บทความความรู้สุขภาพ

เกี่ยวกับ ความรู้ผู้สูงอายุและผู้ดูแล

บ้านหมุนเวลาพลิกตัวหรือเงยหน้า ตะกอนหินปูนในหูหลุด (BPPV) ในผู้สูงอายุ

คำตอบสั้น: อาการ บ้านหมุนแรง ๆ เพียงไม่กี่วินาทีถึงไม่กี่นาที ทุกครั้งที่พลิกตัวบนเตียง ล้มตัวลงนอน หรือเงยหน้า ในผู้สูงอายุ มักเกิดจาก โรคตะกอนหินปูนในหูชั้นในหลุด (BPPV) ซึ่งเป็นโรคของหู ไม่ใช่โรคของสมอง การรักษาหลักคือให้แพทย์ทำ ท่าจัดตะกอนกลับที่ (canalith repositioning) ไม่ใช่การกินยาแก้เวียนหัวไปเรื่อย ๆ แต่ถ้าบ้านหมุน พร้อมกับอาการข้อใดข้อหนึ่ง เช่น แขนขาอ่อนแรงหรือชา พูดไม่ชัด ตามัว เห็นภาพซ้อน ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 เพราะอาจเป็นโรคหลอดเลือดสมอง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

  • BPPV คือภาวะที่ผลึกแคลเซียมเล็ก ๆ ในหูชั้นในหลุดไปลอยในท่อของอวัยวะทรงตัว ทำให้สมองได้รับสัญญาณผิดว่าศีรษะกำลังหมุน (MedlinePlus)
  • อาการหมุนเกิดเมื่อขยับศีรษะในบางท่า และ หยุดเองเมื่ออยู่นิ่ง มักนานไม่กี่วินาทีถึงไม่กี่นาที
  • งานสำรวจระดับประเทศในเยอรมนี (วารสาร J Neurol Neurosurg Psychiatry ปี 2550) พบว่า อายุที่มากขึ้นสัมพันธ์กับการเป็น BPPV และมีผู้ป่วยเพียงร้อยละ 8 ที่ได้รับการรักษาที่ได้ผล
  • แนวทางเวชปฏิบัติของสมาคมแพทย์หู คอ จมูก สหรัฐอเมริกา (ปี 2560) แนะนำท่าจัดตะกอน และไม่แนะนำให้ใช้ยาแก้เวียนศีรษะเป็นการรักษาประจำ
  • ผู้สูงอายุที่บ้านหมุนเสี่ยงหกล้ม ช่วงที่ยังมีอาการให้ลุกจากเตียงช้า ๆ และมีคนช่วยพยุง

บ้านหมุนเวลาพลิกตัวเกิดจากอะไร

บ้านหมุนที่เกิดเฉพาะตอนเปลี่ยนท่าศีรษะ มักเกิดจากตะกอนหินปูนในหูชั้นในเคลื่อนหรือหลุด หูชั้นใน (inner ear) นอกจากทำหน้าที่ได้ยินแล้ว ยังมีส่วนที่ควบคุมการทรงตัว ซึ่งเป็นท่อโค้งที่มีของเหลวอยู่ข้างใน เรียกว่าท่อครึ่งวงกลม (semicircular canals)

MedlinePlus อธิบายว่าเมื่อเราขยับศีรษะ ของเหลวในท่อนี้จะไหลตาม และสมองใช้สัญญาณนี้รับรู้ตำแหน่งของร่างกาย BPPV เกิดเมื่อผลึกแคลเซียมขนาดเล็กคล้ายกระดูก (canaliths) หลุดเข้าไปลอยอยู่ในท่อ พอเปลี่ยนท่าศีรษะ ตะกอนก็เคลื่อนตาม สมองจึงได้รับสัญญาณที่สับสนจนรู้สึกว่าโลกหมุน

ปัจจัยที่ MedlinePlus ระบุว่าอาจเพิ่มโอกาสเป็น BPPV ได้แก่

  • เคยมีการกระแทกที่ศีรษะ แม้เป็นการกระแทกเพียงเล็กน้อย
  • เคยติดเชื้อหูชั้นใน (labyrinthitis)
  • มีคนในครอบครัวเป็น BPPV

งานสำรวจในเยอรมนีที่กล่าวถึงข้างต้น พบว่า อายุ ไมเกรน ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง และโรคหลอดเลือดสมอง สัมพันธ์กับการเป็น BPPV อย่างเป็นอิสระต่อกัน และคาดว่าตลอดชีวิตคนทั่วไปมีโอกาสเป็น BPPV ราวร้อยละ 2.4 ในบางคนไม่พบสาเหตุชัดเจน

อาการ BPPV เป็นอย่างไร ต่างจากเวียนหัวแบบอื่นตรงไหน

จุดสังเกตของ BPPV คือหมุนเป็นพัก ๆ สั้น ๆ ทุกครั้งที่ขยับศีรษะในบางท่า และไม่มีอาการทางหูหรือทางสมองอื่นร่วมด้วย ภาควิชาโสต ศอ นาสิกวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ สรุปลักษณะของหินปูนหูชั้นในหลุดไว้ว่า

  • เวียนบ้านหมุนสัมพันธ์กับท่าทาง
  • เป็นไม่นาน ระดับวินาที
  • ไม่มีอาการทางหูอื่น
  • ไม่มีอาการทางระบบประสาทสมอง

ท่าที่มักกระตุ้นอาการตาม MedlinePlus คือ พลิกตัวบนเตียง และเงยหน้ามองของที่สูง ในชีวิตประจำวันของคนไทย เช่น ตอนล้มตัวลงนอน ตอนลุกจากที่นอนตอนเช้า ตอนเงยหน้าตากผ้า หรือตอนก้มเก็บของ อาจมีคลื่นไส้หรืออาเจียนร่วมด้วย และเสียการทรงตัว

เพื่อให้แยกจากโรคอื่น คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ให้ข้อสังเกตเพิ่มว่า

  • โรคน้ำในหูไม่เท่ากัน มักหมุนซ้ำหลายครั้ง แต่ละครั้งนานเกิน 20 นาที มีแน่นหู เสียงรบกวนในหู และได้ยินลดลงข้างเดียว
  • เส้นประสาทหูส่วนทรงตัวอักเสบ มักหมุนฉับพลันนานเป็นวัน ๆ จนทำกิจวัตรไม่ได้ แต่การได้ยินปกติ
  • การติดเชื้อในหูชั้นกลางที่ลุกลาม มีเวียนร่วมกับปวดหู หรือมีหนองไหลจากหู

อาการเวียนหัวแบบหน้ามืดจะเป็นลมตอนลุกยืน หรือใจสั่นวูบ เป็นคนละลักษณะกับบ้านหมุน ควรเล่าให้แพทย์ฟังให้ชัดว่าเป็นแบบไหน ถ้ามีเสียงในหูร่วมด้วย อ่านเพิ่มที่ เสียงในหู หึ่ง วี้ด เกิดจากอะไร

ไปหาหมอแล้วจะตรวจอะไร ต้องทำ CT หรือ MRI ไหม

ส่วนใหญ่แพทย์วินิจฉัย BPPV ได้จากการซักประวัติและการตรวจท่าทางที่ข้างเตียง ไม่จำเป็นต้องเอกซเรย์สมองทุกราย แนวทางเวชปฏิบัติเรื่อง BPPV ฉบับปรับปรุงปี 2560 ของสมาคมแพทย์หู คอ จมูก สหรัฐอเมริกา ซึ่งรวบรวมแนวทางเดิม 2 ฉบับ การทบทวนอย่างเป็นระบบ 20 ฉบับ และงานทดลองแบบสุ่ม 27 งาน ระบุว่า

  • แพทย์ให้ผู้ป่วยนั่ง แล้วจับให้นอนหงายลงเร็ว ๆ โดยหันศีรษะไปข้างหนึ่งประมาณ 45 องศาและแหงนคอลงเล็กน้อย ถ้ามีอาการหมุนพร้อมลูกตากระตุกในลักษณะเฉพาะ (nystagmus คือการกระตุกของลูกตาที่ควบคุมไม่ได้) ก็วินิจฉัยได้
  • ถ้าท่าแรกไม่ชัด แพทย์อาจตรวจท่านอนหงายแล้วหันศีรษะซ้ายขวา เพื่อหาตะกอนที่อยู่ในท่ออีกแนวหนึ่ง
  • ไม่แนะนำให้เอกซเรย์สมองหรือตรวจระบบทรงตัวเพิ่ม ถ้าอาการเข้าได้กับ BPPV และไม่มีอาการอื่นที่ผิดไปจาก BPPV
  • แพทย์ควรประเมินเรื่องที่มีผลต่อการดูแล เช่น การทรงตัวไม่ดี เดินลำบาก มีคนช่วยที่บ้านหรือไม่ และ ความเสี่ยงต่อการหกล้ม

ถ้ามีอาการทางสมองร่วมด้วย หรือรักษาแล้วไม่ดีขึ้น แพทย์จึงจะส่งตรวจเพิ่ม เช่น เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT) หรือเอ็มอาร์ไอ (MRI) ตามที่ MedlinePlus ระบุ

BPPV รักษาอย่างไร หายได้ไหม

การรักษาหลักคือท่าจัดตะกอนกลับที่ ซึ่งแพทย์จับศีรษะเปลี่ยนท่าเป็นลำดับ เพื่อให้ตะกอนไหลออกจากท่อกลับไปอยู่ตำแหน่งเดิม แนวทางปี 2560 ให้น้ำหนักคำแนะนำระดับสูงว่าผู้ป่วย BPPV ชนิดที่พบบ่อยควรได้รับการรักษาด้วยท่านี้ หรือถูกส่งต่อไปหาผู้ที่ทำได้ และ MedlinePlus ระบุว่าท่านี้ใช้รักษา BPPV ได้ผลดี แต่อาจต้องทำซ้ำถ้าอาการกลับมา

สิ่งที่ควรรู้เพิ่มจากแนวทางเดียวกัน

  • หลังทำท่าจัดตะกอน แนวทางไม่แนะนำให้จำกัดท่าทางเป็นพิเศษ (เช่น ห้ามนอนราบหลายคืน) ทำกิจวัตรได้ตามปกติ
  • แพทย์อาจเลือกเฝ้าดูอาการก่อนในบางราย หรือให้ทำ การฝึกระบบทรงตัว (vestibular rehabilitation) ซึ่งทำเองที่บ้านหรือทำกับนักกายภาพบำบัดก็ได้ ท่าที่ทำเองต้องเป็นท่าที่แพทย์หรือนักกายภาพบำบัดสอนและดูแล้วว่าเหมาะกับผู้ป่วย
  • ควรกลับไปประเมินซ้ำภายใน 1 เดือน หลังเฝ้าดูหรือหลังรักษา ว่าหายแล้วหรือยัง
  • BPPV กลับมาเป็นซ้ำได้ MedlinePlus ระบุว่าอาจกลับมาโดยไม่มีสัญญาณเตือน แนวทางจึงให้แพทย์อธิบายเรื่องการกลับเป็นซ้ำและความสำคัญของการนัดติดตาม

งานสำรวจในเยอรมนีพบว่าแต่ละช่วงที่เป็นนานราว 2 สัปดาห์ (ค่ามัธยฐาน) และร้อยละ 86 ของผู้ที่เป็นต้องไปพบแพทย์ หยุดกิจวัตร หรือลางาน แต่ได้รับการรักษาที่ได้ผลเพียงร้อยละ 8 แปลว่าหลายคนทนเวียนหัวอยู่นานโดยไม่จำเป็น

ที่โรงพยาบาลรัฐในไทย เริ่มได้ที่แผนกอายุรกรรมหรือแผนกหู คอ จมูก ใช้สิทธิบัตรทอง ประกันสังคม หรือสิทธิข้าราชการตามระบบส่งต่อของแต่ละสิทธิ จดไว้ก่อนไปว่าหมุนตอนทำท่าไหน นานกี่วินาที และมีอาการอื่นร่วมไหม จะช่วยให้แพทย์วินิจฉัยเร็วขึ้น ดูวิธีเตรียมตัวที่ เตรียมตัวก่อนพาผู้สูงอายุไปหาหมอ

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องบ้านหมุน

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือคิดว่ากินยาแก้เวียนหัวแล้วจะหาย ความจริงจากแหล่งที่เราเปิดอ่าน

  • “กินยาแก้เวียนหัวทุกวันก็หาย” ไม่ถูก แนวทางปี 2560 ไม่แนะนำให้ใช้ยาระงับการทำงานของระบบทรงตัว (เช่น ยาแก้แพ้บางชนิด หรือยากลุ่มเบนโซไดอะซีปีน) เป็นการรักษา BPPV ประจำ และ MedlinePlus ระบุว่ายาเหล่านี้มักช่วยอาการหมุนได้ไม่ดี เพราะยาไม่ได้ทำให้ตะกอนกลับที่ ถ้ากินยาแก้เวียนแล้วยังไม่ดีขึ้น ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ ส่วนยาที่แพทย์สั่งไว้ อย่าหยุดหรือเพิ่มเอง ให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
  • “บ้านหมุนทุกครั้งต้องเอกซเรย์สมอง” ไม่จำเป็นทุกราย ถ้าอาการและการตรวจเข้าได้กับ BPPV แนวทางไม่แนะนำให้ถ่ายภาพสมอง แต่ถ้ามีอาการทางสมองร่วมด้วยต้องตรวจเร่งด่วน
  • “บ้านหมุนแปลว่าความดันขึ้นหรือเลือดไปเลี้ยงสมองไม่พอ” ไม่เสมอไป NHS ระบุว่าสาเหตุที่พบบ่อยของบ้านหมุนคือปัญหาของหูชั้นใน อย่างไรก็ตาม ผู้สูงอายุที่มีโรคหลอดเลือดอยู่แล้วต้องดูอาการเตือนของสมองควบคู่เสมอ
  • “ทำท่าจัดตะกอนแล้ว ต้องนอนหัวสูงห้ามขยับหลายวัน” แนวทางปี 2560 แนะนำไม่ให้จำกัดท่าทางหลังทำท่าจัดตะกอนในชนิดที่พบบ่อย

ช่วงที่ยังบ้านหมุน ดูแลผู้สูงอายุที่บ้านอย่างไรไม่ให้ล้ม

ช่วงที่ยังมีอาการ ให้เน้นป้องกันการหกล้มก่อนเรื่องอื่น เพราะการหมุนเกิดเร็วและคาดไม่ได้ คำแนะนำจากระบบสาธารณสุขอังกฤษ (NHS) และ MedlinePlus

  • ลุกจากเตียงช้า ๆ นั่งที่ขอบเตียงสักพักก่อนยืน และให้มีคนพยุงในช่วงแรก
  • ถ้าเริ่มหมุน ให้นั่งลงทันที อย่าฝืนเดินต่อ
  • เปิดไฟก่อนลุกเข้าห้องน้ำตอนกลางคืน
  • ใช้ไม้เท้าถ้ามีความเสี่ยงหกล้ม
  • หลีกเลี่ยงท่าที่กระตุ้นอาการ เช่น ก้มลงเก็บของ ให้ย่อเข่าลงแทน และไม่แหงนคอเอื้อมหยิบของบนชั้นสูง
  • NHS แนะนำให้นอนหนุนหมอน 2 ใบขึ้นไปช่วงที่ยังเวียน และพักในห้องเงียบที่มืดเมื่ออาการหมุนรุนแรง
  • ผู้ที่อาเจียนบ่อยเสี่ยงขาดน้ำ (MedlinePlus) ให้จิบน้ำบ่อย ๆ ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ

NHS ระบุว่าผู้ขับรถในอังกฤษที่มีอาการบ้านหมุนต้องแจ้งหน่วยงานใบขับขี่ แสดงว่าบ้านหมุนเป็นเรื่องความปลอดภัยบนถนนด้วย ช่วงที่ยังมีอาการจึงไม่ควรขับรถหรือขี่มอเตอร์ไซค์ ดูการจัดบ้านให้ปลอดภัยเพิ่มได้ที่ ผู้สูงอายุหกล้ม ป้องกันที่บ้านและรับมืออย่างไร

เมื่อไรต้องไปโรงพยาบาลทันที

บ้านหมุนที่มีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ไม่ใช่ BPPV ธรรมดา ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 (รวบรวมจาก NHS MedlinePlus และคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่)

  • แขนหรือขาอ่อนแรง ชา หรือเสียวซ่า โดยเฉพาะข้างเดียว
  • หน้าเบี้ยว ปากเบี้ยว
  • พูดไม่ชัด พูดลำบาก
  • เห็นภาพซ้อน หรือตามัว มองไม่เห็นทันที
  • การได้ยินลดลงทันที
  • ปลุกไม่ตื่น หรือซึมลง

อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของโรคหลอดเลือดสมอง ทุกนาทีมีความหมาย อ่านหลักสังเกตได้ที่ หลอดเลือดสมองตีบ สัญญาณเตือนและหลัก FAST และ NHS เตือนว่าไม่ควรขับรถไปโรงพยาบาลเอง

ควรไปพบแพทย์ภายในวันนั้น ถ้าบ้านหมุนพร้อมปวดศีรษะรุนแรง อาเจียนมากหรือคลื่นไส้มาก หรือมีไข้สูง หนาวสั่น (NHS) และ นัดพบแพทย์ ถ้าบ้านหมุนไม่หายหรือกลับมาเป็นซ้ำ หรือรักษาแล้วไม่ดีขึ้น

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที

ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง

คำถามที่พบบ่อย

บ้านหมุนเวลาพลิกตัวบนเตียงเกิดจากอะไร

สาเหตุที่พบบ่อยคือโรคตะกอนหินปูนในหูชั้นในหลุด (BPPV) ซึ่งผลึกแคลเซียมเล็ก ๆ หลุดไปลอยในท่อของอวัยวะทรงตัว ทำให้หมุนไม่กี่วินาทีทุกครั้งที่พลิกตัว ล้มตัวนอน หรือเงยหน้า แล้วหยุดเองเมื่ออยู่นิ่ง

ตะกอนหินปูนในหูหลุด รักษาอย่างไร

การรักษาหลักคือให้แพทย์ทำท่าจัดตะกอนกลับที่ (canalith repositioning) อาจต้องทำซ้ำถ้าอาการกลับมา แนวทางของสมาคมแพทย์หู คอ จมูก สหรัฐอเมริกา ปี 2560 ไม่แนะนำให้ใช้ยาแก้เวียนศีรษะเป็นการรักษาประจำ

บ้านหมุนต้องทำ CT สมองทุกครั้งไหม

ไม่จำเป็นทุกราย ถ้าอาการและการตรวจท่าทางเข้าได้กับ BPPV และไม่มีอาการทางสมองอื่น แนวทางปี 2560 ไม่แนะนำให้ถ่ายภาพสมอง แต่ถ้ามีแขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด หรือเห็นภาพซ้อนร่วมด้วย ต้องไปโรงพยาบาลทันที

BPPV เป็นซ้ำได้ไหม

เป็นซ้ำได้ และอาจกลับมาโดยไม่มีสัญญาณเตือน ควรกลับไปให้แพทย์ประเมินซ้ำ และระวังการหกล้มทุกครั้งที่เริ่มมีอาการ

บ้านหมุนแบบไหนอันตราย ต้องโทร 1669

ถ้าบ้านหมุนพร้อมอาการข้อใดข้อหนึ่ง เช่น แขนขาอ่อนแรงหรือชา หน้าเบี้ยว พูดไม่ชัด เห็นภาพซ้อน หูดับทันที หรือซึมลง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 เพราะอาจเป็นโรคหลอดเลือดสมอง

แหล่งอ้างอิง

บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-13

อ่านต่อ

ผู้สูงอายุช้ำง่าย จ้ำเลือดที่แขนและหลังมือ ผิวฉีกง่าย อันตรายไหม

จ้ำเลือดสีม่วงที่แขนผู้สูงอายุ (senile purpura) เกิดจากผิวบางและหลอดเลือดเปราะตามวัย ยาบางกลุ่มทำให้ช้ำง่าย ดูแลผิวไม่ให้ฉีกอย่างไร แบบไหนต้องพบแพทย์

เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้ว วัดที่บ้าน ค่าเท่าไรปกติ ต่ำแค่ไหนต้องไปโรงพยาบาล

ค่าออกซิเจนปลายนิ้ว (SpO2) ปกติ 95% ขึ้นไป ถ้า 92% หรือต่ำกว่าให้ติดต่อแพทย์ 88% หรือต่ำกว่าต้องไปโรงพยาบาลทันที พร้อมวิธีวัดให้แม่นในผู้สูงอายุ

ญาติเสียชีวิตที่บ้าน ต้องทำอะไรบ้าง แจ้งตายที่ไหน ภายในกี่ชั่วโมง

ผู้ป่วยระยะท้ายเสียชีวิตที่บ้าน ญาติต้องโทรหาใครก่อน แจ้งตายภายใน 24 ชั่วโมงที่ไหน ใช้เอกสารอะไร และควรขอใบรับรองแพทย์ไว้ก่อนกลับบ้านอย่างไร

ข้อติดในผู้ป่วยติดเตียง เกิดจากอะไร ป้องกันอย่างไร ยืดข้อทุกวันช่วยได้แค่ไหน

ข้อติด (ข้อยึด) ในผู้ป่วยติดเตียงและหลังอัมพาต เกิดจากอะไร สังเกตอย่างไร ป้องกันที่บ้านอย่างไร และงานวิจัยว่าการยืดเหยียดอย่างเดียวช่วยได้แค่ไหน

ดูบทความความรู้สุขภาพทั้งหมด(ทั้งหมด 112 บทความ)
📞 โทรปรึกษาฟรีทัก LINEสอบถามโปรโมชันFacebookแชท