บทความความรู้สุขภาพ

เกี่ยวกับ ความรู้หัวใจและหลอดเลือด

หัวใจเต้นช้า ชีพจรต่ำกว่า 60 อันตรายไหม เมื่อไรต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ

คำตอบสั้น: หัวใจเต้นช้า (bradycardia) หมายถึงชีพจรขณะพักต่ำกว่าเกณฑ์ปกติ MedlinePlus ระบุว่าชีพจรขณะพักปกติของผู้ใหญ่รวมผู้สูงอายุคือ 60–100 ครั้งต่อนาที แต่ชีพจรต่ำกว่า 60 ไม่ได้อันตรายเสมอไป โดยเฉพาะคนที่ออกกำลังกายสม่ำเสมอและไม่มีอาการ สิ่งที่ต้องกังวลคือชีพจรช้าที่มาพร้อมอาการ เช่น หน้ามืด เป็นลม เหนื่อยง่าย หายใจลำบาก หรือสับสน ซึ่งอาจมาจากโรคระบบไฟฟ้าหัวใจหรือผลของยา และถ้าอาการเกิดจากหัวใจเต้นช้าจริง แพทย์จะพิจารณาใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ (pacemaker)

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

  • MedlinePlus ระบุว่าชีพจรขณะพักปกติของผู้ใหญ่และผู้สูงอายุคือ 60–100 ครั้งต่อนาที
  • MedlinePlus ระบุว่าคนที่ฝึกออกกำลังกายมาอย่างดีอาจมีชีพจรขณะพัก 40–60 ครั้งต่อนาที ชีพจรช้าที่ไม่มีอาการจึงพบได้ในคนกลุ่มนี้
  • ยาบางกลุ่ม เช่น ยาต้านเบต้า ยาต้านแคลเซียมบางตัว ดิจอกซิน และยาคุมจังหวะหัวใจ ทำให้หัวใจเต้นช้าลงได้ ห้ามหยุดยาเอง
  • โรคจุดกำเนิดไฟฟ้าหัวใจเสื่อม (sick sinus syndrome) เป็นเหตุผลที่พบบ่อยที่สุดของการใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ

ชีพจรปกติเท่าไร ต่ำแค่ไหนเรียกว่าหัวใจเต้นช้า

MedlinePlus ระบุว่าชีพจรขณะพักปกติของเด็กอายุ 10 ปีขึ้นไป ผู้ใหญ่ และผู้สูงอายุ คือ 60–100 ครั้งต่อนาที ชีพจรที่ต่ำกว่าค่านี้ต่อเนื่องเรียกว่า หัวใจเต้นช้า (bradycardia) และควรนำไปคุยกับแพทย์

ตัวเลขอย่างเดียวยังไม่ได้บอกว่าผิดปกติ MedlinePlus ระบุว่าคนที่ฝึกออกกำลังกายมาอย่างดี (well-trained athletes) อาจมีชีพจรขณะพัก 40–60 ครั้งต่อนาที แพทย์จึงดูอาการ ยาที่ใช้ และผลตรวจร่วมด้วยเสมอ

จุดกำเนิดไฟฟ้าหัวใจ (sinus node หรือ SA node) คือบริเวณเล็ก ๆ ในหัวใจห้องบนที่ทำหน้าที่เหมือน “เครื่องกำหนดจังหวะธรรมชาติ” ส่งสัญญาณไฟฟ้าให้หัวใจบีบตัว ถ้าจุดนี้ส่งสัญญาณช้า หรือสัญญาณเดินทางไปไม่ถึงหัวใจห้องล่าง ชีพจรก็จะช้าลง

วัดชีพจรเองอย่างไรให้ได้ค่าที่เชื่อได้

วัดหลังนั่งพักอย่างน้อย 10 นาที แล้วนับชีพจรให้ครบ 1 นาที หรือนับ 30 วินาทีแล้วคูณ 2 วิธีนี้ MedlinePlus แนะนำไว้ดังนี้

  • ที่ข้อมือ: วางนิ้วชี้และนิ้วกลางบนข้อมือด้านใน ใต้โคนนิ้วโป้ง กดด้วยนิ้วแบนจนรู้สึกชีพจร
  • ที่คอ: วางนิ้วข้างลูกกระเดือกในร่องนุ่ม ๆ และ นั่งหรือนอนก่อนวัด เพราะหลอดเลือดที่คอของบางคนไวต่อแรงกด อาจทำให้ชีพจรช้าลงหรือเป็นลมได้
  • ห้ามกดคอทั้งสองข้างพร้อมกัน เพราะจะทำให้เลือดไปสมองลดลงจนเป็นลมได้

คนไทยจำนวนมากรู้ตัวว่าชีพจรช้าจากเครื่องวัดความดันที่บ้าน ซึ่งแสดงตัวเลขชีพจรด้วย ตัวเลขจากเครื่องใช้เป็นข้อมูลเบื้องต้นได้ แต่ถ้าเห็นค่าต่ำผิดปกติ ควรนับชีพจรเองด้วยมือเทียบอีกครั้งตามวิธีข้างต้น วิธีวัดความดันที่บ้านให้แม่นยำ อ่านได้ที่ วัดความดันเองที่บ้าน ทำอย่างไรให้ได้ค่าที่เชื่อถือได้

แนะนำให้จดชีพจรพร้อมวันเวลา และอาการที่เกิดขณะนั้น เพื่อนำไปให้แพทย์ดู

ชีพจรช้าแต่ไม่มีอาการ อันตรายไหม

ถ้าชีพจรช้าแต่ไม่มีอาการ และเป็นคนที่ออกกำลังกายเป็นประจำ ส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นสัญญาณอันตราย บทความทบทวนในวารสาร The Physician and Sportsmedicine ปี 2562 ระบุว่าการฝึกซ้อมหนักทำให้ชีพจรขณะพักเฉลี่ยต่ำลง และ ชีพจรช้าที่มาจากจุดกำเนิดไฟฟ้าหัวใจ พบบ่อยในนักกีฬา โดยเฉพาะนักกีฬาประเภทความอดทน เช่น วิ่งระยะไกลหรือปั่นจักรยาน

MedlinePlus ในหัวข้อโรคจุดกำเนิดไฟฟ้าหัวใจเสื่อมก็ระบุว่า ผู้ที่ไม่มีอาการอาจไม่ต้องรักษา แต่แพทย์จะทบทวนยาที่ใช้อยู่ว่ามีตัวไหนทำให้แย่ลงหรือไม่

สิ่งที่ควรสังเกตคือ “การเปลี่ยนแปลง” MedlinePlus ระบุว่าการเปลี่ยนไปจากชีพจรปกติของตัวเองอาจบ่งบอกปัญหาสุขภาพได้ ถ้าคนที่เคยมีชีพจร 75 กลายเป็น 45 โดยไม่ได้ออกกำลังกายเพิ่ม หรือเพิ่งเริ่มยาใหม่ ควรปรึกษาแพทย์ แม้ยังไม่มีอาการ

หัวใจเต้นช้าแบบไหนที่ผิดปกติ มีอาการอย่างไร

หัวใจเต้นช้าที่ผิดปกติคือแบบที่ทำให้ร่างกายและสมองได้เลือดไม่พอ จนเกิดอาการ MedlinePlus ระบุอาการที่อาจพบเมื่อหัวใจเต้นช้าเกินไป ได้แก่

  • หน้ามืด มึนศีรษะ
  • อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย
  • เป็นลม หรือเกือบเป็นลม
  • หายใจลำบาก บางคนเป็นเฉพาะเวลาออกแรง เช่น ตอนเดิน
  • สับสน หรือความคิดช้าลง
  • เจ็บหน้าอก
  • ใจสั่น

ในผู้สูงอายุ อาการเหล่านี้มักถูกมองว่า “แก่แล้วก็เพลียเป็นธรรมดา” หรือ “หกล้มเพราะขาไม่มีแรง” ทั้งที่บางครั้งสาเหตุคือหัวใจเต้นช้าหรือหยุดเป็นช่วง ๆ ถ้าญาติผู้ใหญ่หน้ามืด หกล้มบ่อย หรือสับสนเป็นพัก ๆ ควรวัดชีพจรและเล่าให้แพทย์ฟัง

หัวใจเต้นช้าเกิดจากอะไร

สาเหตุที่พบบ่อยในผู้ใหญ่คือจุดกำเนิดไฟฟ้าหัวใจเสื่อม ระบบนำไฟฟ้าหัวใจถูกกั้น และผลของยา รายละเอียดจาก MedlinePlus มีดังนี้

โรคจุดกำเนิดไฟฟ้าหัวใจเสื่อม (sick sinus syndrome)

โรคจุดกำเนิดไฟฟ้าหัวใจเสื่อม คือกลุ่มความผิดปกติที่จุดกำเนิดไฟฟ้าหัวใจทำงานบกพร่อง ทำให้หัวใจเต้นช้า หยุดเป็นช่วง หรือสลับช้าและเร็ว MedlinePlus ระบุว่า

  • มักพบในคนอายุเกิน 50 ปี และมักเกิดจากเนื้อเยื่อคล้ายแผลเป็นในทางเดินไฟฟ้าของหัวใจ
  • เป็นเหตุผลที่พบบ่อยที่สุดที่ทำให้ต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ
  • บางคนมีช่วงหัวใจเต้นเร็ว เช่น หัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว สลับกับช่วงเต้นช้า เรียกว่า tachy-brady syndrome
  • ส่วนใหญ่ค่อย ๆ แย่ลงตามเวลา

ระบบนำไฟฟ้าหัวใจถูกกั้น (heart block)

ภาวะนำไฟฟ้าหัวใจถูกกั้น คือสัญญาณไฟฟ้าจากหัวใจห้องบนเดินทางลงไปห้องล่างได้ช้าหรือไม่ได้เลย MedlinePlus ระบุว่าโรคจุดกำเนิดไฟฟ้าหัวใจเสื่อมกับภาวะนี้เป็นสองปัญหาที่พบบ่อยซึ่งทำให้หัวใจเต้นช้า

ยาที่ทำให้หัวใจเต้นช้าลง

MedlinePlus ระบุว่ายาบางตัวทำให้จังหวะหัวใจผิดปกติแย่ลง โดยเฉพาะในขนาดสูง ได้แก่

  • ยาต้านเบต้า (beta-blockers)
  • ยาต้านแคลเซียมบางตัว (calcium channel blockers)
  • ดิจอกซิน (digoxin)
  • ยาคุมจังหวะการเต้นของหัวใจ (antiarrhythmics)

ยาลดความดันแต่ละกลุ่มทำงานต่างกัน อ่านเพิ่มที่ ยาลดความดันมีกี่กลุ่ม ทำไมแพทย์ถึงเปลี่ยนยาบ่อย ถ้าสงสัยว่ายาทำให้ชีพจรช้า ห้ามหยุดหรือลดยาเอง MedlinePlus ย้ำว่าอย่าหยุดยาใดเว้นแต่แพทย์สั่ง ให้นำชีพจรที่จดไว้ไปปรึกษาแพทย์ผู้สั่งยา

แพทย์ตรวจหาสาเหตุหัวใจเต้นช้าอย่างไร

การตรวจแรกคือคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (EKG) และถ้าอาการเป็นพัก ๆ แพทย์อาจให้ติดเครื่องบันทึกจังหวะหัวใจนานขึ้น MedlinePlus ระบุการตรวจที่ใช้บ่อย ดังนี้

  • คลื่นไฟฟ้าหัวใจ (EKG): บันทึกจังหวะหัวใจขณะนั้น
  • เครื่องบันทึกคลื่นไฟฟ้าหัวใจแบบพกพา (Holter หรือเครื่องบันทึกระยะยาว): ช่วยจับช่วงที่หัวใจเต้นช้ามากหรือหยุดเป็นช่วงซึ่ง EKG ครั้งเดียวอาจพลาด
  • ดูชีพจรขณะเดินหรือออกกำลังกาย: เพื่อดูว่าหัวใจเร่งจังหวะขึ้นได้พอหรือไม่
  • การตรวจสรีรวิทยาไฟฟ้าหัวใจ (EPS): เป็นการตรวจเฉพาะทาง ใช้ในบางรายเท่านั้น

ความต่างของการตรวจหัวใจแต่ละแบบ อ่านได้ที่ ตรวจหัวใจ EKG เอคโค่ และวิ่งสายพาน ต่างกันอย่างไร

เมื่อไรต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ ใส่แล้วใช้ชีวิตอย่างไร

โดยทั่วไปแพทย์พิจารณาใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจถาวรเมื่ออาการเกิดจากหัวใจเต้นช้าจริง MedlinePlus ระบุในหัวข้อโรคจุดกำเนิดไฟฟ้าหัวใจเสื่อมว่า ผู้ที่มีอาการซึ่งสัมพันธ์กับหัวใจเต้นช้าอาจต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจถาวร และผลระยะยาวของผู้ที่ใส่เครื่องแล้วดีมาก

เครื่องกระตุ้นหัวใจ (pacemaker) คืออุปกรณ์ใช้แบตเตอรี่ขนาดเล็ก ที่จับได้ว่าหัวใจเต้นช้าเกินไป แล้วส่งสัญญาณให้หัวใจเต้นในจังหวะที่เหมาะสม ถ้าหัวใจเต้นเองได้เร็วพอ เครื่องจะหยุดส่งสัญญาณ ข้อมูลจาก MedlinePlus มีดังนี้

  • การใส่: ส่วนใหญ่ใช้เวลาราว 1 ชั่วโมง ผู้ป่วยรู้สึกตัวโดยได้ยาช่วยให้ผ่อนคลาย เครื่องมักฝังใต้ผิวหนังใต้กระดูกไหปลาร้า และส่วนใหญ่กลับบ้านได้ภายใน 1 วัน
  • หลังใส่: แพทย์อาจให้เลี่ยงการยกของหนักเกิน 4.5–6.75 กิโลกรัม และไม่ยกแขนข้างที่ใส่เครื่องเหนือไหล่เป็นเวลาหลายสัปดาห์
  • บัตรประจำตัวเครื่อง: โรงพยาบาลจะให้บัตรระบุรายละเอียดเครื่อง ควรพกติดตัวเสมอ และยื่นให้บุคลากรทุกครั้งก่อนตรวจหรือทำหัตถการ
  • แบตเตอรี่: ใช้ได้ราว 6–15 ปี แพทย์จะตรวจเป็นระยะและเปลี่ยนเมื่อถึงเวลา

ความเชื่อเรื่องหัวใจเต้นช้าที่พบบ่อย

ความเชื่อบางข้อทำให้คนกังวลเกินเหตุ และบางข้อทำให้คนชะล่าใจ

  • “ชีพจรต่ำกว่า 60 คือโรคหัวใจแน่นอน” ไม่จริง คนที่ออกกำลังกายสม่ำเสมอจำนวนมากมีชีพจรช้าโดยไม่มีอาการ สิ่งที่ตัดสินคืออาการและผลตรวจ
  • “ชีพจรช้าแปลว่าหัวใจแข็งแรงเสมอ” ไม่จริงเช่นกัน ในผู้สูงอายุที่ไม่ได้ออกกำลังกายและมีอาการหน้ามืดหรือเป็นลม ชีพจรช้าอาจมาจากจุดกำเนิดไฟฟ้าหัวใจเสื่อมหรือยา
  • “ชีพจรช้าเพราะยาความดัน หยุดยาเองก็หาย” อันตราย ห้ามหยุดยาเอง ให้แพทย์เป็นผู้ปรับ
  • “ใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจแล้วใช้ชีวิตปกติไม่ได้” ไม่จริง MedlinePlus ระบุว่าผู้ป่วยส่วนใหญ่กลับไปทำกิจกรรมตามปกติได้เร็ว เพียงต้องทำตามคำแนะนำของแพทย์เรื่องการใช้แขนข้างที่ใส่เครื่อง และให้แพทย์ตรวจแบตเตอรี่เป็นระยะ

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

  • เป็นลมหมดสติ หรือเกือบหมดสติ
  • เจ็บแน่นหน้าอก
  • หายใจลำบากมากหรือหอบเหนื่อยขณะพัก
  • สับสนหรือซึมลงทันที

ควรนัดพบแพทย์โดยเร็ว ถ้าชีพจรขณะพักต่ำกว่า 60 และมีอาการอ่อนเพลีย เหนื่อยง่ายกว่าเดิม หรือมึนศีรษะเป็นพัก ๆ ถ้าชีพจรช้าลงชัดเจนหลังเริ่มยาใหม่หรือปรับขนาดยา และถ้าใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจแล้วกลับมามีอาการเดิม ให้นำบันทึกชีพจร รายการยา และบัตรประจำตัวเครื่องไปด้วยทุกครั้ง

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที

ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง

คำถามที่พบบ่อย

ชีพจรปกติของผู้ใหญ่เท่าไร

MedlinePlus ระบุว่าชีพจรขณะพักปกติของผู้ใหญ่และผู้สูงอายุคือ 60–100 ครั้งต่อนาที วัดหลังนั่งพักอย่างน้อย 10 นาที และนับให้ครบ 1 นาที

ชีพจร 50 กว่า ๆ อันตรายไหม

ไม่จำเป็นต้องอันตราย ถ้าไม่มีอาการและเป็นคนออกกำลังกายสม่ำเสมอ แต่ถ้ามีหน้ามืด เป็นลม เหนื่อยง่าย หายใจลำบาก หรือชีพจรช้าลงหลังเริ่มยาใหม่ ควรไปพบแพทย์

ยาอะไรทำให้หัวใจเต้นช้า

MedlinePlus ระบุยาที่อาจทำให้จังหวะหัวใจช้าลงหรือผิดปกติแย่ลง ได้แก่ ยาต้านเบต้า ยาต้านแคลเซียมบางตัว ดิจอกซิน และยาคุมจังหวะหัวใจ ห้ามหยุดยาเอง ให้ปรึกษาแพทย์ผู้สั่งยา

หัวใจเต้นช้าต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจทุกคนไหม

ไม่ทุกคน ผู้ที่ไม่มีอาการอาจไม่ต้องรักษา แพทย์พิจารณาใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจถาวรเมื่ออาการเช่นเป็นลม หน้ามืด หรือเหนื่อยง่ายเกิดจากหัวใจเต้นช้าจริง

แบตเตอรี่เครื่องกระตุ้นหัวใจอยู่ได้กี่ปี

MedlinePlus ระบุว่าแบตเตอรี่ใช้ได้ราว 6–15 ปี แพทย์จะตรวจเป็นระยะและเปลี่ยนเมื่อถึงเวลา ผู้ใส่ควรพกบัตรประจำตัวเครื่องไว้เสมอ

แหล่งอ้างอิง

บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-14

อ่านต่อ

เป็นโรคหัวใจต้องกินยาฆ่าเชื้อก่อนทำฟันไหม ลิ้นหัวใจติดเชื้อคืออะไร

คนเป็นโรคหัวใจไม่ได้ต้องกินยาฆ่าเชื้อก่อนทำฟันทุกคน แนวทาง AHA แนะนำเฉพาะ 4 กลุ่มเสี่ยงสูง ลิ้นหัวใจติดเชื้อมีอาการอย่างไร และทำไมการแปรงฟันสำคัญ

หลอดเลือดแดงใหญ่ฉีกขาด (Aortic Dissection) เจ็บหน้าอกทะลุหลัง อันตรายแค่ไหน

หลอดเลือดแดงใหญ่ฉีกเซาะ ปวดหน้าอกทะลุหลังฉับพลัน ต่างจากหัวใจวายอย่างไร ใครเสี่ยง ทำไมเอกซเรย์ปกติก็ยังเป็นได้ และอาการไหนต้องโทร 1669

เส้นเลือดขอดที่ขา เกิดจากอะไร ใส่ถุงน่องพอไหม แบบไหนต้องรักษา

เส้นเลือดขอดที่ขาเกิดจากลิ้นในหลอดเลือดดำรั่ว ใครเสี่ยง ถุงน่องช่วยได้แค่ไหน ฉีดสาร เลเซอร์ ผ่าตัดต่างกันอย่างไร และเลือดออกจากเส้นขอดต้องทำอย่างไร

วูบ หมดสติชั่วคราว เป็นลม เกิดจากอะไร แบบไหนเป็นสัญญาณโรคหัวใจ

วูบหรือเป็นลมคือการหมดสติชั่วครู่เพราะเลือดไปสมองลดลง ส่วนใหญ่ไม่อันตราย แต่วูบจากหัวใจเสี่ยงเสียชีวิตสูงขึ้น วิธีแยก ปฐมพยาบาล และเมื่อไรต้องโทร 1669

ดูบทความความรู้สุขภาพทั้งหมด(ทั้งหมด 75 บทความ)
📞 โทรปรึกษาฟรีทัก LINEสอบถามโปรโมชันFacebookแชท