวัวผัด 3 ออนซ์ ราว 355 มก.
• •ไข่ 1 ฟองใหญ่ ราว 151 มก.
• •หอยเชลล์นึ่ง 3 ออนซ์ ราว 94 มก.
• •ปลาแซลมอนกระป๋อง 3 ออนซ์ ราว 75 มก.
• •เนื้อวัว 3 ออนซ์ ราว 71 มก.
• •ปลาค็อด 3 ออนซ์ ราว 71 มก.
• •กุ้งกระป๋อง 3 ออนซ์ ราว 69 มก.
• •อกไก่อบ 3 ออนซ์ ราว 62 มก.
• •บรอกโคลีต้ม 1 ถ้วย ราว 62 มก.
• •นมไขมันต่ำ 1 แก้ว (240 มล.) ราว 43 มก.
• •ถั่วลิสง 1 ออนซ์ ราว 15 มก.

จัดในจานอาหารไทยอย่างไร

• •ไข่ต้มหรือไข่ตุ๋น วันละ 1 ฟองเป็นทางที่ง่ายที่สุด คนไขมันในเลือดสูงถามแพทย์เรื่องจำนวนไข่ต่อสัปดาห์ อ่านเพิ่มที่ ไขมันพอกตับ กินไข่ได้ไหม
• •ปลานึ่ง ปลาย่าง อกไก่ แทนเนื้อติดมัน
• •ผักตระกูลกะหล่ำ เช่น บรอกโคลี กะหล่ำปลี ผัดน้ำมันน้อยหรือลวก
• •ตับ มีโคลีนสูง ถ้ากินต้องปรุงสุกทั่วถึง

ส่วนเลซิตินจากถั่วเหลืองที่พบในอาหารเสริมหลายชนิด อ่านแยกได้ที่ เลซิตินจากถั่วเหลือง คืออะไร

กินโคลีนเสริมแล้วรักษาไขมันพอกตับได้ไหม

ยังไม่มีหลักฐานพอ เหตุผลคือ

1. 1งานที่พบผลชัดเป็นงาน ภาวะขาดโคลีน ที่จัดขึ้นในการทดลอง หรือผู้ป่วยที่ได้อาหารทางหลอดเลือด ไม่ใช่ไขมันพอกตับจากความอ้วนหรือเบาหวานซึ่งเป็นสาเหตุหลักในคนไทย
2. 2งานในผู้ป่วยไขมันพอกตับที่ใช้สารกลุ่มนี้ เช่น การทดลองในอียิปต์ 79 คน (Sedhom 2025) ให้ ฟอสฟาทิดิลโคลีน 2,400 มก. ต่อวัน ร่วมกับการดูแลมาตรฐาน 12 สัปดาห์ เทียบกับการดูแลมาตรฐานอย่างเดียว พบค่าไขมันในตับ (CAP) และค่าตับต่ำกว่ากลุ่มเปรียบเทียบ แต่ไม่มียาหลอก ปกปิดฝ่ายเดียว และสั้น ผู้วิจัยเองระบุว่าต้องมีงานที่ใหญ่และนานกว่านี้
3. 3แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับคั่งไขมันของไทย พ.ศ. 2569 ไม่ได้แนะนำโคลีนเป็นการรักษา หลักของการดูแลยังเป็นการลดน้ำหนักอย่างน้อยร้อยละ 5–10 ออกกำลังกาย และงดแอลกอฮอล์

ข้อสรุปที่ใช้ได้จริง: กินอาหารให้ได้โคลีนพอ เป็นเรื่องดีต่อสุขภาพโดยรวม แต่ อย่าคาดหวังว่าอาหารเสริมโคลีนจะแทนการลดน้ำหนัก พื้นฐานเรื่องโรคอ่านที่ ไขมันพอกตับคืออะไร

โคลีนมากเกินไปมีผลอะไร

สถาบัน Linus Pauling ระบุว่า

• •การได้รับโคลีน ตั้งแต่ราว 7,500 มก. สัมพันธ์กับความดันเลือดลดลง เหงื่อออก กลิ่นตัวคาวปลา และอาการทางเดินอาหาร
• •ขนาด 10,000–16,000 มก. ต่อวัน ทำให้มีกลิ่นตัวคาวปลา อาเจียน น้ำลายมาก และเหงื่อออกมาก กลิ่นคาวเกิดจากสาร trimethylamine
• •คนที่เป็นโรคตับ โรคไต โรคพาร์กินสัน หรือภาวะซึมเศร้า อาจเสี่ยงผลไม่พึงประสงค์มากขึ้นเมื่อได้รับใกล้ระดับขีดสูงสุด
• •มีงานเชิงสังเกตบางงานพบว่าสาร TMAO ที่ร่างกายสร้างจากโคลีน สัมพันธ์กับโรคหัวใจและหลอดเลือด แต่บางงานไม่พบ จึงยังสรุปไม่ได้

ปริมาณจากอาหารปกติห่างจากระดับเหล่านี้มาก ความเสี่ยงจึงเกิดจากการกินอาหารเสริมขนาดสูงเป็นหลัก

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องโคลีน

ได้ยินว่าโคลีนบำรุงตับ กินเยอะยิ่งดี จริงไหม ไม่จริง หลักฐานบอกว่าการขาดทำให้ตับมีปัญหา ไม่ได้บอกว่ากินเกินแล้วตับดีขึ้น และกินมากเกินมีผลข้างเคียง

ได้ยินว่าคนไขมันพอกตับห้ามกินไข่ จริงไหม ไม่มีแหล่งที่เราตรวจห้ามไว้ ไข่เป็นแหล่งโคลีนที่สำคัญ แต่คนที่มีไขมันในเลือดสูงควรถามแพทย์เรื่องปริมาณที่เหมาะกับตัวเอง

ได้ยินว่าผู้หญิงไม่ต้องกังวลเรื่องโคลีน จริงไหม ไม่ทั้งหมด งานของ Fischer พบว่าหญิงวัยหมดประจำเดือนเกิดความผิดปกติเมื่อขาดโคลีนในสัดส่วนใกล้เคียงผู้ชาย

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. วันละ 1 เม็ด ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ตามฉลาก ได้แก่

• •โคลีน ไบทาร์เทรต (98%) 121.975 มก. — คิดเป็นตัวโคลีนราว 49 มก. (ค่าคำนวณจากเปอร์เซ็นต์บนฉลากและน้ำหนักโมเลกุล) โคลีนเป็นสารอาหารจำเป็น งานทดลองในคนพบว่าการงดโคลีนในอาหารทำให้เกิดไขมันพอกตับได้ ปริมาณในเม็ดราว 9% ของค่าแนะนำต่อวันของผู้ชาย และราว 12% ของผู้หญิง (คำนวณ) หรือน้อยกว่าโคลีนในไข่ 1 ฟอง งานในผู้ป่วยไขมันพอกตับใช้ฟอสฟาทิดิลโคลีน 2,400 มก. ต่อวัน ซึ่งเป็นสารคนละรูปแบบและขนาดสูงกว่ามาก จึงนำผลมาใช้กับเม็ดนี้ไม่ได้

ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ลดไขมันในตับ และยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง

ข้อควรระวัง: ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน (ส่วนประกอบมีสารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. และสารสกัดอาร์ทิโชก 20 มก.) เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน มีนมและถั่วเหลือง ผู้แพ้ไม่ควรรับประทาน ส่วนประกอบมีผงถั่วนัตโตะ 100 มก. (ฉลากไม่ระบุปริมาณวิตามินเค 2) ผงเก๋ากี้ โคเอนไซม์ คิวเท็น และวิตามินอี ซึ่งเกี่ยวข้องกับยาต้านการแข็งตัวของเลือด ผู้ที่ใช้ยาวาร์ฟารินหรือยาต้านเกล็ดเลือดต้องปรึกษาแพทย์ก่อน

แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ข้อ 8.5 แนะนำว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย ผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทาน เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต ผู้ที่เป็นไวรัสตับอักเสบหรือมีค่าตับสูง ให้นำกล่องไปปรึกษาแพทย์ก่อนทุกครั้ง หากมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ เบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ไม่ใช่ยาที่แพทย์สั่ง) และพบแพทย์ทันที

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที