อาหารเสริมกระดูกและข้อสำหรับพ่อแม่ ลูกหลานเช็ก 7 เรื่องนี้ก่อนตัดสินใจ

คำตอบสั้น: ก่อนตัดสินใจว่าจะให้พ่อแม่ที่ปวดเข่าหรือกระดูกบางกินอาหารเสริมกระดูกและข้อหรือไม่ ลูกหลานควรเช็ก 7 เรื่อง คือ (1) พาไปประเมินกระดูกกับแพทย์ก่อน (2) ทำรายการยาทุกตัว โดยเฉพาะยากระดูกพรุน ยาไทรอยด์ และยาละลายลิ่มเลือด (3) ประวัตินิ่ว โรคไต และท่อน้ำดี (4) การแพ้นมวัวหรือหอย (5) นับแคลเซียมและวิตามินดีจากทุกแหล่ง (6) กินตามฉลาก ไม่เพิ่มเอง และไม่ใช้แทนยา (7) รู้อาการที่ต้องหยุดและพบแพทย์ เหตุผลหลักคือแคลเซียมรบกวนการดูดซึมยาหลายตัว และสมุนไพรที่มักอยู่ในสูตรข้อ เช่น ขมิ้นชันและขิง อาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกเมื่อใช้คู่ยาบางกลุ่ม

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •อาหารเสริม ไม่ใช่ตัวแทนการตรวจมวลกระดูกและยากระดูกพรุน แนวทางไทยปี 2564 ให้ยากลุ่มบิสฟอสโฟเนตเป็นยาแรกในผู้ที่เสี่ยงกระดูกหักสูง
• •ยาอะเลนโดรเนต (ยากระดูกพรุนชนิดกิน): หลังกินยา รออย่างน้อย 30 นาที ก่อนกินอาหาร เครื่องดื่ม วิตามิน หรือยาอื่น (MedlinePlus)
• •ยาไทรอยด์เลโวไทรอกซีน: แคลเซียมคาร์บอเนตหรือยาเหล็ก กินห่างอย่างน้อย 4 ชั่วโมง (MedlinePlus)
• •ขมิ้นชันและขิงเสริม อาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออก ในผู้ใช้วาร์ฟารินหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด (MSKCC)
• •งาน WHI ในหญิง 36,282 คน: แคลเซียม 1,000 มก. ร่วมวิตามินดี 400 IU ต่อวัน เพิ่มความเสี่ยงนิ่วในไตราวร้อยละ 17

ทำไมต้องเช็กก่อน ไม่ใช่ซื้อมาให้กินเลย

เพราะผู้สูงอายุส่วนใหญ่กินยาประจำหลายตัว และอาหารเสริมกระดูกและข้อมักมีทั้งแร่ธาตุและสมุนไพรในเม็ดเดียว แคลเซียมจับกับยาบางชนิดในลำไส้ ทำให้ยาดูดซึมได้น้อยลง ส่วนสมุนไพรบางตัวมีผลต่อการแข็งตัวของเลือดหรือถุงน้ำดี

คำแนะนำทั่วไปมักบอกเพียงว่าให้ปรึกษาแพทย์ก่อน บทความนี้จึงรวมเรื่องที่ควรถามเป็นรายการ ให้ลูกหลานใช้คุยกับแพทย์หรือเภสัชกรได้ทันที แนะนำให้ถ่ายรูปฉลากด้านหลังของอาหารเสริม และนำซองยาทุกซองไปด้วยในวันนัด

เรื่องที่ 1: พาไปประเมินกระดูกกับแพทย์ก่อนหรือยัง

ถ้ากังวลเรื่องกระดูกบาง สิ่งแรกคือการตรวจ ไม่ใช่การซื้ออาหารเสริม แนวทางเวชปฏิบัติของมูลนิธิโรคกระดูกพรุนแห่งประเทศไทย (TOPF) ปี 2564 แนะนำให้ตรวจมวลกระดูกในหญิงอายุ 65 ปีขึ้นไป ชายอายุ 70 ปีขึ้นไป และคนอายุน้อยกว่านั้นที่มีปัจจัยเสี่ยง เช่น เคยกระดูกหักจากแรงน้อย ใช้ยาสเตียรอยด์ หรือส่วนสูงลดลง

แนวทางเดียวกันแบ่งการรักษาตามความเสี่ยง

• •เสี่ยงต่ำถึงปานกลาง: ไม่แนะนำยากระดูกพรุน ให้ได้แคลเซียมและวิตามินดีเพียงพอ ปรับพฤติกรรม และประเมินซ้ำใน 2–5 ปี
• •เสี่ยงสูง: ใช้ยากลุ่มบิสฟอสโฟเนตเป็นยาแรก หรือยาฉีดเดโนซูแมบเป็นทางเลือก
• •ทุกคน: ออกกำลังกายแบบลงน้ำหนักและต้านแรง เลิกบุหรี่ จำกัดแอลกอฮอล์ และป้องกันหกล้ม

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าพ่อแม่เข้าเกณฑ์ตรวจหรือไม่ ดูได้ที่ ใครควรตรวจมวลกระดูก

เรื่องที่ 2: พ่อแม่กินยาอะไรอยู่บ้าง

ทำรายการยาทุกตัว รวมยาที่ซื้อเอง ยาลดกรด และสมุนไพร ยาที่สำคัญกับอาหารเสริมกระดูกและข้อมีดังนี้

• •ยากระดูกพรุนชนิดกิน เช่น อะเลนโดรเนต: MedlinePlus (หอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐ) ระบุว่าหลังกินยา ห้ามกินอาหาร ดื่มเครื่องดื่ม หรือกินยาอื่นรวมถึงวิตามิน อย่างน้อย 30 นาที ต้องกลืนยากับน้ำเปล่าเต็มแก้ว ห้ามกินกับชา กาแฟ นม หรือน้ำผลไม้ และห้ามนอนลงอย่างน้อย 30 นาที แคลเซียมเสริมเป็นหนึ่งในผลิตภัณฑ์ที่อาจตีกับยานี้ ควรแจ้งแพทย์และเภสัชกร
• •ยาไทรอยด์ เลโวไทรอกซีน: MedlinePlus ระบุว่าถ้ากินแคลเซียมคาร์บอเนตหรือยาเหล็ก ให้กิน ห่างอย่างน้อย 4 ชั่วโมงก่อนหรือหลังยา
• •ยาปฏิชีวนะบางกลุ่ม: แคลเซียมอาจลดการดูดซึมยา ระยะห่างขึ้นกับชนิดยา ให้เภสัชกรกำหนด
• •ยาละลายลิ่มเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด เช่น วาร์ฟาริน แอสไพริน: ศูนย์มะเร็งเมมโมเรียล สโลน เคตเทอริง (MSKCC) ระบุว่าขมิ้นชันเสริมอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ใช้วาร์ฟารินหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือดอื่น และขิงเสริมก็อาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกเช่นกัน
• •ยาแก้ปวดที่ใช้ประจำ เช่น แอสไพริน ไอบูโพรเฟน พาราเซตามอล: MSKCC ระบุว่าขมิ้นชันอาจลดฤทธิ์ยาเหล่านี้ (ข้อมูลส่วนใหญ่จากงานในห้องปฏิบัติการ) ให้ถามเภสัชกรก่อน

แคลเซียมกับยามีรายละเอียดเพิ่มที่ แคลเซียมกินพร้อมยาได้ไหม และยากระดูกพรุนแต่ละแบบอยู่ใน ยากระดูกพรุนมีอะไรบ้าง

เรื่องที่ 3: เคยเป็นนิ่ว โรคไต หรือโรคท่อน้ำดีไหม

ถามประวัตินิ่วทุกชนิด ทั้งนิ่วในไตและนิ่วในถุงน้ำดี และอ่านคำเตือนบนฉลากทุกครั้ง อาหารเสริมแคลเซียมบางสูตรระบุบนฉลากว่าผู้ที่เป็นโรคนิ่วไม่ควรรับประทาน เหตุผลมีหลักฐานรองรับ

• •งาน WHI (Women's Health Initiative) ในหญิงวัยหมดประจำเดือน 36,282 คน ที่ได้แคลเซียม 1,000 มก. ร่วมวิตามินดี 3 400 IU ต่อวัน ติดตามเฉลี่ย 7 ปี พบความเสี่ยง นิ่วในไตเพิ่มขึ้น (HR 1.17) และไม่ลดกระดูกสะโพกหักอย่างมีนัยสำคัญ
• •แต่สถาบันโรคเบาหวาน ทางเดินอาหาร และไตแห่งชาติสหรัฐ (NIDDK) ระบุว่า คนที่เคยเป็นนิ่วควรรู้ก่อนว่าเป็นนิ่วชนิดใด แล้วปรับปริมาณโซเดียม โปรตีนจากเนื้อสัตว์ แคลเซียม หรือออกซาเลตในอาหารตามชนิดนิ่ว แคลเซียมจากอาหารกับเม็ดเสริมจึงเป็นคนละเรื่อง
• •MSKCC ระบุว่าผู้มีแนวโน้มเป็นนิ่วในไตควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ขมิ้นชันเสริม และผู้มีนิ่วในถุงน้ำดีควรเลี่ยงขิงเสริม
• •ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังหรือฟอกไต ทีมรักษาจะคุมแคลเซียมตามผลเลือด อย่าเพิ่มเม็ดแคลเซียมเองโดยไม่บอกแพทย์

ดูเพิ่มที่ กินแคลเซียมเสริมแล้วเป็นนิ่วไหม

เรื่องที่ 4: แพ้นมวัว หอย หรืออาหารทะเลไหม

อ่านรายการส่วนประกอบบนฉลากให้ครบ ไม่ดูแค่ชื่อสารเด่นหน้ากล่อง อาหารเสริมกระดูกและข้อหลายสูตรมีส่วนประกอบที่มาจากนม เช่น โคลอสตรุ้ม (น้ำนมเหลืองของวัว) หรือแคลเซียมจากเปลือกหอยหรือเปลือกหอยมุก คนที่เคยแพ้นมวัว แพ้หอย หรือแพ้อาหารทะเล ควรนำฉลากไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูก่อน

เรื่องที่ 5: ได้แคลเซียมและวิตามินดีจากทางอื่นอยู่แล้วไหม

นับรวมทุกแหล่ง ทั้งอาหาร นม ยาลดกรด วิตามินรวม และยาที่แพทย์สั่ง ข้อแนะนำปริมาณสารอาหารอ้างอิงของกรมอนามัยปี 2563 กำหนดให้ผู้ใหญ่อายุ 51 ปีขึ้นไปควรได้แคลเซียมวันละ 1,000 มก. ทั้งชายและหญิง แหล่งแคลเซียมหลักควรมาจากอาหาร เช่น นม ปลาเล็กปลาน้อย เต้าหู้ที่ใช้แคลเซียมตกตะกอน และผักใบเขียว อย่างคะน้าและผักกวางตุ้ง

ปัญหาที่พบบ่อยคือพ่อแม่ได้แคลเซียมและวิตามินดีจากแพทย์อยู่แล้ว แล้วลูกหลานซื้อเพิ่มอีกหลายกระปุก โดยไม่มีใครรู้ยอดรวม การได้เกินจำเป็นเพิ่มโอกาสนิ่วและผลข้างเคียง ข้อนี้ ห้ามเปลี่ยนหรือหยุดยาแคลเซียมหรือวิตามินดีที่แพทย์สั่งเอง ให้นำรายการทั้งหมดไปให้แพทย์ดูแทน

แนวคิดว่า "อายุมากแล้วทุกคนควรกินแคลเซียมเสริม" ก็ไม่ตรงกับหลักฐาน คณะทำงานบริการป้องกันโรคของสหรัฐ (USPSTF) ปี 2561 พบหลักฐานเพียงพอว่า วิตามินดีไม่เกิน 400 IU ร่วมแคลเซียมไม่เกิน 1,000 มก. ต่อวัน ไม่ช่วยป้องกันกระดูกหักครั้งแรกในหญิงวัยหมดประจำเดือนที่อยู่ในชุมชน และการเสริมวิตามินดีร่วมแคลเซียมเพิ่มการเกิดนิ่วในไต คำแนะนำนี้ไม่ได้ใช้กับคนที่เป็นกระดูกพรุนหรือขาดวิตามินดี ซึ่งต้องทำตามแพทย์

เรื่องที่ 6: กินตามฉลาก และไม่ใช้แทนยาหรือการรักษา

กินตามจำนวนที่ฉลากระบุ ไม่เพิ่มเองเพราะคิดว่าจะได้ผลมากขึ้น และอาหารเสริมไม่ได้อยู่ในฐานะแทนยากระดูกพรุน ยาเกาต์ หรือการรักษาข้อเข่าเสื่อม สำหรับข้อเข่าเสื่อม แนวทางหลักยังเน้นการออกกำลังกายและคุมน้ำหนัก

ความเชื่อที่พบบ่อยคือ "กินอาหารเสริมแล้ว เลิกยาหมอได้" ไม่จริง ยากระดูกพรุนมีงานทดลองที่ลดกระดูกหักได้ชัด ตามที่แนวทาง TOPF สรุป ส่วนอาหารเสริมไม่มีหลักฐานระดับนั้น ถ้าพ่อแม่มีผลข้างเคียงจากยาหรืออยากหยุดยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์ ห้ามหยุดหรือลดยาเอง

ความเชื่ออีกข้อคือ "ของธรรมชาติไม่มีผลข้างเคียง" สมุนไพรที่มักอยู่ในสูตรข้อมีรายงานผลข้างเคียงจริง เช่น NCCIH (ศูนย์สุขภาพแบบผสมผสานแห่งชาติของสหรัฐ) ระบุว่าเคอร์คูมินสูตรดูดซึมสูงอาจทำร้ายตับ

เรื่องที่ 7: อาการแบบไหนต้องหยุดอาหารเสริมและพบแพทย์

ให้ลูกหลานจดอาการผิดปกติหลังเริ่มอาหารเสริมตัวใหม่ และนำไปบอกแพทย์ อาการที่ควรหยุดอาหารเสริมแล้วไปพบแพทย์ ได้แก่

• •คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร ท้องผูก กระหายน้ำ ปัสสาวะบ่อย กล้ามเนื้ออ่อนแรง อ่อนเพลีย หรือสับสน ซึ่ง MedlinePlus ระบุว่าอาจเป็นอาการของแคลเซียมในเลือดสูง (ภาวะที่ระดับแคลเซียมในเลือดเกินปกติ)
• •ตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม อ่อนเพลียมาก คลื่นไส้ ซึ่งอาจเป็นอาการทางตับ
• •มีจ้ำเลือดง่าย เลือดกำเดาไหลบ่อย หรือเลือดออกตามไรฟัน โดยเฉพาะคนที่ใช้ยาละลายลิ่มเลือด

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •อาเจียนเป็นเลือด หรือถ่ายเป็นสีดำ
• •สับสนขึ้นมาทันทีโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือหมดสติ (MedlinePlus หน้าอาการสับสนระบุให้เรียกรถฉุกเฉินในกรณีนี้)
• •ล้มแล้วปวดสะโพกมาก เดินหรือลงน้ำหนักขาไม่ได้

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าแคลโปรพลัส (BETA CAL PRO PLUS)

เบต้าแคลโปรพลัส (BETA CAL PRO PLUS) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ตรา เบต้า แคล โปร พลัส เลข อย. 13-1-01566-5-0027 ผลิตโดย บริษัท โอดี อินโนวาคอสเม็กซ์ จำกัด (ปทุมธานี) จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 850 มก. ฉลากระบุให้รับประทานวันละ 2 แคปซูล

เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: แคลเซียม แอล-ทรีโอเนต (98%) 350 มก. · แคลเซียม อะมิโนแอซิด คีเลต (40%) 135 มก. · ผงเชอร์รี่ทาร์ต 100 มก. · แคลเซียมจากเปลือกหอยมุก 50 มก. · ผงโคลอสตรุ้ม (colostrum) 25 มก. · สารสกัดโรสฮิป 24.22 มก. · คอลลาเจน ไทป์ ทู 20 มก. · สารสกัดขมิ้นชัน 16 มก. · สารสกัดขิง 10 มก. · วิตามินดี 3 (100,000 IU/g) 0.5 มก. (คิดเป็นราว 50 IU หรือ 1.25 ไมโครกรัม คำนวณ)

คำเตือนบนฉลาก: ผู้ที่เป็นโรคนิ่วไม่ควรรับประทาน · ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน · เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารหลากหลายครบ 5 หมู่ · ฉลากระบุว่า ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

ถ้าใช้รายการ 7 เรื่องข้างต้นกับฉลากนี้ จุดที่ลูกหลานควรนำไปถามแพทย์หรือเภสัชกร มีดังนี้

• •แคลเซียม: ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณแคลเซียมธาตุรวม เฉพาะแคลเซียม แอล-ทรีโอเนต 350 มก. คิดเป็นแคลเซียมราว 44 มก. ต่อแคปซูล หรือราว 89 มก. ต่อวันละ 2 แคปซูล (คำนวณ) ซึ่งเป็นส่วนน้อยของ 1,000 มก. ต่อวันที่กรมอนามัยแนะนำสำหรับผู้ใหญ่อายุ 51 ปีขึ้นไป แคลเซียมอาจลดการดูดซึมยาไทรอยด์ ยาปฏิชีวนะบางกลุ่ม และยากระดูกพรุนกลุ่มบิสฟอสโฟเนต ระยะห่างที่เหมาะสมขึ้นกับชนิดยา ให้เภสัชกรหรือแพทย์กำหนดเวลา
• •วิตามินดี 3: ราว 100 IU ต่อวันละ 2 แคปซูล (คำนวณ) ต้องนับรวมกับวิตามินดีที่แพทย์สั่งหรือวิตามินรวม
• •ขมิ้นชัน 16 มก. และขิง 10 มก. ต่อแคปซูล: ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •โคลอสตรุ้ม และแคลเซียมจากเปลือกหอยมุก: ผู้แพ้โปรตีนนมวัว หรือแพ้หอยและอาหารทะเล ปรึกษาแพทย์ก่อน
• •นิ่วและท่อน้ำดี: ฉลากระบุว่าผู้ที่เป็นโรคนิ่วไม่ควรรับประทาน และห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน ผู้ที่เคยเป็นนิ่วให้ปรึกษาแพทย์ก่อน
• •โรคไตเรื้อรัง ฟอกไต หรือแคลเซียมในเลือดสูง: ปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยากระดูกพรุน ยาเกาต์ หรือยาแก้ปวดข้อ: ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาเอง

ส่วนประกอบแต่ละตัวมีงานวิจัยในคนจำนวนจำกัด ส่วนใหญ่ใช้ปริมาณมากกว่าในแคปซูลหลายเท่า และยังไม่มีงานวิจัยของสูตรผลิตภัณฑ์นี้โดยตรง ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ใช้แทนการตรวจมวลกระดูก ยากระดูกพรุน ยาเกาต์ หรือการรักษาข้อเสื่อมที่แพทย์ให้

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าแคลโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที