พรมมิกับใบแปะก๊วยต่างกันอย่างไร งานวิจัยที่เทียบกันพบอะไร

คำตอบสั้น: พรมมิ (Bacopa monnieri) กับใบแปะก๊วย (Ginkgo biloba) เป็นพืชคนละชนิด มีงานวิจัยและข้อควรระวังต่างกัน งานวิเคราะห์รวมของคณะผู้วิจัยไทยปี 2026 (29 งาน 2,107 คน) พบว่าในผู้ใหญ่สุขภาพดี พรมมิขนาดตั้งแต่วันละ 600 มก. มีผลต่อแบบทดสอบความจำใช้งานมากกว่าแปะก๊วย แต่ไม่ต่างกันด้านความสนใจและความเร็วในการคิด ส่วนงาน GEM ในผู้สูงอายุ 3,069 คนพบว่าแปะก๊วยวันละ 240 มก. ไม่ลดการเกิดสมองเสื่อม ทั้งสองตัวไม่มีหลักฐานว่าป้องกันหรือรักษาสมองเสื่อม และแปะก๊วยต้องระวังเรื่องเลือดออกง่าย

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •พรมมิเป็นสมุนไพรในการแพทย์อายุรเวทของอินเดีย ส่วนแปะก๊วยเป็นต้นไม้โบราณ รูปแบบที่ใช้มากที่สุดคือสารสกัดจากใบ
• •งานวิจัยไทยปี 2026 ที่เทียบสองตัวในผู้ใหญ่สุขภาพดี พบผลต่างเฉพาะบางแบบทดสอบความจำ และผู้วิจัยเตือนว่ายังไม่มีงานที่เทียบกันตรง ๆ
• •งาน GEM ในผู้สูงอายุ 75 ปีขึ้นไป 3,069 คน ติดตามเฉลี่ย 6.1 ปี พบว่าแปะก๊วยไม่ลดการเกิดสมองเสื่อมหรืออัลไซเมอร์
• •ในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ งานทบทวน 5 งานพบว่าพรมมิไม่ต่างจากยาหลอกหรือยา donepezil โดยหลักฐานมีความเชื่อมั่นต่ำมาก
• •แปะก๊วยอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ส่วนพรมมิมีข้อมูลจากหลอดทดลองและสัตว์ว่าอาจตีกับยาบางชนิด

พรมมิกับใบแปะก๊วยเป็นพืชอะไร ต่างกันตรงไหน

พรมมิกับแปะก๊วยเป็นพืชคนละชนิด ใช้คนละส่วน และมาจากคนละตำรา งานวิเคราะห์รวมของคณะเภสัชศาสตร์ ม.นเรศวร ปี 2014 ระบุว่าพรมมิมีประวัติการใช้ยาวนานในการแพทย์อายุรเวทของอินเดีย

ส่วนแปะก๊วย ศูนย์สุขภาพเสริมและผสมผสานแห่งชาติสหรัฐ (NCCIH) อธิบายว่าเป็นไม้ผลัดใบที่เก่าแก่จนได้ชื่อว่า "ฟอสซิลที่มีชีวิต" ใช้ในการแพทย์จีนมานาน และปัจจุบันรูปแบบที่ใช้มากที่สุดคือสารสกัดจากใบ

• •พรมมิ: ชื่อวิทยาศาสตร์ Bacopa monnieri สารที่นักวิจัยสนใจคือกลุ่มบาโคไซด์ (bacosides)
• •ใบแปะก๊วย: ชื่อวิทยาศาสตร์ Ginkgo biloba ใช้สารสกัดจากใบ ไม่ใช่เมล็ดแปะก๊วยที่ใส่ในของหวาน
• •สิ่งที่เหมือนกัน: ทั้งสองถูกโฆษณาเรื่องความจำ และทั้งสองไม่มีหน่วยงานสาธารณสุขใดรับรองว่าป้องกันหรือรักษาสมองเสื่อม

NCCIH ระบุด้วยว่าเมล็ดแปะก๊วยสดเป็นพิษเมื่อกิน และมีรายงานผลข้างเคียงรุนแรงจากการกินเมล็ดคั่วหรือพืชดิบ จึงไม่ควรเหมาว่าเมล็ดกับสารสกัดใบเป็นของอย่างเดียวกัน

งานวิจัยพรมมิในคนพบอะไรบ้าง

งานในผู้ใหญ่สุขภาพดีพบผลเล็กในแบบทดสอบบางชนิด แต่ในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ยังไม่พบความต่างที่เชื่อถือได้

• •ผู้ใหญ่สุขภาพดี: การวิเคราะห์รวมของคณะผู้วิจัยไทยปี 2014 รวม 9 งาน 518 คน ที่ใช้สารสกัดพรมมิมาตรฐานอย่างน้อย 12 สัปดาห์ พบว่าทำแบบทดสอบความเร็วความสนใจบางชนิดได้เร็วขึ้นเล็กน้อย ผู้วิจัยสรุปว่า "มีศักยภาพ" แต่ต้องมีงานใหญ่ที่เทียบกับยาจริงก่อนจึงจะได้คำตอบชัด
• •ผู้ป่วยอัลไซเมอร์: งานทบทวนอย่างเป็นระบบปี 2022 พบงานเข้าเกณฑ์ 5 งาน ทุกงานมีความเสี่ยงอคติสูง ขนาดที่ใช้ตั้งแต่ 125 ถึง 500 มก. วันละ 2 ครั้ง และสรุปว่าไม่ต่างจากยาหลอกหรือยา donepezil โดยหลักฐานมีความเชื่อมั่นต่ำมาก

ความเชื่อมั่นต่ำมาก หมายถึงผลที่แท้จริงอาจต่างจากที่รายงานได้มาก ถ้ามีงานใหม่ที่ดีกว่าเข้ามา คำตอบอาจเปลี่ยน อ่านรายละเอียดงานพรมมิแต่ละชิ้นได้ที่ งานวิจัยพรมมิในผู้ใหญ่ พบอะไรและยังไม่รู้อะไร

งานวิจัยใบแปะก๊วยในคนพบอะไรบ้าง

งานขนาดใหญ่ในผู้สูงอายุพบว่าใบแปะก๊วยไม่ลดการเกิดสมองเสื่อม งาน GEM ตีพิมพ์ในวารสาร JAMA ปี 2008 ทดลองในผู้สูงอายุ 75 ปีขึ้นไป 3,069 คน ทั้งคนที่ความจำปกติและคนที่มีภาวะปริชานบกพร่องเล็กน้อย (MCI คือภาวะที่ความคิดความจำลดลงกว่าวัยแต่ยังใช้ชีวิตประจำวันได้)

• •กลุ่มหนึ่งได้สารสกัดใบแปะก๊วย 120 มก. วันละ 2 ครั้ง อีกกลุ่มได้ยาหลอก ติดตามเฉลี่ย 6.1 ปี
• •อัตราการเกิดสมองเสื่อมในกลุ่มแปะก๊วยคือ 3.3 ต่อ 100 คน-ปี เทียบกับ 2.9 ในกลุ่มยาหลอก ซึ่งไม่ต่างกันทางสถิติ
• •ในกลุ่มที่มี MCI แปะก๊วยก็ไม่ชะลอการเปลี่ยนเป็นสมองเสื่อม

NCCIH สรุปว่ามีงานใหญ่ 3 งานในผู้สูงอายุที่พบว่าแปะก๊วยไม่ลดความเสี่ยงสมองเสื่อม และในคนสุขภาพดี "ยังไม่แน่ชัด" ว่ามีผลต่อความคิดความจำหรือไม่ เพราะงานจำนวนมากคุณภาพต่ำ ดูรายละเอียดเพิ่มได้ที่ ใบแปะก๊วยช่วยความจำได้จริงไหม

งานวิจัยไทยที่เทียบพรมมิกับแปะก๊วยพบอะไร

งานวิเคราะห์รวมแบบเครือข่ายของคณะเภสัชศาสตร์ ม.นเรศวร ตีพิมพ์ในวารสาร Phytomedicine ปี 2026 เทียบสองตัวนี้ในผู้ใหญ่สุขภาพดี การวิเคราะห์แบบเครือข่าย คือการเทียบหลายทางเลือกพร้อมกัน แม้แต่ละงานจะเทียบกับยาหลอกเท่านั้น

งานนี้รวม 29 งานทดลองแบบสุ่ม ผู้เข้าร่วม 2,107 คน และแบ่งขนาดดังนี้

• •พรมมิขนาดสูง: ตั้งแต่วันละ 600 มก. ขึ้นไป
• •พรมมิขนาดต่ำ: วันละ 300 ถึงน้อยกว่า 600 มก.
• •แปะก๊วยขนาดสูง: ตั้งแต่วันละ 240 มก. ขึ้นไป
• •แปะก๊วยขนาดต่ำ: วันละ 60 ถึงน้อยกว่า 240 มก.

ผลที่รายงานในบทคัดย่อ

• •พรมมิขนาดสูงมีผลต่อแบบทดสอบความจำใช้งาน (working memory คือความจำที่ใช้ถือข้อมูลไว้ชั่วคราวระหว่างคิด) มากกว่าทุกกลุ่มอื่นและยาหลอก
• •ความจำหลังหน่วงเวลา พรมมิขนาดต่ำดีกว่าแปะก๊วยขนาดต่ำและยาหลอก
• •ไม่พบความต่างด้านความสนใจต่อเนื่อง ความสนใจแบบเลือก และความเร็วในการประมวลผล

ผู้วิจัยเขียนเองว่าการไม่มีงานที่เทียบสองตัวกันตรง ๆ อาจจำกัดความแข็งแรงของหลักฐาน และงานทั้งหมดทำในคนสุขภาพดี ไม่ใช่ผู้ป่วยสมองเสื่อม จึงใช้ตอบคำถามว่า "ตัวไหนช่วยพ่อแม่ที่เริ่มหลงลืม" ไม่ได้

ขนาดในงานวิจัยกับขนาดบนฉลากทั่วไปต่างกันแค่ไหน

ผลในงานวิจัยผูกกับขนาดและชนิดของสารสกัด จะยกไปใช้กับผลิตภัณฑ์ที่ขนาดต่างกันไม่ได้ ตัวอย่างจากงานที่กล่าวถึงข้างต้น

• •งานพรมมิส่วนใหญ่ใช้สารสกัดมาตรฐาน ที่ระบุปริมาณบาโคไซด์ และกลุ่ม "ขนาดต่ำ" ในงานไทยปี 2026 ยังเริ่มที่วันละ 300 มก.
• •งาน GEM ใช้แปะก๊วยวันละ 240 มก. และยังไม่พบผลต่อการเกิดสมองเสื่อม

เวลาอ่านฉลาก ให้ดูว่ามีกี่มิลลิกรัมต่อแคปซูล กินวันละกี่แคปซูลตามฉลาก และระบุว่าเป็นสารสกัดมาตรฐานหรือไม่ ห้ามกินเกินฉลากเพื่อให้ได้ขนาดเท่างานวิจัย เพราะความเสี่ยงอาจเพิ่มขึ้นโดยไม่มีหลักฐานว่าได้ประโยชน์

ใครต้องระวังพรมมิ ใครต้องระวังแปะก๊วย

ข้อควรระวังของสองตัวนี้ต่างกัน และผู้ที่ใช้ยาประจำต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนทุกครั้ง

ใบแปะก๊วย

• •NCCIH ระบุว่าอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น วาร์ฟาริน และอาจตีกับยาอื่นได้
• •ผลข้างเคียงที่พบบ่อยตาม NCCIH คือ เวียนศีรษะ อาการทางเดินอาหาร และปวดศีรษะ
• •NCCIH ระบุว่าอาจไม่ปลอดภัยในหญิงตั้งครรภ์ เพราะอาจทำให้คลอดก่อนกำหนดหรือเลือดออกมากขณะคลอด
• •ก่อนผ่าตัดหรือทำฟัน ต้องแจ้งแพทย์และทันตแพทย์ว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีใบแปะก๊วย
• •ผู้ที่เคยชักหรือใช้ยากันชัก อ่านเพิ่มที่ เป็นลมชัก กินยากันชักอยู่ ใช้ใบแปะก๊วย พรมมิ วิตามินบี 6 ได้ไหม

พรมมิ

• •งานในหลอดทดลองปี 2014 พบว่าสารสกัดพรมมิลดการทำงานของเอนไซม์ตับกลุ่ม CYP หลายตัว (CYP1A2, CYP2C9, CYP2C19, CYP3A4) ซึ่งเป็นเอนไซม์ที่ใช้กำจัดยาหลายชนิด ผู้วิจัยประเมินว่าอาจเกิดยาตีกันได้ แต่ยังไม่ได้ยืนยันในคน
• •งานทบทวนในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ปี 2022 รายงานว่าไม่พบปัญหาความปลอดภัยสำคัญในงานที่รวบรวม แต่ทุกงานเล็กและมีความเสี่ยงอคติสูง
• •ยังไม่พบงานในคนที่ศึกษาพรมมิร่วมกับยาสมองเสื่อม จึงห้ามเหมาว่ากินร่วมได้ ดูเพิ่มที่ กินยาสมองเสื่อมอยู่ กินพรมมิ แปะก๊วย ร่วมด้วยได้ไหม

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องพรมมิและแปะก๊วย

"แปะก๊วยทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองดี จึงกันอัลไซเมอร์ได้" ไม่ตรงกับหลักฐาน งาน GEM ซึ่งเป็นงานขนาดใหญ่ ติดตามเฉลี่ย 6.1 ปี พบว่าไม่ลดการเกิดสมองเสื่อมหรืออัลไซเมอร์

"กินพรมมิกับแปะก๊วยคู่กันจะได้ผลบวกกัน" ไม่มีงานวิจัยรองรับ งานไทยปี 2026 เทียบแต่ละตัวแยกกันกับยาหลอก ไม่ได้ทดลองการกินร่วมกัน และการกินร่วมอาจเพิ่มจำนวนสารที่ต้องระวังเรื่องยาตีกัน

"สมุนไพรจากธรรมชาติจึงปลอดภัย" ไม่จริงเสมอไป NCCIH เตือนว่าสมุนไพรบางชนิดตีกับยาแบบเป็นอันตรายได้ และเมล็ดแปะก๊วยสดเป็นพิษ

"งานไทยบอกว่าพรมมิดีกว่า แปลว่าช่วยคนเป็นสมองเสื่อมได้" ไม่ถูก งานนั้นทำในผู้ใหญ่สุขภาพดีเท่านั้น ส่วนงานในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ยังไม่พบความต่างที่เชื่อถือได้

ถ้าห่วงความจำของพ่อแม่ ควรเริ่มที่ไหนก่อนเลือกสมุนไพร

ควรเริ่มจากพาไปพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ เพราะอาการหลงลืมบางสาเหตุรักษาได้ เอกสารความรู้ของคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลอธิบายว่าแพทย์จะซักประวัติจากญาติ ตรวจเลือด และอาจเอกซเรย์สมอง โดยมุ่งหาโรคที่รักษาหายได้เป็นสำคัญ เช่น ต่อมไทรอยด์ทำงานน้อย ขาดวิตามินบางชนิด หรือโพรงน้ำในสมองขยาย

• •จดอาการที่เห็น เช่น ถามซ้ำ หลงทาง ทำกับข้าวหรือใช้โทรศัพท์ที่เคยทำได้ไม่ได้ และเริ่มเป็นตั้งแต่เมื่อไร
• •นำยา วิตามิน และสมุนไพรทุกขวดไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดู
• •ถ้าอาการสับสนเกิดขึ้นเร็วภายในชั่วโมงหรือไม่กี่วัน ให้พบแพทย์ทันที ไม่ควรรอดูอาการ

อ่านรายการสาเหตุที่ต้องตรวจได้ที่ สมองเสื่อมหายได้ไหม สาเหตุที่รักษาได้ซึ่งต้องตรวจหาก่อน

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เม็มโมร่า (MEMORA)

เม็มโมร่า (MEMORA) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0069 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากระบุให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล

ฉลากระบุส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลที่เกี่ยวกับบทความนี้ ดังนี้

• •สารสกัดพรมมิ (Brahmi) 150 มก. — ฉลากไม่ระบุปริมาณบาโคไซด์หรือการสกัดมาตรฐาน งานวิจัยในคนส่วนใหญ่ใช้สารสกัดมาตรฐานวันละ 300 มก. ซึ่งมากกว่าในแคปซูล 2 เท่า (คำนวณ) และ 150 มก. ต่ำกว่ากลุ่มขนาดต่ำของงานวิเคราะห์รวมไทยปี 2026 จึงยกผลของงานนั้นมาใช้กับแคปซูลไม่ได้
• •สารสกัดใบแปะก๊วย 50 มก. — ฉลากไม่ระบุว่าเป็นสารสกัดมาตรฐานแบบที่ใช้ในงาน GEM งาน GEM ใช้วันละ 240 มก. ซึ่งมากกว่าในแคปซูล 4.8 เท่า (คำนวณ) และไม่ลดการเกิดสมองเสื่อม สารนี้เป็นที่มาของคำเตือนฉลากเรื่องเลือดแข็งตัวช้า
• •ส่วนประกอบอื่นตามฉลาก: เห็ดหัวลิง 250 มก. · โคลีน ไบทาร์เทรต (99%) 90 มก. ซึ่งให้โคลีนราว 37 มก. (คำนวณ) · ไพริดอกซิน ไฮโดรคลอไรด์ 2 มก. ซึ่งให้วิตามินบี 6 ราว 1.65 มก. (คำนวณ)

ยังไม่พบงานวิจัยของสูตรที่รวมส่วนประกอบทั้ง 5 ตัวนี้ ส่วนประกอบแต่ละตัวมีงานวิจัยในคนจำนวนจำกัด ผลยังไม่สอดคล้องกัน และส่วนใหญ่ใช้ขนาดสูงกว่าในแคปซูล ผลิตภัณฑ์นี้จึงไม่ได้มีไว้เพื่อป้องกัน ชะลอ หรือรักษาภาวะสมองเสื่อม และไม่ใช้แทนการพาไปตรวจหาสาเหตุ

คำเตือนบนฉลาก: อาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า · เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรกินอาหารให้ครบ 5 หมู่ ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ผู้ที่จะผ่าตัดหรือทำฟัน ผู้มีประวัติชัก และผู้ที่ใช้ยาสมองเสื่อมหรือยาประจำตัวอื่น ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผู้ที่ใช้ยาสมองเสื่อมห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาเอง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเม็มโมร่าทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที