กินอาหารเสริมอยู่ ก่อนเจาะเลือดต้องหยุดไหม ไบโอตินกวนผลตรวจอย่างไร

คำตอบสั้น: จะต้องหยุดอาหารเสริมก่อนเจาะเลือดหรือไม่ ขึ้นกับชนิดการตรวจและสิ่งที่กิน อย่าเดาเอง แต่ ต้องบอกแพทย์หรือห้องแล็บทุกครั้งว่ากินอะไรอยู่ ตัวที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือ ไบโอติน (วิตามินบี 7) เพราะไบโอตินขนาดสูงทำให้ผลตรวจบางชนิดสูงหรือต่ำผิดจริงได้ เช่น ฮอร์โมนไทรอยด์ ค่าบ่งชี้หัวใจ และฮอร์โมนอื่น งานวิจัยของโรงพยาบาลรัฐในไทยที่ให้ไบโอติน 10 มก. ต่อวันสรุปว่าควรหยุดอย่างน้อย 7 วันก่อนตรวจไทรอยด์ ส่วนจะต้องหยุดหรือไม่และกี่วัน ให้แพทย์เป็นผู้ตัดสินตามชนิดการตรวจและขนาดที่กิน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •การตรวจเลือดหลายชนิดใช้หลักการจับคู่ระหว่าง ไบโอตินกับโปรตีนสเตรปตาวิดิน ไบโอตินส่วนเกินในเลือดจึงรบกวนผลได้
• •งานในสหรัฐปี 2560 ให้ผู้ใหญ่สุขภาพดี 6 คนกินไบโอติน 10 มก. ต่อวัน 7 วัน พบผลผิดเพี้ยนใน 9 จาก 23 วิธีตรวจที่ใช้ไบโอติน
• •งานในไทยปี 2567 ในอาสาสมัคร 25 คน พบค่า FT3 และ FT4 สูงขึ้นในเครื่องตรวจยี่ห้อหนึ่ง แต่ไม่พบในอีกยี่ห้อ และค่ากลับปกติหลังหยุด 7 วัน
• •อาหารเสริมไบโอตินเดี่ยวหลายยี่ห้อมีไบโอติน 5 มก. ขณะที่ค่าแนะนำต่อวันของผู้ใหญ่คือ 30 ไมโครกรัม
• •ถ้าเจ็บแน่นหน้าอก ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ไม่ต้องรองดไบโอติน แต่บอกเจ้าหน้าที่ว่ากินอยู่

ทำไมอาหารเสริมบางตัวถึงกวนผลตรวจเลือดได้

เพราะเครื่องตรวจหลายรุ่นใช้ไบโอตินเป็นส่วนหนึ่งของน้ำยาตรวจ สเตรปตาวิดิน (streptavidin) คือโปรตีนที่จับกับไบโอตินแน่นมาก ห้องแล็บจึงนำคู่นี้มาใช้ "ยึด" สารที่ต้องการวัดไว้ในน้ำยาตรวจ

เมื่อในเลือดมีไบโอตินจากอาหารเสริมมากเกินไป ไบโอตินส่วนเกินจะไปแย่งจับสเตรปตาวิดินก่อน ผลจึงเพี้ยนได้สองทาง ตามวิธีตรวจแต่ละแบบ

• •วิธีแบบแข่งขัน (competitive) ซึ่งมักใช้วัดสารโมเลกุลเล็ก เช่น T3 T4 คอร์ติซอล ผลมักออกมา สูงเกินจริง
• •วิธีแบบแซนด์วิช (sandwich) เช่น การวัด TSH ผลมักออกมา ต่ำเกินจริง

คำอธิบายนี้มาจากบทคัดย่อของงานวิจัยไทยปี 2567 และงานในสหรัฐปี 2560 ซึ่งพบรูปแบบเดียวกัน คือผลสูงเท็จใน 5 จาก 8 วิธีแบบแข่งขัน และผลต่ำเท็จใน 4 จาก 15 วิธีแบบแซนด์วิช

ไบโอตินกวนผลตรวจอะไรได้บ้าง

ค่าที่มีหลักฐานว่าถูกรบกวนได้ ได้แก่ ฮอร์โมนไทรอยด์ ค่าบ่งชี้กล้ามเนื้อหัวใจ และฮอร์โมนอีกหลายชนิด งานในวารสาร JAMA ปี 2560 ทดสอบ 11 ค่า ได้แก่

• •ฮอร์โมนไทรอยด์และ TSH (ฮอร์โมนกระตุ้นไทรอยด์)
• •ฮอร์โมนพาราไทรอยด์ (PTH)
• •โปรแลกติน
• •NT-proBNP (ค่าที่ใช้ประเมินภาวะหัวใจล้มเหลว)
• •วิตามินดีในเลือด (25-hydroxyvitamin D)
• •PSA (ค่าที่ใช้ตรวจต่อมลูกหมาก)
• •เฟอร์ริติน (ค่าสะสมธาตุเหล็ก)

ผลคือพบการรบกวนใน 9 จาก 23 วิธีตรวจที่ใช้ไบโอตินกับสเตรปตาวิดิน และไม่พบเลยใน 14 วิธีที่ไม่ได้ใช้ไบโอติน แปลว่าไม่ใช่ทุกเครื่องทุกวิธีจะเพี้ยน ขึ้นกับว่าห้องแล็บนั้นใช้น้ำยาแบบไหน

ค่าบ่งชี้กล้ามเนื้อหัวใจ (troponin โทรโปนิน) คือค่าที่แพทย์ใช้ช่วยวินิจฉัยภาวะหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน สถาบันไลนัส พอลลิง มหาวิทยาลัยโอเรกอนสเตต สรุปว่าองค์การอาหารและยาสหรัฐ (FDA) ออกคำเตือนเรื่องนี้ในปี 2560 และปรับปรุงปี 2562 ส่วนหน้าเว็บของ FDA ระบุว่ายังได้รับรายงานผลโทรโปนินต่ำเท็จจากไบโอติน และเรียกว่าเป็นการรบกวนที่สำคัญทางคลินิก ความต่างระหว่างหัวใจวายกับหัวใจล้มเหลวอ่านได้ที่ หัวใจวายกับหัวใจล้มเหลวต่างกันไหม

งานวิจัยในคนไทยพบอะไร

งานของโรงพยาบาลสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ ตีพิมพ์ปี 2567 ยืนยันว่าไบโอตินกวนผลตรวจไทรอยด์ในคนไทยจริง

• •อาสาสมัครสุขภาพดี 25 คน กินไบโอติน 10 มก. ต่อวัน นาน 7 วัน เจาะเลือดก่อนกิน หลังกิน และหลังหยุด 7 วัน
• •ตัวอย่างเลือดเดียวกันส่งตรวจด้วยเครื่องสองยี่ห้อ
• •เครื่องยี่ห้อแรก พบค่า FT3 และ FT4 เฉลี่ยสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ และร้อยละ 24 มีผลไทรอยด์ที่ขัดแย้งกันเอง
• •เครื่องยี่ห้อที่สอง ไม่พบความต่างอย่างมีนัยสำคัญทั้ง FT3 FT4 และ TSH
• •หลังหยุดไบโอติน 7 วัน ค่ากลับมาไม่ต่างจากก่อนเริ่ม

ผู้วิจัยเขียนในบทคัดย่อว่าผลที่เพี้ยนแบบนี้ อาจทำให้ผู้ที่กินไบโอตินถูกวินิจฉัยผิดว่าเป็นไทรอยด์เป็นพิษ และสรุปว่าผู้ที่กินไบโอตินควรหยุดอย่างน้อย 7 วันก่อนตรวจไทรอยด์

ใครกินยาไทรอยด์อยู่และสงสัยเรื่องการเว้นระยะกับวิตามินอื่น อ่านต่อได้ที่ ไทรอยด์ห้ามกินวิตามินอะไร

ไบโอตินขนาดเท่าไรถึงน่าห่วง

งานวิจัยที่พบการรบกวนใช้ไบโอติน 10 มก. ต่อวัน ซึ่งสูงกว่าค่าแนะนำมาก ข้อมูลจากสถาบันไลนัส พอลลิง

• •ค่าแนะนำต่อวัน (Adequate Intake) ของผู้ใหญ่ คือ 30 ไมโครกรัม
• •ผู้ใหญ่ทั่วไปได้ไบโอตินจากอาหารราว 40–60 ไมโครกรัมต่อวัน อาหารที่มีไบโอติน เช่น ไข่แดง ตับ ธัญพืชไม่ขัดสี
• •อาหารเสริมไบโอตินเดี่ยวหลายยี่ห้อมี 5,000 ไมโครกรัม (5 มก.) ส่วนวิตามินรวมหลายสูตรมีราว 30 ไมโครกรัม
• •สถาบันฯ แนะนำว่า เมื่อจะเจาะเลือด ให้แจ้งแพทย์ถ้ากินไบโอติน ในขนาดที่สูงกว่าอาหารปกติหรือวิตามินรวมทั่วไปอย่างมาก

1 มก. เท่ากับ 1,000 ไมโครกรัม ระวังอ่านหน่วยบนฉลากให้ดี เพราะ 10 มก. คือ 10,000 ไมโครกรัม

ยังไม่มีงานวิจัยที่บอกได้ว่าไบโอตินขนาดต่ำ เช่น ระดับไมโครกรัมในวิตามินรวม จะกวนผลมากน้อยแค่ไหน จึงไม่ควรเดาเอง วิธีที่ปลอดภัยคือบอกขนาดที่กินจริงให้แพทย์รู้

ความเชื่อผิดที่พบบ่อยเรื่องไบโอติน

"กินไบโอตินขนาดสูงแล้วผมไม่ร่วง" สถาบันไลนัส พอลลิงระบุว่า แม้ผมร่วงเป็นอาการของการขาดไบโอตินรุนแรง แต่ ยังไม่มีงานวิจัยตีพิมพ์ที่สนับสนุนว่าไบโอตินขนาดสูงป้องกันหรือรักษาผมร่วงในผู้ชายหรือผู้หญิงทั่วไปได้ คนที่กินไบโอตินเพราะผมร่วงจึงอาจรับความเสี่ยงผลเลือดเพี้ยนโดยไม่ได้ประโยชน์ที่คาดหวัง

"วิตามินกินเกินก็ขับออกทางปัสสาวะ ไม่มีผลอะไร" แม้ไบโอตินจะยังไม่พบพิษ (สถาบันฯ ระบุว่าขนาดถึง 5 มก. ต่อวันนาน 2 ปีไม่พบผลเสีย) แต่ปัญหาของไบโอตินไม่ใช่พิษ ปัญหาคือทำให้ผลตรวจผิด แล้วนำไปสู่การวินิจฉัยหรือปรับยาผิด

"ผลเลือดผิดปกติ แปลว่าป่วยแน่" ไม่เสมอไป ถ้ากินไบโอตินขนาดสูงอยู่ ผลไทรอยด์ที่ดูผิดปกติอาจมาจากการรบกวน ควรบอกแพทย์ก่อนเริ่มยาหรือปรับยา

ก่อนเจาะเลือดควรทำอย่างไรกับอาหารเสริม

ขั้นตอนที่แนะนำ

1. 1จดรายการอาหารเสริมทุกตัว พร้อมขนาดต่อเม็ดและจำนวนที่กินต่อวัน หรือถ่ายรูปฉลาก
2. 2บอกแพทย์ตั้งแต่วันที่สั่งตรวจ โดยเฉพาะถ้ากินไบโอติน วิตามินบำรุงผม ผิว เล็บ หรือวิตามินบีรวม
3. 3ถามแพทย์หรือห้องแล็บว่าต้องงดหรือไม่ และกี่วัน เพราะขึ้นกับชนิดการตรวจ วิธีตรวจของห้องแล็บ และขนาดที่กิน
4. 4ทำตามคำสั่งงดอาหารของการตรวจนั้น ๆ ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับการงดอาหารเสริม ดูตัวอย่างได้ที่ ตรวจไขมันต้องงดอาหารกี่ชั่วโมง
5. 5ห้ามหยุดยาที่แพทย์สั่งเอง เว้นแต่แพทย์สั่งให้งดเฉพาะก่อนตรวจ

สถานการณ์ฉุกเฉินเป็นข้อยกเว้น: ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ห้ามรอให้ครบวันงดไบโอติน แต่ให้บอกเจ้าหน้าที่ว่ากินไบโอตินอยู่ เพื่อให้แพทย์ใช้ประกอบการแปลผล

เมื่อได้ผลมาแล้ว อ่านวิธีดูผลให้ไม่ตกใจเกินเหตุได้ที่ อ่านใบผลเลือดอย่างไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

• •ไบโอติน 1% 7.9 มก. — คือวัตถุดิบที่มีไบโอตินร้อยละ 1 คิดเป็นไบโอตินราว 79 ไมโครกรัมต่อแคปซูล (คำนวณ) ไม่ใช่ไบโอติน 7.9 มก. ปริมาณนี้ราว 263 เปอร์เซ็นต์ของค่าแนะนำต่อวัน 30 ไมโครกรัม (คำนวณ) และน้อยกว่าขนาด 10 มก. ที่ใช้ในงานวิจัยเรื่องผลแล็บราว 127 เท่า (คำนวณ)
• •ยังไม่พบงานวิจัยที่ทดสอบว่าไบโอตินระดับนี้กวนผลตรวจหรือไม่ จึงสรุปไม่ได้ทั้งว่ากวนหรือไม่กวน ให้แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บทุกครั้งก่อนเจาะเลือด

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน และถามว่าต้องงดหรือไม่
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด หรือจะผ่าตัด: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน มีรายงานเรื่องเลือดออกหรือค่าการแข็งตัวของเลือดเปลี่ยน
• •ผู้ใช้ยาที่ต้องคุมระดับยาในเลือด เช่น ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน: ไพเพอรีนในพริกไทยดำทำให้ระดับยาบางชนิดสูงขึ้นในงานวิจัยในคน
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที