ยาความดันไอแห้ง เกิดจากยาตัวไหน ต้องเปลี่ยนยาหรือเปล่า

คำตอบสั้น: ไอแห้งเป็นผลข้างเคียงที่รู้จักกันดีของ ยาความดันกลุ่มเอซีอีไอ (ACE inhibitors) เช่น อีนาลาพริล (enalapril) และลิซิโนพริล (lisinopril) งานทบทวนของวิทยาลัยแพทย์โรคทรวงอกอเมริกัน (ACCP) รายงานว่าพบได้ร้อยละ 5–35 ของผู้ใช้ยา อาการอาจเริ่มได้ตั้งแต่ไม่กี่ชั่วโมงหลังเม็ดแรกจนถึงหลายเดือนต่อมา วิธีที่ได้ผลแน่นอนคือแพทย์เปลี่ยนยา ซึ่งมักหายใน 1–4 สัปดาห์ แต่ ห้ามหยุดยาเอง ให้บอกแพทย์ ส่วนอาการปาก ลิ้น หน้า หรือคอบวม เป็นภาวะฉุกเฉิน ต้องไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ยาที่ทำให้ไอแห้งบ่อยที่สุดคือกลุ่มเอซีอีไอ ส่วนกลุ่มเออาร์บี เช่น โลซาร์แทน พบไอใกล้เคียงยาเปรียบเทียบ
• •ไออาจเริ่มภายในชั่วโมงแรกหรือหลังกินยาไปหลายเดือนก็ได้
• •หลังแพทย์หยุดยาที่เป็นต้นเหตุ มักหายใน 1–4 สัปดาห์ บางคนนานถึง 3 เดือน
• •ยาแก้คัดจมูกบางชนิดทำให้ความดันสูงขึ้น อย่าซื้อยาแก้ไอแก้หวัดกินเองโดยไม่ถามเภสัชกร
• •ปาก ลิ้น คอบวม หายใจลำบาก หรือกลืนลำบาก ข้อใดข้อหนึ่ง คือภาวะฉุกเฉิน ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ทำไมยาความดันกลุ่มเอซีอีไอทำให้ไอแห้ง

เพราะยาไปยับยั้งเอนไซม์ที่ปกติช่วยกำจัดสารกระตุ้นการไอ งานทบทวนของ ACCP อธิบายว่ากลไกยังไม่ชัดเจนทั้งหมด แต่น่าจะเกี่ยวกับสารแบรดีไคนิน (bradykinin) และสาร P (substance P) ซึ่งปกติถูกเอนไซม์ ACE ย่อยสลาย เมื่อยายับยั้งเอนไซม์นี้ สารเหล่านี้จึงสะสมในทางเดินหายใจและกระตุ้นให้ไอ

ลักษณะที่รายงานคือ ไอแห้ง ไอต่อเนื่อง และงานทบทวนระบุว่าเป็นผลของยาทั้งกลุ่ม ไม่ใช่แค่ยาตัวใดตัวหนึ่ง การเปลี่ยนไปใช้ยาเอซีอีไอตัวอื่นจึงอาจไม่ช่วย

ยากลุ่มนี้ในไทยที่พบบ่อย เช่น อีนาลาพริล และลิซิโนพริล ตามที่เภสัชกร รพ.รามาธิบดี ยกตัวอย่างไว้ ทบทวนชื่อยาแต่ละกลุ่มได้ที่ ยาความดันมีกี่กลุ่ม

ไอจากยาต่างจากไอเพราะหวัดหรือกรดไหลย้อนอย่างไร

แยกเองที่บ้านได้ยาก เพราะลักษณะคล้ายกัน MedlinePlus แบ่งอาการไอตามระยะเวลา

• •ไอเฉียบพลัน มักเกิดจากหวัด ไข้หวัดใหญ่ หรือไซนัสอักเสบ และมักหายภายใน 3 สัปดาห์
• •ไอเกิน 8 สัปดาห์ ถือเป็นไอเรื้อรัง
• •สาเหตุของอาการไอที่พบบ่อยตาม MedlinePlus เช่น ภูมิแพ้ หอบหืด หวัด และกรดไหลย้อน ส่วนสาเหตุอื่นรวมถึงยาความดันกลุ่มเอซีอีไอ (หรือเออาร์บีซึ่งพบน้อยกว่า)

งานทบทวนของ ACCP แนะนำว่า ในคนที่ไอเรื้อรัง แพทย์ควรคิดถึงยาเอซีอีไอเป็นสาเหตุหรือสาเหตุร่วมเสมอ ไม่ว่าจะเริ่มไอก่อนหรือหลังเริ่มยานานแค่ไหน

ข้อสังเกตที่ช่วยแพทย์ได้ คือจดว่าเริ่มไอเมื่อไร ไอแห้งหรือมีเสมหะ มีไข้หรือน้ำมูกร่วมไหม และไอมากขึ้นตอนนอนราบหรือหลังอาหารหรือไม่ แล้วนำไปเล่าให้แพทย์ฟัง

เริ่มไอได้หลังกินยานานแค่ไหน และหายเมื่อไร

งานทบทวนของ ACCP สรุปไว้ดังนี้

• •เริ่มไอ ได้ตั้งแต่ภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังเม็ดแรก จนถึงหลายเดือนหลังเริ่มยา
• •หลังหยุดยาที่เป็นต้นเหตุ มักหายภายใน 1–4 สัปดาห์ แต่บางคนไอค้างได้ถึง 3 เดือน
• •วิธีรักษาเดียวที่ได้ผลแน่นอน คือหยุดยาที่เป็นต้นเหตุ ยาบางชนิดช่วยบรรเทาได้บ้าง
• •ในคนส่วนน้อย เมื่อกลับมาใช้ยาเอซีอีไออีกครั้ง อาการไอไม่กลับมา

แปลว่าคนที่กินยามาหลายปีแล้วเพิ่งเริ่มไอ ก็ยังเป็นไปได้ว่ามาจากยา และหลังเปลี่ยนยาแล้วอย่าเพิ่งท้อถ้ายังไอ เพราะอาจใช้เวลาหลายสัปดาห์

ยาความดันที่ไม่ทำให้ไอมีไหม

มี และแพทย์เลือกให้ได้ เภสัชกร รพ.รามาธิบดี ระบุว่ายากลุ่มเออาร์บี (ARBs) เช่น โลซาร์แทน (losartan) และวาลซาร์แทน (valsartan) มีผลข้างเคียงคล้ายกลุ่มเอซีอีไอ ยกเว้นอาการไอแห้งที่มักไม่พบ งานทบทวนของ ACCP ก็รายงานว่าอัตราการไอของยากลุ่มเออาร์บีใกล้เคียงกับยาเปรียบเทียบ

ยากลุ่มอื่น เช่น แคลเซียมแชนเนลบล็อกเกอร์ และยาขับปัสสาวะ ก็มีผลข้างเคียงคนละแบบ เช่น ขาบวมหรือปัสสาวะบ่อย

การเลือกยาใหม่ขึ้นกับโรคร่วมของแต่ละคน เช่น แนวทางไทย พ.ศ. 2567 แนะนำให้ผู้ป่วยเบาหวานที่มีโปรตีนอัลบูมินรั่วในปัสสาวะใช้ยากลุ่มเอซีอีไอหรือเออาร์บี จึงต้องให้แพทย์เป็นผู้เลือก

ทำไมไม่ควรหยุดยาเองแม้จะไอ

เพราะการหยุดยาความดันเองเสี่ยงกว่าการไอ เภสัชกร รพ.รามาธิบดี เตือนว่าการหยุดยาเองอาจทำให้ความดันดีดกลับขึ้นสูง เสี่ยงสโตรกหรือหัวใจวาย

นอกจากนี้ยาเอซีอีไอบางคนไม่ได้ใช้แค่ลดความดัน MedlinePlus ระบุว่าอีนาลาพริลใช้รักษาภาวะหัวใจล้มเหลว และบางครั้งใช้ดูแลโรคไตจากเบาหวาน การหยุดเองจึงอาจกระทบโรคอื่นด้วย

สิ่งที่ควรทำคือ กินยาต่อไปตามเดิม แล้วโทรนัดหรือแจ้งแพทย์ก่อนวันนัดได้ ส่วนแพทย์จะสั่งยาตัวใหม่ให้เริ่มเมื่อไร ให้ทำตามที่แพทย์บอก

ยาแก้ไอกินร่วมกับยาความดันได้ไหม

ถามเภสัชกรก่อนทุกครั้ง เพราะยาแก้ไอแก้หวัดบางสูตรผสมยาแก้คัดจมูก

• •MedlinePlus แนะนำให้ผู้มีความดันสูงปรึกษาผู้ให้การรักษาก่อนใช้ยาแก้คัดจมูก
• •แนวทางไทย พ.ศ. 2567 จัด ซูโดอีเฟดรีน (pseudoephedrine) และอีเฟดรีน ไว้ในรายการยาที่ทำให้ความดันสูงขึ้น เช่นเดียวกับยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด (NSAIDs)
• •งานทบทวนของ ACCP ระบุว่าวิธีที่ได้ผลแน่นอนกับไอจากยาเอซีอีไอคือหยุดยาที่เป็นต้นเหตุ ยาแก้ไอจึงไม่ใช่ทางแก้หลัก

MedlinePlus แนะนำวิธีบรรเทาไอแห้งทั่วไป เช่น อมลูกอมแก้ไอหรือลูกอมแข็ง และดื่มน้ำให้พอ (ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ) อ่านหลักการยาตีกันได้ที่ ยาและสารอาหารตีกันได้อย่างไร และ ดูแลผู้สูงอายุที่กินยาหลายชนิด

ปาก ลิ้น หน้าบวม เป็นสัญญาณอันตรายอย่างไร

อาการนี้ไม่ใช่ไอธรรมดา แต่อาจเป็นแองจิโออีดีมา (angioedema) คือการบวมใต้ผิวหนัง MedlinePlus ระบุว่ายาความดันกลุ่มเอซีอีไอเป็นสาเหตุหนึ่ง อาการมักบวมรอบตาและริมฝีปาก และถ้าคอบวม อาจอุดกั้นทางเดินหายใจจนเป็นอันตรายถึงชีวิต

เอกสารยาลิซิโนพริลและอีนาลาพริลของ MedlinePlus ระบุว่าอาการบวมที่หน้า คอ ลิ้น ริมฝีปาก หรือตา เสียงแหบ และหายใจหรือกลืนลำบาก ต้องติดต่อแพทย์ทันที อย่ารอดูอาการ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ตามรายการด้านล่าง

เมื่อไรต้องไปโรงพยาบาลทันที

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •ริมฝีปาก ลิ้น หรือคอบวม
• •หายใจลำบาก หายใจมีเสียงหวีด
• •กลืนลำบาก
• •เสียงแหบขึ้นทันที
• •เป็นลมหรือหมดสติ
• •เจ็บหน้าอกเฉียบพลันรุนแรง

ส่วนอาการไอที่ควรพบแพทย์โดยเร็ว (ไม่ต้องรอวันนัด) ตาม MedlinePlus ได้แก่ ไอเป็นเลือด มีไข้ ไอเกิน 10–14 วัน หรือไอที่แย่ลงเวลานอนราบร่วมกับขาบวม ซึ่งอาจเป็นสัญญาณหัวใจล้มเหลว

ได้ยินว่า “ไอจากยา เดี๋ยวร่างกายก็ชินไปเอง” จริงไหม

แหล่งที่เราเปิดตรวจไม่ได้ระบุว่าไอจะหายเองขณะยังกินยาต่อ งานทบทวนของ ACCP ระบุว่าวิธีที่ได้ผลแน่นอนคือหยุดยาที่เป็นต้นเหตุ การทนไอไปเรื่อย ๆ จึงไม่จำเป็น

การทนไอโดยไม่บอกใคร อาจจบลงที่การแอบหยุดยาเอง ซึ่งอันตรายกว่า บอกแพทย์ตั้งแต่เนิ่น ๆ คือทางที่ดีที่สุด อ่านเรื่องความดันสูงเพิ่มเติมที่ ความดันโลหิตสูงคืออะไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ดื่มน้ำตามมาก ๆ (ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ) ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่มักถูกถามคู่กับเรื่องความดัน มีหลักฐานดังนี้

• •แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. — แอล-อาร์จินีนเป็นกรดอะมิโน มีงานวิจัยแบบรวมผลการทดลองในคน 11 การทดลอง 387 คน ที่ให้กินวันละ 4–24 กรัม พบความดันตัวบนลดลงเฉลี่ยราว 5 มม.ปรอท และงานรวมอีกชิ้นพบว่าขนาดที่เริ่มเห็นผลคือประมาณ 4 กรัมต่อวัน ในแคปซูลมี 5 มิลลิกรัม ซึ่งน้อยกว่าขนาดที่ศึกษาอย่างน้อย 800 เท่า

ไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ช่วยเรื่องอาการไอจากยา หรือใช้แทนยาความดันที่แพทย์เปลี่ยนให้ได้ ถ้าไอขณะใช้ยาความดัน ให้แจ้งแพทย์เพื่อพิจารณายา ไม่ใช่เปลี่ยนไปใช้อาหารเสริม

ข้อควรระวัง: วิตามินอีขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น วาร์ฟาริน หรือยาต้านเกล็ดเลือด เช่น แอสไพริน โคลพิโดเกรล และงานวิจัย VINTAGE MI พบว่าแอล-อาร์จินีนวันละ 9 กรัมในผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย มีผู้เสียชีวิตมากกว่ากลุ่มยาหลอกจนต้องยุติงานก่อนกำหนด (ในแคปซูลมี 5 มก.) ผู้ที่เคยหัวใจวายควรปรึกษาแพทย์ก่อน ฉลากระบุให้ผู้ใช้ยาประจำตัวปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร อ่านเรื่องประกาศ อย. เกี่ยวกับโฆษณาผลิตภัณฑ์นี้ได้ที่ คำเตือนของ อย. เรื่องโฆษณาเบต้าออยล์

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที