เบาหวานกินน้ำมันปลาได้ไหม ช่วยเรื่องน้ำตาลหรือหัวใจจริงไหม

คำตอบสั้น: คนเป็นเบาหวานส่วนใหญ่กินน้ำมันปลาได้ แต่ไม่ควรหวังผลเรื่องน้ำตาล เพราะการทบทวนของ Cochrane (23 งาน 1,075 คน ขนาดเฉลี่ยโอเมก้า-3 วันละ 3.5 กรัม) ไม่พบว่าน้ำมันปลาเปลี่ยน HbA1c หรือน้ำตาลขณะอดอาหาร สิ่งที่ลดได้ชัดคือไตรกลีเซอไรด์ ส่วนเรื่องหัวใจ งาน ASCEND ในผู้ป่วยเบาหวาน 15,480 คนที่กินโอเมก้า-3 วันละ 1 กรัมนาน 7.4 ปี ไม่พบว่าลดโรคหลอดเลือดหัวใจและสมองเมื่อเทียบกับยาหลอก ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด แอสไพริน หรือแพ้ปลา ควรถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่ม

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •โอเมก้า-3 ในน้ำมันปลาที่ศึกษากันมากคือ EPA และ DHA ซึ่งพบมากในปลาทะเลที่มีไขมัน
• •Cochrane ปี 2008: ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 โอเมก้า-3 ลดไตรกลีเซอไรด์ได้ แต่ไม่เปลี่ยน HbA1c น้ำตาลขณะอดอาหาร และอินซูลิน
• •ASCEND ปี 2018: ผู้ป่วยเบาหวานที่ยังไม่มีโรคหัวใจ กินโอเมก้า-3 วันละ 1 กรัม เกิดเหตุการณ์หลอดเลือดรุนแรง 8.9% เทียบกับ 9.2% ในกลุ่มยาหลอก ซึ่งไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ
• •ยาโอเมก้า-3 ตามใบสั่งแพทย์เป็นคนละผลิตภัณฑ์กับน้ำมันปลาทั่วไป ผลของยาจึงใช้แทนผลของอาหารเสริมไม่ได้
• •การวิเคราะห์รวม 11 งาน 120,643 คน ไม่พบว่าโอเมก้า-3 เพิ่มเลือดออกโดยรวม แต่ผู้ที่ใช้ยาละลายลิ่มเลือดยังควรแจ้งแพทย์ก่อนเสมอ

โอเมก้า-3 คืออะไร น้ำมันปลาต่างจากน้ำมันตับปลาไหม

โอเมก้า-3 (omega-3 fatty acids) คือไขมันชนิดหนึ่งที่ร่างกายต้องได้รับจากอาหาร ศูนย์การแพทย์ผสมผสานแห่งชาติของสหรัฐฯ (NCCIH) อธิบายว่างานวิจัยส่วนใหญ่เน้นสองตัวคือ EPA และ DHA ซึ่งพบในปลาทะเลน้ำเย็น เช่น แซลมอน แมคเคอเรล ทูน่า ในอาหารทะเลชนิดอื่น และในน้ำมันปลา ส่วนโอเมก้า-3 จากพืช เช่น เมล็ดแฟลกซ์ เป็นอีกชนิดหนึ่งเรียกว่า ALA

น้ำมันปลากับน้ำมันตับปลาไม่เหมือนกัน NCCIH ระบุว่าน้ำมันตับปลา (เช่น cod liver oil) มี EPA และ DHA และมีวิตามินเอกับวิตามินดีด้วย ปริมาณต่างกันไปตามผลิตภัณฑ์ และวิตามินเอกับดีเป็นอันตรายได้ถ้าได้รับมากเกินไป ผู้สูงอายุที่กินน้ำมันตับปลาอยู่แล้วจึงควรนำกล่องไปให้เภสัชกรดูก่อนเพิ่มผลิตภัณฑ์อื่น

ถ้าอยากรู้ว่า "ผงน้ำมันปลา" ในแคปซูลแข็งต่างจากน้ำมันปลาแคปซูลนิ่มอย่างไร อ่านต่อได้ที่ ผงน้ำมันปลาคืออะไร

น้ำมันปลาช่วยคุมน้ำตาลหรือลด HbA1c ได้ไหม

หลักฐานจากงานทดลองแบบสุ่มชี้ว่าไม่ช่วยเรื่องน้ำตาล การทบทวนอย่างเป็นระบบของ Cochrane ปี 2008 รวมงานทดลองแบบสุ่ม 23 งาน ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 รวม 1,075 คน ใช้โอเมก้า-3 เฉลี่ยวันละ 3.5 กรัม นานเฉลี่ย 8.9 สัปดาห์ ผลคือ

• •ไตรกลีเซอไรด์ลดลงเฉลี่ย 0.45 มิลลิโมล/ลิตร
• •HbA1c น้ำตาลขณะอดอาหาร อินซูลินขณะอดอาหาร และน้ำหนักตัว ไม่เปลี่ยนอย่างมีนัยสำคัญ
• •LDL (ไขมันไม่ดี) สูงขึ้นเล็กน้อย 0.11 มิลลิโมล/ลิตร แต่ในการวิเคราะห์กลุ่มย่อยไม่มีนัยสำคัญ

HbA1c คือค่าน้ำตาลสะสมที่สะท้อนระดับน้ำตาลเฉลี่ยราว 3 เดือน ส่วนไตรกลีเซอไรด์คือไขมันชนิดหนึ่งในเลือด

NCCIH ซึ่งปรับปรุงข้อมูลเรื่องเบาหวานกับอาหารเสริมเมื่อ พ.ย. 2023 สรุปว่าผลของโอเมก้า-3 ต่อเบาหวาน "ยังขัดกัน" การทบทวนปี 2022 บางชิ้นพบผลต่อค่าบางตัว แต่อีกชิ้นได้ผลไม่ตรงกัน ผู้วิจัยเองบอกว่าชนิด ขนาด และระยะเวลาของงานต่างกันมาก ข้อสรุปที่ปลอดภัยคือ น้ำมันปลาไม่ใช่เครื่องมือคุมน้ำตาล การคุมน้ำตาลยังอยู่ที่ยา อาหาร และการออกกำลังกายตามที่แพทย์วางแผน

น้ำมันปลาช่วยลดความเสี่ยงหัวใจในคนเป็นเบาหวานไหม

งานที่ตอบคำถามนี้ตรงประเด็นคือ ASCEND ซึ่งไม่พบประโยชน์ งานนี้ตีพิมพ์ในวารสาร New England Journal of Medicine ปี 2018 สุ่มผู้ป่วยเบาหวานที่ยังไม่มีหลักฐานโรคหลอดเลือดแข็ง 15,480 คน ให้กินแคปซูลโอเมก้า-3 ขนาด 1 กรัมทุกวัน หรือแคปซูลน้ำมันมะกอก ติดตามเฉลี่ย 7.4 ปี

• •เหตุการณ์หลอดเลือดรุนแรง (กล้ามเนื้อหัวใจตาย อัมพฤกษ์อัมพาต หรือเสียชีวิตจากหลอดเลือด) เกิด 8.9% ในกลุ่มโอเมก้า-3 และ 9.2% ในกลุ่มยาหลอก ไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ
• •การเสียชีวิตจากทุกสาเหตุ 9.7% เทียบกับ 10.2% ก็ไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ

แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทย (สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทยฯ ร่วมกับหลายหน่วยงาน) ระบุไปในทางเดียวกันว่าโอเมก้า-3 ในรูปอาหารเสริมไม่ช่วยลดความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด และไม่แนะนำวิตามิน แร่ธาตุ หรือสมุนไพรเสริมเพื่อหวังผลคุมน้ำตาลในคนที่ไม่ได้ขาดสารอาหาร

สิ่งที่ช่วยหัวใจของคนเป็นเบาหวานได้จริงตามแนวทางคือการคุมความดัน ไขมัน น้ำตาล การเลิกบุหรี่ และยาที่แพทย์สั่ง อ่านภาพรวมได้ที่ เบาหวานกับไขมันในเลือดสูง

ยาโอเมก้า-3 ที่หมอสั่ง ต่างจากน้ำมันปลาที่ซื้อเองอย่างไร

ต่างกันทั้งสูตร ขนาด และการควบคุมคุณภาพ NCCIH ระบุว่ามีผลิตภัณฑ์โอเมก้า-3 บางชนิดที่ขึ้นทะเบียนเป็นยาตามใบสั่งแพทย์ ใช้ร่วมกับการคุมอาหารในคนที่ไตรกลีเซอไรด์สูงมาก ส่วนประกอบไม่เหมือนอาหารเสริมทั่วไป และการทดสอบกับการกำกับดูแลยาก็ต่างจากอาหารเสริม ผลของยาจึงอาจไม่เท่ากับผลของอาหารเสริม

ข้อสรุป: ผลของยาโอเมก้า-3 ที่แพทย์สั่งและติดตามผล นำมาใช้กับน้ำมันปลาที่ซื้อเองไม่ได้ ถ้าไตรกลีเซอไรด์สูง ให้ถามแพทย์ว่าควรรักษาแบบไหน

กินน้ำมันปลาร่วมกับแอสไพรินหรือยาละลายลิ่มเลือด เลือดจะออกง่ายไหม

ภาพรวมงานวิจัยไม่พบว่าเพิ่มเลือดออก แต่ยังต้องแจ้งแพทย์ การวิเคราะห์รวม 11 งานทดลองแบบสุ่ม 120,643 คน ในวารสาร Journal of the American Heart Association ปี 2024 ไม่พบความต่างของเลือดออกโดยรวมระหว่างกลุ่มโอเมก้า-3 กับกลุ่มควบคุม และความเสี่ยงไม่สัมพันธ์กับการกินยาต้านเกล็ดเลือดร่วม ยกเว้นกลุ่มที่ได้ EPA บริสุทธิ์ขนาดสูง ซึ่งความเสี่ยงสัมพัทธ์สูงขึ้นราว 50% แต่ความเสี่ยงจริงเพิ่มขึ้นเพียงราว 0.6%

NCCIH ยังระบุว่าโอเมก้า-3 อาจตีกับยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด ผู้ที่กินวาร์ฟาริน แอสไพริน หรือโคลพิโดเกรล จึงควรบอกแพทย์ทุกครั้งที่จะเริ่มน้ำมันปลา ห้ามหยุดยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาละลายลิ่มเลือดเองเพื่อจะกินน้ำมันปลาแทน อ่านรายละเอียดยาที่ตีกันได้ที่ น้ำมันปลาห้ามกินกับยาอะไร

ผลข้างเคียงที่ NCCIH ระบุส่วนใหญ่ไม่รุนแรง ได้แก่ รสไม่ดีในปาก กลิ่นปาก แสบร้อนกลางอก คลื่นไส้ ท้องเสีย ปวดศีรษะ และเหงื่อมีกลิ่น

กินปลาแทนน้ำมันปลาดีกว่าไหม

สำหรับหลายภาวะ หลักฐานจากการกินอาหารทะเลแข็งแรงกว่าหลักฐานจากอาหารเสริม NCCIH อธิบายว่าอาหารทะเลมีสารอาหารอื่นนอกจากโอเมก้า-3 และคนที่กินปลามักกินปลาแทนอาหารที่ไม่ดีต่อสุขภาพ และมีวิถีชีวิตที่ดีกว่าโดยรวม แนวทางโภชนาการของสหรัฐฯ ฉบับ 2020–2025 แนะนำให้ผู้ใหญ่กินอาหารทะเลหลากหลายอย่างน้อยสัปดาห์ละ 8 ออนซ์ (ประมาณ 227 กรัม)

ในครัวไทย ทำได้ง่ายด้วยการเปลี่ยนเมนูทอดเป็นปลานึ่ง ปลาต้ม ต้มยำปลา หรือปลาย่าง วางในส่วนโปรตีนของจานตามหลักจาน 2:1:1 ที่แนวทางเบาหวานของไทยแนะนำ คือผัก 2 ส่วน ข้าวแป้ง 1 ส่วน โปรตีน 1 ส่วน และระวังน้ำจิ้มรสจัดที่มีน้ำตาลและเกลือมาก

ความเชื่อที่พบบ่อย: "น้ำมันปลาเป็นไขมันดี กินเยอะยิ่งดีต่อหัวใจคนเบาหวาน" จริงไหม

ไม่จริง งานขนาดใหญ่ในผู้ป่วยเบาหวานโดยตรงอย่าง ASCEND ไม่พบว่าวันละ 1 กรัมลดเหตุการณ์หลอดเลือด และ Cochrane พบว่าขนาดเฉลี่ย 3.5 กรัมต่อวันไม่ช่วยเรื่องน้ำตาล การกินมากขึ้นเองโดยไม่มีแพทย์ดูแลไม่มีหลักฐานว่าได้ประโยชน์เพิ่ม และอาจได้ไขมันกับพลังงานเกินโดยไม่รู้ตัว

อีกความเชื่อคือ "กินน้ำมันปลาแล้วลดยาลดไขมันหรือยาเบาหวานได้" ความจริงคือไม่มีหลักฐานรองรับ NCCIH เตือนว่าห้ามนำผลิตภัณฑ์ที่ยังไม่ได้พิสูจน์มาใช้แทนการรักษาเบาหวาน ห้ามลด หยุด หรือเปลี่ยนยาเอง

ใครควรถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อนกินน้ำมันปลา

• •ผู้ที่ใช้วาร์ฟาริน ยาต้านเกล็ดเลือด หรือแอสไพริน และผู้ที่เลือดออกง่าย
• •ผู้ที่แพ้ปลาหรืออาหารทะเล
• •ผู้ที่จะผ่าตัด ถอนฟัน หรือทำหัตถการ อ่านเพิ่มที่ ก่อนผ่าตัดต้องหยุดอาหารเสริมไหม
• •ผู้ที่กินน้ำมันตับปลาหรือวิตามินเอ ดี เสริมอยู่แล้ว
• •ผู้ที่ใช้อาหารเสริมหลายชนิดพร้อมกัน ควรนำกล่องทั้งหมดไปให้เภสัชกรที่โรงพยาบาลหรือร้านยาดู

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb)

เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 10-1-15662-5-0011 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 1,000 มก. ฉลากระบุวันละ 1–2 แคปซูล ปริมาณที่ได้รับจึงขึ้นกับจำนวนแคปซูลที่กิน

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ (ต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก)

• •ผงน้ำมันปลา 100 มก. (2 แคปซูลเป็น 200 มก.) — ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณ EPA และ DHA ผงน้ำมันปลามีส่วนผสมอื่นปนอยู่ จึงบอกไม่ได้ว่าได้โอเมก้า-3 จริงเท่าไร งานทบทวนของ Cochrane ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ใช้โอเมก้า-3 เฉลี่ยวันละ 3,500 มก. และงานทดลอง ASCEND ใช้วันละ 1,000 มก. ซึ่งทั้งสองงานไม่พบผลต่อน้ำตาลหรือเหตุการณ์หลอดเลือดตามลำดับ ปริมาณผงน้ำมันปลาในแคปซูลน้อยกว่าขนาดในงานเหล่านี้มาก
• •ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริล แอซีเตต 10 มก. — ให้วิตามินอีราว 4.25 IU ต่อแคปซูล (เป็นค่าคำนวณ) Linus Pauling Institute ระบุว่าวิตามินอีขนาดสูงอาจเพิ่มเลือดออกในผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ขนาดในแคปซูลต่ำ แต่ผู้ใช้ยากลุ่มนี้ยังควรแจ้งแพทย์

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ให้โอเมก้า-3 ในขนาดที่ใช้ในงานวิจัยข้างต้น และยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง

คำเตือนบนฉลากที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้: น้ำมันปลา: ห้ามใช้ในผู้แพ้ปลาทะเลหรือน้ำมันปลา · น้ำมันปลา: ระวังในผู้ที่เลือดแข็งตัวช้า หรือใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือแอสไพริน · เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ไคโตซาน: สตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน ระวังในผู้แพ้อาหารทะเลและผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ · ไคโตซาน: ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอื่นที่มีไขมันเป็นส่วนประกอบหลักให้ทานห่างอย่างน้อย 2 ชั่วโมง · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น มะระขี้นก โสมอเมริกัน และกรดแอลฟาไลโปอิก อาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล ผู้ที่ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานชนิดกิน ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือแอสไพริน ผู้ป่วยโรคไต และผู้แพ้อาหารทะเล ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน และห้ามลดหรือหยุดยาเบาหวานเอง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเฮิร์บทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที