มือสั่นเกิดจากอะไร แบบไหนเป็นพาร์กินสัน แบบไหนไม่ใช่

คำตอบสั้น: มือสั่นเกิดได้จากหลายสาเหตุ ทั้งอาการสั่นไม่ทราบสาเหตุ (essential tremor) โรคพาร์กินสัน ไทรอยด์เป็นพิษ กาแฟมากเกิน ยาบางชนิด น้ำตาลในเลือดต่ำ และการถอนเหล้า จุดสังเกตสำคัญคือสั่นตอนไหน สถาบันประสาทวิทยาแห่งชาติสหรัฐ (NINDS) อธิบายว่าพาร์กินสันมักสั่นตอนมือวางพัก ส่วนอาการสั่นไม่ทราบสาเหตุมักสั่นตอนใช้มือ แต่การแยกให้แน่ต้องให้แพทย์ตรวจ เพราะบางสาเหตุแก้ไขได้ ถ้าสั่นพร้อมอาการอ่อนแรงครึ่งซีก ปากเบี้ยว หรือสับสนขึ้นมาทันที ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •สั่นตอนพัก (มือวางบนตัก แล้วสั่น พอหยิบของกลับดีขึ้น) เป็นลักษณะที่พบในพาร์กินสัน
• •สั่นตอนใช้มือ (ถือแก้ว เขียนหนังสือ ตักข้าว) พบบ่อยในอาการสั่นไม่ทราบสาเหตุ
• •สาเหตุที่แก้ได้มีหลายอย่าง เช่น ไทรอยด์เป็นพิษ กาแฟมากเกิน ผลข้างเคียงยา น้ำตาลต่ำ ถอนเหล้า
• •มือสั่นข้างเดียว ไม่ได้แปลว่าเป็นพาร์กินสันเสมอ แต่ควรให้แพทย์ตรวจ
• •ห้ามหยุดหรือลดยาเอง แม้สงสัยว่ายาทำให้สั่น ให้นำยาทั้งหมดไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดู
• •มือสั่นที่เกิดใหม่ หรือรบกวนชีวิตประจำวัน ควรพบแพทย์ ถ้าทำได้ให้พบแพทย์ประสาทวิทยา (หมอสมองและระบบประสาท)

มือสั่นขณะพักกับมือสั่นขณะใช้มือ ต่างกันอย่างไร

NINDS แบ่งอาการสั่นตามจังหวะที่เกิดเป็น 2 กลุ่มใหญ่ ซึ่งเป็นสิ่งแรกที่แพทย์จะถาม

• •สั่นขณะพัก (rest tremor): เกิดตอนกล้ามเนื้ออยู่นิ่ง เช่น มือวางบนตักขณะดูทีวี NINDS ระบุว่าผู้ป่วยพาร์กินสันมักมีอาการสั่นแบบนี้
• •สั่นขณะใช้งาน (action tremor): เกิดตอนตั้งใจขยับกล้ามเนื้อ เช่น ยกแก้วน้ำ ถือช้อน กางแขนไปข้างหน้า หรือเอื้อมไปกดปุ่ม

ลองสังเกตที่บ้านก่อนไปหาหมอ แล้วจดไว้ให้แพทย์

1. 1นั่งนิ่ง ๆ วางมือบนตัก มือสั่นไหม
2. 2กางแขนตรงไปข้างหน้า มือสั่นไหม
3. 3ยกแก้วน้ำครึ่งแก้วขึ้นดื่ม หรือเขียนชื่อตัวเอง สั่นมากขึ้นไหม
4. 4สั่นข้างเดียวหรือสองข้าง มีที่ศีรษะ เสียง หรือขาด้วยไหม
5. 5เป็นมานานเท่าไร แย่ลงเร็วหรือช้า

ถ้าถ่ายวิดีโอสั้น ๆ ตอนที่สั่นชัดไว้ให้แพทย์ดูได้ก็จะช่วยมาก เพราะบางครั้งไปถึงโรงพยาบาลแล้วอาการไม่ชัด

อาการสั่นไม่ทราบสาเหตุ (essential tremor) คืออะไร

อาการสั่นไม่ทราบสาเหตุเป็นอาการสั่นที่พบบ่อยมาก สารานุกรมการแพทย์ MedlinePlus ของสหรัฐระบุว่าพบมากในคนอายุเกิน 65 ปี และ NINDS ระบุว่าลักษณะเด่นคือมือและแขนสั่นทั้งสองข้างขณะใช้งาน โดยไม่มีอาการทางระบบประสาทอื่น อาจสั่นที่ศีรษะ (พยักหน้าหรือส่ายหน้า) หรือเสียงสั่นได้ด้วย

ข้อมูลจาก MedlinePlus และ NINDS ที่ช่วยให้เข้าใจ

• •มักเห็นชัดที่แขนท่อนล่างและมือ ทำให้ถือช้อน ปากกา หรือแก้วน้ำลำบาก
• •อาจเป็นไม่เท่ากันสองข้าง
• •แย่ลงเมื่อเครียด ดื่มกาแฟ อดนอน หรือใช้ยาบางชนิด
• •NINDS ระบุว่าราวร้อยละ 50–70 เป็นแบบถ่ายทอดในครอบครัว ถ้าพ่อแม่หรือพี่น้องมือสั่นแบบเดียวกัน ให้บอกแพทย์
• •MedlinePlus ระบุว่าผลตรวจเลือดและภาพสมองมักปกติ แพทย์ตรวจเพื่อแยกสาเหตุอื่นออกไป
• •ไม่ใช่โรคอันตราย แต่สร้างความลำบากและความอายได้ ถ้ารบกวนชีวิตมาก แพทย์มีทั้งยาและการรักษาอื่นให้พิจารณา

MedlinePlus ยังระบุว่าบางคนสั่นน้อยลงเล็กน้อยหลังดื่มเหล้านิดหน่อย แต่การดื่มเหล้าไม่ใช่วิธีรักษาที่แนะนำ เพราะเสี่ยงติดสุรา

มือสั่นแบบพาร์กินสันเป็นอย่างไร

NINDS อธิบายว่าอาการสั่นแบบพาร์กินสันเห็นชัดตอนมือวางพัก และมีลักษณะเหมือนกำลังปั้นยาเม็ดระหว่างนิ้วโป้งกับนิ้วชี้ อาจเริ่มที่แขนขาข้างเดียวหรือซีกเดียวของร่างกายก่อน แล้วค่อยลามไปอีกข้างเมื่อโรคดำเนินไป และมักแย่ลงเวลาเครียดหรือตื่นเต้น

ข้อสำคัญคือ ไม่ใช่ผู้ป่วยพาร์กินสันทุกคนจะมือสั่น (NINDS) และ MedlinePlus ระบุอาการอื่นที่ควรสังเกตควบคู่ เช่น

• •เคลื่อนไหวช้า เริ่มก้าวเดินหรือลุกจากเก้าอี้ลำบาก
• •กล้ามเนื้อแข็งเกร็ง รู้สึกขาข้างหนึ่งแข็งและลาก
• •ลายมือเล็กลงจนอ่านยาก
• •เสียงเบาลง หน้านิ่งไม่ค่อยแสดงสีหน้า
• •ทรงตัวไม่ดี ท้องผูก

ถ้ามีมือสั่นตอนพักและมีอาการเหล่านี้ด้วย ควรพบแพทย์ประสาทวิทยา อ่านต่อที่ พาร์กินสันอาการเริ่มต้น สังเกตอะไรได้ก่อนมือสั่น

มือสั่นจากสาเหตุอื่นที่แก้ได้

NINDS เรียกอาการสั่นที่เกิดจากยาบางชนิด การถอนเหล้า ไทรอยด์เป็นพิษ หรือน้ำตาลในเลือดต่ำ ว่า อาการสั่นทางสรีรวิทยาที่ไวขึ้น (enhanced physiologic tremor) มักสั่นเบา ๆ ที่มือและนิ้วทั้งสองข้างขณะใช้มือ ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากโรคสมอง และอาจหายได้เมื่อแก้สาเหตุ สาเหตุอื่นของอาการสั่นที่ NINDS และ MedlinePlus ระบุไว้ด้วย ได้แก่

• •ไทรอยด์เป็นพิษ: NINDS ระบุว่าทำให้สั่นได้ และ MedlinePlus ระบุว่าเมื่อรักษาไทรอยด์แล้วอาการสั่นมักดีขึ้น แพทย์ตรวจเลือดดูค่าไทรอยด์ได้
• •คาเฟอีนมากเกิน: กาแฟ ชา เครื่องดื่มชูกำลัง ทำให้สั่นชั่วคราวหรือทำให้อาการสั่นเดิมแย่ลง
• •ยาบางชนิด: NINDS ยกตัวอย่างยาพ่นหรือยากินรักษาหอบหืดบางชนิด ยาสเตียรอยด์ ยาเคมีบำบัด และยาจิตเวชหรือยาระบบประสาทบางชนิด
• •น้ำตาลในเลือดต่ำ: MedlinePlus ระบุว่ามือสั่นเป็นอาการหนึ่งของน้ำตาลต่ำ พบได้ในผู้ใช้ยาลดน้ำตาลหรืออินซูลิน อ่านต่อที่ น้ำตาลในเลือดต่ำ อาการและวิธีรับมือ และ เบาหวานแล้วหน้ามืด ใจสั่น
• •ถอนเหล้า: MedlinePlus ระบุว่ามือสั่นเป็นอาการถอนเหล้า มักเริ่มภายใน 8 ชั่วโมงหลังดื่มแก้วสุดท้าย
• •เครียด วิตกกังวล อ่อนเพลีย อดนอน
• •ตับวายหรือไตวาย และการสัมผัสโลหะหนักหรือยาฆ่าแมลง (NINDS)

ถ้าสงสัยว่ายาทำให้สั่น ทำอย่างไร

MedlinePlus แนะนำให้คุยกับแพทย์ว่าจะหยุด ลดขนาด หรือเปลี่ยนยา และย้ำว่าห้ามหยุดหรือเปลี่ยนยาเอง ให้รวบรวมยา วิตามิน และอาหารเสริมทุกชนิดใส่ถุงไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูพร้อมกัน อ่านเพิ่มเรื่อง ผู้สูงอายุกินยาหลายตัว ดูแลอย่างไร

มือสั่นข้างเดียวควรห่วงเรื่องอะไร

มือสั่นข้างเดียวเกิดได้หลายแบบ NINDS ระบุว่าอาการสั่นแบบพาร์กินสันอาจเริ่มที่ข้างเดียว และอาการสั่นไม่ทราบสาเหตุก็อาจเป็นไม่เท่ากันสองข้าง (MedlinePlus) จึงบอกจากข้างเดียวไม่ได้ว่าเป็นโรคอะไร ควรให้แพทย์ตรวจ

ที่ต้องระวังคือ NINDS ระบุว่าความเสียหายของสมองน้อยจากโรคหลอดเลือดสมองหรือเนื้องอกทำให้สั่นได้ ถ้ามือสั่นข้างเดียวขึ้นมาทันที พร้อมแขนขาอ่อนแรง ชา ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด หรือเดินเซ ไม่ต้องรอดูอาการ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ขาดวิตามินทำให้มือสั่นได้ไหม

ในแหล่งที่เราเปิดตรวจ (NINDS และ MedlinePlus หน้าอาการสั่น) ไม่ได้ระบุการขาดวิตามินเป็นสาเหตุของมือสั่น สิ่งที่ MedlinePlus ระบุคือ การขาดวิตามินบี 12 นาน ๆ ทำลายเส้นประสาทได้ ทำให้ชาและเหน็บที่มือเท้า ทรงตัวไม่ดี สมาธิลดลง และสับสนได้ในรายรุนแรง ซึ่งเป็นอาการคนละแบบกับมือสั่น

ดังนั้นถ้ามือสั่น อย่าเพิ่งซื้อวิตามินมากินเอง ควรให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุก่อน ถ้ามีอาการชาหรือทรงตัวไม่ดีด้วย ให้บอกแพทย์ แพทย์อาจตรวจระดับวิตามินบี 12 ตามความเหมาะสม

มือสั่นควรหาหมออะไร และแพทย์จะตรวจอะไร

เริ่มที่แพทย์อายุรกรรมหรือแพทย์ประจำครอบครัวที่โรงพยาบาลใกล้บ้านได้ ถ้าสงสัยพาร์กินสันหรือโรคระบบประสาท แพทย์จะส่งต่อแพทย์ประสาทวิทยา MedlinePlus แนะนำให้พบแพทย์เมื่อ

• •มือสั่นเกิดขึ้นใหม่
• •สั่นตอนพักและดีขึ้นเมื่อขยับ เช่น ตอนเอื้อมหยิบของ
• •สั่นนาน สั่นแรง หรือรบกวนชีวิตประจำวัน
• •สั่นพร้อมอาการอื่น เช่น ปวดศีรษะ อ่อนแรง ลิ้นขยับผิดปกติ กล้ามเนื้อเกร็ง หรือมีการเคลื่อนไหวที่ควบคุมไม่ได้

ตามข้อมูลของ NINDS และ MedlinePlus แพทย์จะซักประวัติ ตรวจระบบประสาท (กำลังกล้ามเนื้อ รีเฟล็กซ์ การทรงตัว การพูด) ดูว่าสั่นตอนพักหรือตอนใช้งาน และอาจตรวจเลือด เช่น ความสมบูรณ์ของเลือด ค่าไทรอยด์ น้ำตาล ตรวจปัสสาวะ หรือถ่ายภาพสมองตามความจำเป็น

ดูแลตัวเองที่บ้านอย่างไร

MedlinePlus และ NINDS แนะนำวิธีที่ใช้ได้กับอาการสั่นเกือบทุกสาเหตุ

• •ลดหรืองดคาเฟอีน และนอนให้พอ
• •หาวิธีผ่อนคลายความเครียด เช่น ฝึกหายใจ
• •ใช้ช้อนส้อมด้ามใหญ่หรือมีน้ำหนัก ดื่มน้ำจากแก้วครึ่งแก้วหรือใช้หลอด
• •ใส่นาฬิกาหรือกำไลที่หนักขึ้น อาจลดการสั่นของมือได้
• •เสื้อผ้าแบบตีนตุ๊กแกแทนกระดุม รองเท้าแบบสวม
• •กินยาตรงเวลาตามที่แพทย์สั่ง

เรื่องเข้าใจผิดที่พบบ่อย

"มือสั่นแปลว่าเป็นพาร์กินสันแน่ ๆ" ไม่จริง อาการสั่นไม่ทราบสาเหตุพบบ่อยกว่า และหลายสาเหตุแก้ไขได้ ต้องให้แพทย์ตรวจ

"แก่แล้วมือสั่นเป็นเรื่องธรรมดา ไม่ต้องตรวจ" MedlinePlus ระบุว่าอายุที่มากขึ้นเป็นสาเหตุหนึ่งได้ แต่มือสั่นที่เกิดใหม่ควรให้แพทย์ประเมิน เพราะอาจเป็นไทรอยด์ ยา หรือโรคระบบประสาท

"กินวิตามินบำรุงประสาทแล้วจะหายสั่น" ไม่มีแหล่งที่เราตรวจระบุเช่นนั้น การตรวจหาสาเหตุสำคัญกว่า

ต้องไปโรงพยาบาลทันทีเมื่อไร

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •แขนขาอ่อนแรงหรือชาครึ่งซีก ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด เดินเซ ขึ้นมาทันที
• •สับสนขึ้นมาทันที ซึมลง ปลุกยาก หรือหมดสติ
• •ชัก
• •ตัวสั่น เหงื่อแตก แล้วซึมหรือสับสน ในผู้ใช้ยาลดน้ำตาลหรืออินซูลิน
• •หลังหยุดดื่มเหล้า มีไข้ สับสนรุนแรง เห็นภาพหลอน หรือใจเต้นผิดจังหวะ (MedlinePlus ระบุว่าการถอนเหล้ารุนแรงอันตรายถึงชีวิตได้)

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เม็มโมร่า (MEMORA)

เม็มโมร่า (MEMORA) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0069 ผลิตโดย บริษัท โอดี อินโนวาคอสเม็กซ์ จำกัด (ปทุมธานี) จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากระบุรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: เห็ดหัวลิง (Lion's Mane) 250 มก. · สารสกัดพรมมิ (Brahmi) 150 มก. · โคลีน ไบทาร์เทรต (99%) 90 มก. (เทียบเป็นตัวโคลีนราว 37 มก. คำนวณ) · สารสกัดใบแปะก๊วย 50 มก. · ไพริดอกซิน ไฮโดรคลอไรด์ 2 มก. (เทียบเป็นวิตามินบี 6 ราว 1.65 มก. คำนวณ) · ส่วนอื่น ได้แก่ เปลือกแคปซูลเจลาติน สี INS171 (ไทเทเนียมไดออกไซด์) INS551 INS470ii และมอลโตเด็กซ์ตริน

คำเตือนบนฉลาก: อาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า · เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารหลากหลาย ครบ 5 หมู่

สำหรับผู้ที่มีอาการมือสั่น: ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ช่วยลดอาการสั่น ช่วยความจำ หรือช่วยผู้ป่วยพาร์กินสัน สิ่งที่ควรทำคือให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุ ผู้ที่ใช้ยาพาร์กินสันหรือยาลดอาการสั่นอยู่ห้ามหยุดหรือปรับยาเอง

หลักฐานของแต่ละส่วนประกอบ เทียบปริมาณที่ใช้ในงานวิจัยกับปริมาณในแคปซูล

• •เห็ดหัวลิง 250 มก. — งานในผู้มีภาวะปริชานบกพร่องเล็กน้อย 30 คนใช้วันละ 3 กรัม (มากกว่าในแคปซูล 12 เท่า คำนวณ) และคะแนนลดลงอย่างมีนัยสำคัญหลังหยุด 4 สัปดาห์ ฉลากไม่ระบุว่าเป็นดอกเห็ด เส้นใย หรือสารสกัด และมีรายงานการแพ้รุนแรง
• •สารสกัดพรมมิ 150 มก. — งานในผู้ใหญ่สุขภาพดีที่พบผลเล็กบางด้านใช้สารสกัดมาตรฐานวันละ 300 มก. นาน 12 สัปดาห์ (2 เท่า คำนวณ) ในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ งานทบทวนพบว่าไม่ต่างจากยาหลอก โดยหลักฐานมีความเชื่อมั่นต่ำมาก ฉลากไม่ระบุปริมาณสารบาโคไซด์ และอาจทำให้ท้องไส้ไม่สบาย
• •โคลีนราว 37 มก. (คำนวณ) — ราว 7–9% ของปริมาณที่ผู้ใหญ่ควรได้รับต่อวัน (คำนวณ) งานทดลองให้โคลีนเสริมขนาดสูงกว่านี้มาก ไม่พบผลต่อความจำ
• •สารสกัดใบแปะก๊วย 50 มก. — งาน GEM ในผู้สูงอายุ 3,069 คน ใช้วันละ 240 มก. (4.8 เท่า คำนวณ) ไม่ลดการเกิดสมองเสื่อมและไม่ชะลอความจำถดถอย งานทบทวน Cochrane สรุปว่าหลักฐานไม่สอดคล้องและเชื่อถือไม่ได้ ใบแปะก๊วยเป็นที่มาของคำเตือนเรื่องเลือดแข็งตัวช้า
• •วิตามินบี 6 (จากไพริดอกซิน HCl 2 มก.) ราว 1.65 มก. (คำนวณ) — ใกล้เคียงปริมาณที่ผู้สูงอายุควรได้รับต่อวัน งาน VITACOG ใช้บี 6 วันละ 20 มก. ร่วมกับโฟลิกและบี 12 ซึ่งแคปซูลนี้ไม่มี และงานรวมราว 22,000 คนพบว่าวิตามินบีไม่ช่วยการทำงานด้านความคิด

ยังไม่พบงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และผลิตภัณฑ์นี้ไม่ได้มีไว้เพื่อป้องกัน ชะลอ หรือรักษาภาวะสมองเสื่อม

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) ยาต้านเกล็ดเลือด (เช่น แอสไพริน โคลพิโดเกรล) ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด ผู้มีเลือดออกง่าย หรือจะผ่าตัดหรือทำฟัน: ฉลากเตือนว่าอาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ป่วยพาร์กินสันที่ใช้ยาเลโวโดปา: วิตามินบี 6 ขนาดสูงลดฤทธิ์ยาเลโวโดปาได้ (สถาบันไลนัส พอลลิง) แม้ในแคปซูลเป็นขนาดใกล้ค่าแนะนำรายวัน ก็ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน
• •ผู้เป็นลมชักหรือใช้ยากันชัก: ใบแปะก๊วยมีรายงานการชัก ต้องปรึกษาแพทย์
• •ผู้เป็นโรคไทรอยด์ ผู้ใช้ยาสมองเสื่อม หรือใช้ยาหลายชนิด: แจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน ห้ามหยุดหรือปรับยาเอง
• •ผู้แพ้เห็ดหรือมีประวัติแพ้อาหารและสมุนไพร: เห็ดหัวลิงมีรายงานการแพ้รุนแรง
• •ผู้ที่กินวิตามินรวมหรือบีรวมอยู่แล้ว: ให้นับวิตามินบี 6 จากทุกแหล่งรวมกัน

ผลิตภัณฑ์นี้มีสารสกัดใบแปะก๊วย ฉลากระบุว่าอาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ผู้ที่จะผ่าตัด ผู้มีประวัติชัก และผู้ที่ใช้ยาสมองเสื่อมหรือยาประจำตัวอื่น ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ห้ามหยุดหรือปรับยาที่แพทย์สั่งเอง ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการตรวจวินิจฉัยหรือการรักษาภาวะสมองเสื่อม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเม็มโมร่าทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง รวมถึงยาสมองเสื่อม ยาพาร์กินสัน และยาจิตเวช แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค และไม่ใช้แทนการตรวจหาสาเหตุของอาการหลงลืม อาการสั่น หรือพฤติกรรมที่เปลี่ยนไป

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ สับสนหรือพฤติกรรมเปลี่ยนขึ้นมาทันที ซึมลงปลุกยาก หมดสติแม้ชั่วครู่ แขนขาอ่อนแรงหรือชาครึ่งซีกทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด เดินเซทรงตัวไม่ได้ ชัก เจ็บแน่นหน้าอก หรือหกล้มศีรษะกระแทกแล้วมีอาการผิดปกติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 · หากมีความคิดทำร้ายตัวเอง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 และโทรปรึกษาสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ได้ (ฟรี 24 ชั่วโมง)