จุลินทรีย์ในลำไส้เปลี่ยนไปตามอายุอย่างไร

คำตอบสั้น: จุลินทรีย์ในลำไส้ของคนเราไม่ได้คงที่ตลอดชีวิต แต่เปลี่ยนองค์ประกอบไปตามช่วงวัย ตั้งแต่แรกเกิด วัยเด็ก วัยผู้ใหญ่ จนถึงวัยสูงอายุ การเปลี่ยนแปลงนี้เป็นเรื่องธรรมชาติ ไม่ใช่ความผิดปกติในตัวเอง

จุลินทรีย์ในลำไส้คืออะไร

คือกลุ่มจุลินทรีย์จำนวนมากที่อาศัยอยู่ในทางเดินอาหารของคนเรา

มีทั้งแบคทีเรีย ยีสต์ และจุลินทรีย์กลุ่มอื่น

พบหนาแน่นที่สุดในลำไส้ใหญ่

ภาษาอังกฤษเรียกรวมว่า Gut Microbiota หรือ Gut Microbiome

สองคำนี้ใช้ปนกันบ่อย แต่โดยเคร่งครัดแล้ว microbiota หมายถึงตัวจุลินทรีย์ ส่วน microbiome หมายถึงจุลินทรีย์รวมกับข้อมูลพันธุกรรมของมัน

ภาพรวมการเปลี่ยนแปลงตามช่วงวัย

ช่วงแรกเกิดถึงขวบปีแรก

ทารกแรกเกิดมีจุลินทรีย์ในลำไส้น้อยและชนิดไม่หลากหลาย

สกุลบิฟิโดแบคทีเรียมมักพบเป็นสัดส่วนสูงในทารกที่กินนมแม่

องค์ประกอบเปลี่ยนเร็วมากในช่วงปีแรก

ช่วงวัยเด็กถึงวัยรุ่น

เมื่อเริ่มกินอาหารหลากหลายขึ้น ชนิดของจุลินทรีย์ก็หลากหลายขึ้นตาม

ค่อย ๆ เข้าใกล้รูปแบบของผู้ใหญ่

ช่วงวัยผู้ใหญ่

องค์ประกอบค่อนข้างคงที่เมื่อเทียบกับวัยอื่น

แต่ยังเปลี่ยนได้ตามอาหาร ยาที่ใช้ และสภาพแวดล้อม

ช่วงวัยสูงอายุ

งานสำรวจในหลายประชากรพบว่าองค์ประกอบมีแนวโน้มเปลี่ยนไปอีกครั้ง

สัดส่วนของบางสกุลลดลง และความหลากหลายโดยรวมมักลดลง

แต่รูปแบบที่พบไม่เหมือนกันในทุกประชากร และงานวิจัยเรื่องนี้ยังให้ผลไม่ตรงกัน ยังไม่พอจะสรุปเป็นคำแนะนำสำหรับทุกคน

ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลง

อาหารที่กินประจำ โดยเฉพาะสัดส่วนของพืชและใยอาหาร

ยาที่ใช้ โดยเฉพาะยาปฏิชีวนะ

การเคลื่อนไหวร่างกายและการนอน

สภาพแวดล้อมและการเดินทาง

ภาวะสุขภาพและการผ่าตัดในอดีต

ปัจจัยเหล่านี้เกี่ยวข้องกัน และแยกอิทธิพลของแต่ละตัวออกจากกันได้ยาก

ข้อควรระวังเรื่องข้อมูลที่พบตามอินเทอร์เน็ต

มักเห็นข้อความทำนองว่า อายุมากขึ้นแล้วจุลินทรีย์ชนิดนี้ลดลง จึงควรเสริมชนิดนั้น

ข้อความแบบนี้ข้ามขั้นตอนไปมาก

การที่สัดส่วนเปลี่ยน ไม่ได้แปลว่าการเติมเข้าไปจะทำให้กลับมาเหมือนเดิม

และไม่ได้แปลว่าเหมาะกับทุกคน

เว็บนี้จึงเขียนแค่ว่าองค์ประกอบเปลี่ยนไป โดยไม่สรุปต่อว่าควรทำอะไร

ถ้าต้องการคำแนะนำเฉพาะตัว ให้ปรึกษาแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร

สิ่งที่ตรวจได้และตรวจไม่ได้

ปัจจุบันมีบริการตรวจจุลินทรีย์ในอุจจาระที่บอกสัดส่วนของกลุ่มต่าง ๆ ได้

แต่การแปลผลว่าสัดส่วนแบบไหนดีหรือไม่ดี ยังเป็นเรื่องที่ยังไม่มีข้อสรุปร่วมกัน

ถ้าสนใจตรวจ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนว่าผลที่ได้จะนำไปใช้อย่างไร

สิ่งที่บทความนี้จะไม่เขียน

จะไม่เขียนว่าอายุเท่าไรควรเสริมอะไร

จะไม่เขียนว่าจุลินทรีย์สายพันธุ์ใดเหมาะกับวัยใด

เพราะเป็นข้อสรุปที่หลักฐานยังไม่พอ และเป็นการอ้างสรรพคุณที่ต้องได้รับอนุญาตก่อนตามกฎหมาย

ทำไมงานวิจัยเรื่องนี้จึงสรุปยาก

เหตุผลที่ 1 อาหารของแต่ละประชากรต่างกันมาก ผลที่พบในประเทศหนึ่งจึงไม่จำเป็นต้องพบในอีกประเทศ

เหตุผลที่ 2 วิธีเก็บตัวอย่างและวิธีวิเคราะห์ยังไม่เป็นมาตรฐานเดียวกัน ตัวเลขจากคนละห้องปฏิบัติการจึงเทียบกันตรง ๆ ยาก

เหตุผลที่ 3 อายุมาพร้อมกับปัจจัยอื่นเสมอ เช่น ยาที่ใช้มากขึ้น ฟันที่เคี้ยวได้น้อยลง และการเคลื่อนไหวที่ลดลง

การแยกว่าอะไรเป็นผลของอายุล้วน ๆ จึงทำได้ยาก

นี่คือเหตุผลที่บทความนี้เขียนเป็นภาพรวม ไม่ลงรายละเอียดเป็นตัวเลข

สิ่งที่พูดได้อย่างปลอดภัย

พูดได้ว่าองค์ประกอบของจุลินทรีย์ในลำไส้เปลี่ยนไปตามช่วงวัย

พูดได้ว่าอาหาร ยา และวิถีชีวิตเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงนี้

พูดไม่ได้ว่าใครควรเสริมอะไรเมื่ออายุเท่าไร

และพูดไม่ได้ว่าผลิตภัณฑ์ใดทำให้องค์ประกอบกลับไปเหมือนวัยหนุ่มสาว

อ่านต่อ

• •โพรไบโอติกคืออะไร และอ่านชื่อสายพันธุ์บนฉลากอย่างไร
• •ใยอาหารคืออะไร ต่างจากไฟเบอร์ไหม และได้จากอาหารไทยอะไรบ้าง
• •พรีไบโอติกกับโพรไบโอติก ต่างกันอย่างไร

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้ให้ความรู้เรื่องสารอาหารและวิธีอ่านฉลาก ไม่ได้ระบุว่าผลิตภัณฑ์ใดให้ผลอย่างไรต่อร่างกาย

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน โดยนำกล่องไปให้ดูด้วย