เจียวกู่หลาน สรรพคุณ ช่วยเบาหวานจริงไหม ข้อควรระวังมีอะไร

คำตอบสั้น: เจียวกู่หลานมีงานวิจัยในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 อยู่ 3 งาน ทั้งหมดมาจากกลุ่มวิจัยเดียวในเวียดนาม แต่ละงานมีผู้เข้าร่วมแค่ราว 24–25 คน ใช้ชาหรือสารสกัด วันละ 6 กรัม ผลที่รายงานดูมาก แต่ยังไม่มีงานจากกลุ่มอื่นมายืนยัน จึงยังสรุปไม่ได้ว่าช่วยเบาหวานจริง ใครกินยาเบาหวานหรือยาความดันอยู่ ต้องแจ้งแพทย์ก่อน และห้ามลดยาเอง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •เจียวกู่หลาน (ปัญจขันธ์) เป็นพืชวงศ์แตง ใบนิยมชงเป็นชา
• •งานในคน 3 งานจากเวียดนาม ใช้ 6 กรัม/วัน พบน้ำตาลและ HbA1c ลดลงมากกว่ากลุ่มหลอก แต่เป็นงานเล็กจากกลุ่มเดียว
• •งานหนึ่งให้กินร่วมกับยาไกลคลาไซด์ (ยากลุ่มที่ทำให้น้ำตาลต่ำได้) คนที่กินยาเบาหวานจึงต้องให้แพทย์รู้
• •ยังไม่พบงานทดลองในคนที่เราตรวจได้ ซึ่งยืนยันว่าเจียวกู่หลานลดความดัน
• •แนวทางเบาหวานของไทย พ.ศ. 2566 ยังไม่แนะนำสมุนไพรเพื่อช่วยคุมน้ำตาล

เจียวกู่หลานคือพืชอะไร

เจียวกู่หลาน หรือที่ไทยเรียกว่า ปัญจขันธ์ ชื่อวิทยาศาสตร์ Gynostemma pentaphyllum อยู่ในวงศ์แตง (Cucurbitaceae) วงศ์เดียวกับแตงกวา ฟักทอง และมะระขี้นก คนนิยมนำใบแห้งมาชงเป็นชา ซึ่งเป็นรูปแบบเดียวกับที่ใช้ในงานวิจัยส่วนใหญ่

อ่านพื้นฐานของพืชนี้คู่กับอาร์ติโชคได้ที่ อาร์ติโชคกับเจียวกู่หลาน สองพืชที่มักเห็นในสูตรอาหารเสริม

งานวิจัยในคนเรื่องน้ำตาลพบอะไร

งานที่ 1: ผู้ป่วยที่ยังไม่ได้ใช้ยา (2010)

ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ยังไม่ได้เริ่มยา 24 คน สุ่มให้ดื่ม ชาเจียวกู่หลานวันละ 6 กรัม หรือชาหลอก 12 สัปดาห์

กลุ่มชาเจียวกู่หลานมีน้ำตาลขณะอดอาหารลดลงราว 3.0 มิลลิโมล/ลิตร เทียบกับ 0.6 ในกลุ่มหลอก และ HbA1c ลดลงราว 2% เทียบกับ 0.2% ไม่พบน้ำตาลต่ำ และไม่พบผลต่อตับไตในช่วงที่ศึกษา

งานที่ 2: กินร่วมกับยาไกลคลาไซด์ (2012)

ผู้ป่วย 25 คน ได้ยาไกลคลาไซด์ (gliclazide) 30 มก. 4 สัปดาห์ก่อน แล้วสุ่มให้เสริม สารสกัดเจียวกู่หลานวันละ 6 กรัม หรือยาหลอกอีก 8 สัปดาห์ HbA1c ลดลงราว 2% เทียบกับ 0.7%

ข้อนี้สำคัญกับคนที่กินยาเบาหวาน เพราะไกลคลาไซด์อยู่ในกลุ่มซัลโฟนิลยูเรียที่ทำให้น้ำตาลต่ำได้ งานนี้ทำภายใต้การดูแลของทีมวิจัย ไม่ใช่การกินเองที่บ้าน

งานที่ 3: แบบไขว้ 4 สัปดาห์ (2013)

ใช้ชา 6 กรัม/วัน น้ำตาลขณะอดอาหารลดลง 1.9 เทียบกับ 0.2 มิลลิโมล/ลิตร ไม่มีรายงานน้ำตาลต่ำ

อ่านผลเหล่านี้อย่างไร

ตัวเลข HbA1c ลดลงราว 2% ฟังดูมาก แต่ ผลที่ใหญ่ในงานเล็กมักเล็กลงเมื่อมีงานใหญ่และงานจากกลุ่มอื่นมาทดสอบซ้ำ ซึ่งยังไม่มีสำหรับเจียวกู่หลาน งานทั้งหมดใช้เวลาแค่ 4–12 สัปดาห์ จึงยังไม่รู้ผลระยะยาว

ส่วนเรื่องไขมันในเลือด งานที่เราตรวจได้เน้นวัดน้ำตาล จึงไม่ขอสรุปเรื่องไขมันในบทความนี้

ใช้เจียวกู่หลานขนาดเท่าไรในงานวิจัย

• •ชาเจียวกู่หลาน 6 กรัม/วัน (6,000 มก.) ในงานปี 2010 และ 2013
• •สารสกัดเจียวกู่หลาน 6 กรัม/วัน ในงานปี 2012

ให้ดูฉลากว่าได้เจียวกู่หลานวันละกี่กรัมหรือกี่มิลลิกรัม ถ้าน้อยกว่า 6 กรัมมาก ก็ไม่ควรคาดหวังผลแบบในงานวิจัย และถ้าฉลากไม่บอกปริมาณ ก็เทียบไม่ได้เลย

ชาเจียวกู่หลานกับแบบสารสกัดต่างกันอย่างไร

• •ชา คือใบแห้งที่ชงน้ำร้อน สารที่ได้ขึ้นกับปริมาณใบ เวลาแช่ และอุณหภูมิน้ำ
• •สารสกัด คือการสกัดสารจากพืชแล้วทำให้เข้มข้น แต่ละผลิตภัณฑ์ใช้อัตราส่วนสกัดต่างกัน ถ้าฉลากไม่ระบุอัตราส่วนหรือปริมาณไจพีโนไซด์ ก็เทียบกับงานวิจัยไม่ได้

ตัวเลขมิลลิกรัมบนฉลากสารสกัดกับกรัมของใบชา จึงเทียบกันตรง ๆ ไม่ได้ อย่าคำนวณเองว่ากินกี่แคปซูลจะเท่ากับงานวิจัย

กินเจียวกู่หลานคู่ยาเบาหวานหรือยาความดัน ต้องระวังอะไร

คนที่กินยาเบาหวานหรือฉีดอินซูลิน

งานจากเวียดนามรายงานว่าน้ำตาลลดลง และงานหนึ่งใช้ร่วมกับยาซัลโฟนิลยูเรีย ถ้าคุณใช้อินซูลินหรือยากลุ่มนี้ เช่น ไกลเบนคลาไมด์ ไกลพิไซด์ ไกลคลาไซด์ ไกลเมพิไรด์ ต้องแจ้งแพทย์ก่อนดื่มชาเจียวกู่หลานเป็นประจำ และรู้จักอาการน้ำตาลต่ำ ได้แก่ หิว มือสั่น ใจสั่น เหงื่อออก สับสน (น้ำตาลต่ำกว่า 70 มก./ดล.)

ถ้าน้ำตาลต่ำบ่อยขึ้น ให้หยุดเจียวกู่หลาน (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ) แล้วแจ้งแพทย์ ห้ามลดหรือข้ามยาเบาหวานเอง ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง คือ ซึม สับสนมาก ชัก หรือหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

คนที่กินยาความดัน

คำค้น "เจียวกู่หลานลดความดันได้ไหม" มีคนพิมพ์บ่อย แต่ ยังไม่พบงานทดลองในคนที่เราตรวจได้ซึ่งตอบคำถามนี้ จึงไม่ควรใช้แทนยาความดัน คนที่กินยาความดันหลายตัว ถ้าเริ่มสมุนไพรใหม่แล้ววิงเวียนเวลาลุกยืน ให้วัดความดันและแจ้งแพทย์ อ่านภาพรวมสมุนไพรกับความดันได้ที่ ความดันสูง ห้ามกินวิตามินหรือสมุนไพรอะไร

คนที่เป็นโรคไต

งานทั้งสามไม่ได้ศึกษาผู้ป่วยไตเสื่อม การกินสมุนไพรหลายชนิดเมื่อไตทำงานลดลงต้องให้แพทย์ดู อ่านเหตุผลได้ที่ ยาสมุนไพรกับความเสี่ยงต่อไต

เจียวกู่หลานมีผลข้างเคียงไหม อันตรายไหม

ในงาน 3 งานที่ยกมา ไม่มีรายงานน้ำตาลต่ำ และไม่พบผลต่อตับไตในช่วง 4–12 สัปดาห์ แต่ทั้งหมดเป็นงานขนาดเล็ก ข้อมูลนี้จึงยังไม่พอจะบอกว่าปลอดภัยในระยะยาว หรือปลอดภัยกับทุกคน

กลุ่มที่ไม่ควรเริ่มเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์ ได้แก่ หญิงตั้งครรภ์ หญิงให้นมบุตร เด็ก ผู้ป่วยโรคไตหรือโรคตับ ผู้ที่กำลังจะผ่าตัด และผู้ที่ใช้อินซูลินหรือยาซัลโฟนิลยูเรีย

ได้ยินว่าดื่มชาเจียวกู่หลานแทนน้ำทุกวันแล้วเลิกยาเบาหวานได้ จริงไหม

ไม่จริง และอันตราย งานวิจัยทั้งสามใช้ขนาดที่กำหนดไว้ชัด ระยะเวลาแค่ 4–12 สัปดาห์ และผู้ป่วยในงานปี 2012 ยังกินยาเบาหวานอยู่ ไม่มีงานไหนทดสอบการเลิกยา

เจียวกู่หลานอยู่วงศ์เดียวกับมะระขี้นกก็จริง แต่ งานวิจัยของพืชชนิดหนึ่งนำไปใช้กับอีกชนิดไม่ได้ แต่ละพืชต้องดูหลักฐานของตัวเอง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb)

เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 10-1-15662-5-0011 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 1,000 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1–2 แคปซูล ปริมาณที่ได้รับจึงขึ้นกับจำนวนแคปซูลที่กิน

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: สารสกัดจากมะระขี้นก 150 มก. · ผงน้ำมันปลา 100 มก. · แมกนีเซียม (100%) 100 มก. · สารสกัดจากโสมอเมริกัน 100 มก. · สารสกัดจากเห็ดหลินจือ 70 มก. · สารสกัดจากอาร์ติโชค 70 มก. · โพรโพลิส 60.5 มก. · ไคโตซาน (80%) 60 มก. · ยีสต์ เบต้า-กลูแคน (85%) 60 มก. · สารสกัดจากเจียวกู่หลาน 45 มก. · ซิงค์ อะมิโน แอซิด คีเลต (20%) 30 มก. · กรดแอลฟาไลโปอิก (100%) 24 มก. · ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริล แอซีเตต (วิตามินอี 425 IU/g) 10 มก. · โครเมียม พิโคลิเนต 0.5 มก.

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ และหลักฐานที่มี

• •สารสกัดจากเจียวกู่หลาน 45 มก. (2 แคปซูลเป็น 90 มก.) — งานวิจัยจากเวียดนามกลุ่มเดียว 3 งาน ขนาดเล็ก 24–25 คน ใช้ชาหรือสารสกัดวันละ 6,000 มก. ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 พบน้ำตาลขณะอดอาหารและ HbA1c ลดลงมากกว่ากลุ่มหลอก แต่ยังไม่มีงานอิสระยืนยัน ปริมาณในแคปซูลน้อยกว่าที่ศึกษาราว 67–133 เท่า และฉลากไม่ระบุอัตราส่วนสกัด จึงไม่ควรคาดหวังผลแบบในงานวิจัย

ต้องบอกตรง ๆ ว่า แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยระบุว่ายังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าการเสริมโครเมียม แมกนีเซียม หรือสมุนไพร ช่วยให้การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดดีขึ้น ADA ปี 2026 ก็ไม่แนะนำแร่ธาตุหรือสมุนไพรเพื่อหวังผลลดน้ำตาล ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ช่วยคุมน้ำตาล ลดความดัน หรือใช้แทนยาได้

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานชนิดกิน: มะระขี้นก โสมอเมริกัน และกรดแอลฟาไลโปอิก ซึ่งเป็นส่วนประกอบในสูตร มีรายงานว่าอาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล และเจียวกู่หลานเคยใช้ร่วมกับยาไกลคลาไซด์ในงานวิจัย ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน และรู้จักอาการน้ำตาลต่ำ เช่น หิว มือสั่น ใจสั่น เหงื่อออก สับสน ถ้าน้ำตาลต่ำบ่อยผิดปกติ ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาและอินซูลินที่แพทย์สั่งให้ใช้ต่อ) แล้วรีบแจ้งแพทย์ ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ได้แก่ สับสนมาก ชัก หรือหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ห้ามลด หยุด หรือปรับยาเบาหวานหรืออินซูลินเอง
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด เช่น วาร์ฟาริน แอสไพริน โคลพิโดเกรล: ฉลากเตือนเรื่องน้ำมันปลา และงานทดลองในอาสาสมัครพบว่าโสมอเมริกันทำให้ค่า INR ของวาร์ฟารินลดลง ต้องบอกแพทย์ก่อน
• •ผู้ป่วยโรคไต: Linus Pauling Institute เตือนว่าผู้มีโรคไตควรจำกัดโครเมียมเสริม และเสี่ยงผลข้างเคียงจากแมกนีเซียมเสริมสูงขึ้น และมีรายงานไตอักเสบจากมะระขี้นก ให้นำกล่องไปปรึกษาแพทย์ก่อน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ไคโตซาน: สตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน ระวังในผู้แพ้อาหารทะเลและผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ · ไคโตซาน: ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอื่นที่มีไขมันเป็นส่วนประกอบหลักให้ทานห่างอย่างน้อย 2 ชั่วโมง · น้ำมันปลา: ห้ามใช้ในผู้แพ้ปลาทะเลหรือน้ำมันปลา · น้ำมันปลา: ระวังในผู้ที่เลือดแข็งตัวช้า หรือใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือแอสไพริน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเฮิร์บทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที