โพรไบโอติกช่วยเรื่องอะไร จำเป็นไหม ท้องผูก ท้องเสีย กินได้ไหม

คำตอบสั้น: เรื่องที่งานวิจัยในคนค่อนข้างชัดที่สุดคือ ลดโอกาสท้องเสียระหว่างกินยาปฏิชีวนะ รองลงมาคือท้องผูกในผู้ใหญ่ ซึ่งพบว่าถ่ายบ่อยขึ้นเล็กน้อย ส่วนเรื่องอื่นอีกหลายเรื่องยังสรุปไม่ได้ และผลขึ้นกับสายพันธุ์ คนสุขภาพดีที่ไม่มีปัญหาจึงไม่ได้จำเป็นต้องกิน ส่วนคนที่ภูมิคุ้มกันบกพร่องต้องถามแพทย์ก่อน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •งานรวมผล 63 การทดลอง ผู้เข้าร่วมกว่า 11,800 คน พบว่าโพรไบโอติกสัมพันธ์กับการเกิดท้องเสียจากยาปฏิชีวนะที่น้อยลง
• •ท้องผูกในผู้ใหญ่: งานรวมผล 14 การทดลองพบว่าถ่ายบ่อยขึ้นเฉลี่ยราว 1.3 ครั้งต่อสัปดาห์ แต่งานที่นำมารวมเสี่ยงอคติสูง
• •NCCIH ระบุว่าส่วนใหญ่ยังไม่รู้ว่าสายพันธุ์ไหนได้ผล ต้องใช้เท่าไร และใครได้ประโยชน์
• •ผลของสายพันธุ์หนึ่งใช้แทนอีกสายพันธุ์ไม่ได้ ต้องอ่านชื่อบนฉลากให้ครบ
• •ท้องเสียที่มีไข้สูง ถ่ายเป็นเลือด หรือเป็นนานเกิน 2 วัน ต้องไปพบแพทย์ ไม่ใช่รอโพรไบโอติก

โพรไบโอติกคืออะไร กินเพื่ออะไร

NCCIH ของสหรัฐฯ ให้นิยามว่าโพรไบโอติกคือ จุลินทรีย์มีชีวิตที่ตั้งใจให้เกิดประโยชน์ต่อสุขภาพเมื่อกินหรือใช้กับร่างกาย พบได้ในโยเกิร์ต อาหารหมักดอง และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

จุลินทรีย์ในผลิตภัณฑ์ส่วนใหญ่เป็นชนิดเดียวกันหรือใกล้เคียงกับที่อาศัยอยู่ในร่างกายเราตามธรรมชาติ กลุ่มที่ใช้บ่อยคือแล็กโทบาซิลลัสและบิฟิโดแบคทีเรียม

NCCIH ระบุว่ามีงานวิจัยจำนวนมาก แต่ ในเกือบทุกเรื่อง ยังไม่รู้ว่าโพรไบโอติกตัวไหนได้ผล ต้องกินเท่าไร และใครจะได้ประโยชน์ อ่านพื้นฐานเพิ่มได้ที่ โพรไบโอติกคืออะไร และอ่านชื่อสายพันธุ์บนฉลากอย่างไร

โพรไบโอติกช่วยเรื่องอะไร เรื่องไหนมีหลักฐานชัด เรื่องไหนยังไม่สรุป

ท้องเสียจากยาปฏิชีวนะ: หลักฐานค่อนข้างชัด

งานรวมผลในวารสาร JAMA ปี 2012 รวม 63 การทดลอง ผู้เข้าร่วม 11,811 คน พบว่ากลุ่มที่ได้โพรไบโอติก เกิดท้องเสียจากยาปฏิชีวนะน้อยกว่า (ความเสี่ยงสัมพัทธ์ 0.58) หรือให้โพรไบโอติก 13 คน จะลดผู้ท้องเสียได้ราว 1 คน

แต่ผู้วิจัยระบุว่าผลแต่ละงานต่างกันมาก และ ยังบอกไม่ได้ว่าสายพันธุ์ไหน ใช้กับยาตัวไหน หรือใช้กับใครได้ผลที่สุด

ข้อที่ผู้อ่านวัย 60 ขึ้นไปควรรู้ NCCIH อ้างงานรวมผลปี 2016 ที่พบว่าประโยชน์เรื่องนี้เห็นในคนอายุน้อยถึงวัยกลางคน แต่ ยังไม่พบประโยชน์ชัดในผู้สูงอายุ ซึ่งอาจเพราะมีงานในกลุ่มนี้น้อย

เรื่องที่ยังสรุปไม่ได้

NCCIH สรุปงานรวมผลไว้ว่า

• •ลำไส้แปรปรวน (IBS) อาจช่วยอาการโดยรวมและอาการปวดท้อง แต่ยังสรุปไม่ได้ว่าชนิดไหนได้ผล
• •ท้องเสียจากเคมีบำบัดหรือฉายแสง หลักฐานยังไม่ชัด
• •ถุงผนังลำไส้ใหญ่โป่งพอง งานวิจัยคุณภาพต่ำเกินกว่าจะสรุป
• •โรคลำไส้อักเสบโครห์น ไม่พบหลักฐานว่าได้ประโยชน์

ท้องผูกกินโพรไบโอติกได้ไหม

กินได้ และมีงานวิจัยในผู้ใหญ่ที่ให้ผลบวกเล็กน้อย แต่ไม่ใช่ทางเลือกแรก

งานรวมผล 14 การทดลองในผู้ใหญ่ที่ท้องผูกเรื้อรัง ผู้เข้าร่วม 1,182 คน พบว่า

• •ถ่ายบ่อยขึ้นเฉลี่ย ราว 1.3 ครั้งต่อสัปดาห์
• •เวลาที่อาหารผ่านลำไส้สั้นลงราว 12 ชั่วโมง อุจจาระนุ่มขึ้น
• •ผลเด่นในสายพันธุ์ บิฟิโดแบคทีเรียม แล็กทิส แต่ไม่พบผลใน แล็กโทบาซิลลัส เคซีไอ ชิโรตะ

ผู้วิจัยเตือนว่างานที่นำมารวมแตกต่างกันมากและเสี่ยงอคติสูง ส่วน NCCIH อ้างงานในผู้สูงอายุ 9 การทดลองที่พบประโยชน์ เล็กแต่มีความหมาย และเสนอให้ใช้เสริมจากการดูแลตามปกติ

การดูแลตามปกติที่ รามา แชนแนล คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี แนะนำสำหรับผู้สูงอายุคือ ดื่มน้ำ 1.5–2 ลิตรต่อวัน กินใยอาหารราว 20–25 กรัมต่อวัน ฝึกเข้าห้องน้ำเป็นเวลา และขยับร่างกาย (ถ้าแพทย์สั่งจำกัดน้ำ ให้ทำตามแพทย์) อ่านเพิ่มที่ ท้องผูกเรื้อรังในผู้สูงอายุ

ท้องเสียกินโพรไบโอติกได้ไหม เมื่อไรต้องไปหาหมอแทน

NIDDK ระบุว่า สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของท้องเสียเฉียบพลันคือ ไวรัสลงกระเพาะลำไส้ อาหารเป็นพิษ และผลข้างเคียงของยา และท้องเสียอันตรายได้ถ้าทำให้ขาดน้ำรุนแรง เรื่องแรกที่ต้องใส่ใจจึงเป็นการดื่มน้ำและเกลือแร่ให้พอ ไม่ใช่การหาโพรไบโอติก

NIDDK แนะนำให้ผู้ใหญ่ ไปพบแพทย์ทันที ถ้ามีอาการเหล่านี้

• •ท้องเสียนานเกิน 2 วัน
• •ไข้สูง
• •ถ่ายเหลว 6 ครั้งขึ้นไปต่อวัน
• •ปวดท้องหรือปวดทวารหนักรุนแรง อาเจียนบ่อย
• •อุจจาระสีดำเหนียว หรือมีเลือดหรือหนองปน
• •มีอาการขาดน้ำ หรือซึม หงุดหงิดผิดปกติ

ผู้ที่อายุเกิน 65 ปี กำลังกินยาปฏิชีวนะ หรือภูมิคุ้มกันอ่อนแอ มีโอกาสเกิดปัญหาจากท้องเสียมากกว่า ควรติดต่อแพทย์ไว้

NCCIH ย้ำว่า อย่าใช้โพรไบโอติกเป็นเหตุผลที่จะเลื่อนการไปพบแพทย์

ท้องอืดกินโพรไบโอติกได้ไหม

ยังไม่มีหลักฐานชัดสำหรับท้องอืดทั่วไป สิ่งที่ใกล้เคียงที่สุดคืองานรวมผล 53 การทดลองในผู้ป่วยลำไส้แปรปรวน ซึ่งพบว่าอาจช่วยอาการโดยรวมและอาการปวดท้อง แต่ยังสรุปไม่ได้ว่าชนิดไหนได้ผล

ในทางกลับกัน สูตรที่มีใยอาหารกลุ่มพรีไบโอติกอาจทำให้บางคนมีลมในท้องมากขึ้นช่วงแรก ท้องอืดที่เป็นเรื้อรัง น้ำหนักลด หรือมีอาการอื่นร่วม ควรให้แพทย์หาสาเหตุก่อน

ทำไมผลของแต่ละสายพันธุ์ไม่เหมือนกัน อ่านชื่อบนฉลากอย่างไร

NCCIH อธิบายว่า โพรไบโอติกต่างชนิดอาจให้ผลต่างกัน ถ้าสายพันธุ์หนึ่งช่วยเรื่องใดได้ ไม่ได้แปลว่าอีกสายพันธุ์ในกลุ่มเดียวกันจะได้ผลเหมือนกัน

ตัวอย่างที่เห็นชัดคืองานรวมผลเรื่องท้องผูกข้างบน บิฟิโดแบคทีเรียม แล็กทิส ให้ผล แต่แล็กโทบาซิลลัส เคซีไอ ชิโรตะ ไม่ให้ผล

ชื่อเต็มของจุลินทรีย์มี 3 ชั้น คือ สกุล ชนิด และรหัสสายพันธุ์ เช่น ชื่อสกุลบิฟิโดแบคทีเรียม ชื่อชนิดลองกัม และรหัสสายพันธุ์ที่เป็นตัวอักษรกับตัวเลขต่อท้าย งานวิจัยมักระบุครบทั้ง 3 ชั้น ถ้าฉลากมีแค่ 2 ชั้น จะบอกไม่ได้ว่าเป็นตัวเดียวกับในงานวิจัย

อินูลินที่มักใส่คู่กันเกี่ยวกับการขับถ่ายอย่างไร

NCCIH อธิบายว่า พรีไบโอติกคือส่วนของอาหารที่ร่างกายย่อยไม่ได้ แต่ช่วยกระตุ้นการเติบโตหรือการทำงานของจุลินทรีย์ที่ต้องการ และผลิตภัณฑ์ที่รวมโพรไบโอติกกับพรีไบโอติกเรียกว่าซินไบโอติก

อินูลินจากรากชิโครีเป็นพรีไบโอติกที่มีงานวิจัยเรื่องการขับถ่าย การทดลองแบบสุ่มในผู้ใหญ่สุขภาพดีที่ท้องผูก 44 คน ให้อินูลินวันละ 12 กรัม นาน 4 สัปดาห์ พบว่าช่วงที่ได้อินูลินถ่ายเฉลี่ย (ค่ากลาง) 4 ครั้งต่อสัปดาห์ เทียบกับ 3 ครั้งช่วงที่ได้ยาหลอก และอุจจาระนุ่มขึ้น

ขนาดที่ใช้ในงานวิจัยคือ ระดับกรัม ไม่ใช่มิลลิกรัม อ่านความต่างของสองกลุ่มนี้ได้ที่ พรีไบโอติกกับโพรไบโอติกต่างกันอย่างไร

ความเชื่อที่พบบ่อย: ขาดโพรไบโอติกมีอาการไหม โพรไบโอติกทำให้อ้วนไหม

“ขาดโพรไบโอติก” ไม่ใช่ภาวะที่แหล่งทางการที่เราเปิดตรวจระบุไว้ โพรไบโอติกไม่ใช่สารอาหารจำเป็นแบบวิตามิน จึงไม่มีอาการขาดหรือค่าตรวจที่ใช้วินิจฉัย อาการที่โฆษณามักโยงกับ “ขาดโพรไบโอติก” เช่น ท้องอืด ท้องผูก อ่อนเพลีย มีสาเหตุได้หลายอย่างและควรให้แพทย์ตรวจ

โพรไบโอติกทำให้อ้วนไหม งานรวมผล 15 การทดลองในคนน้ำหนักเกินหรืออ้วน 957 คน ไม่พบว่าน้ำหนักเพิ่ม กลับพบว่ากลุ่มที่ได้โพรไบโอติกน้ำหนักลดลงมากกว่ากลุ่มยาหลอกราว 0.6 กิโลกรัม ซึ่งผู้วิจัยระบุว่าเป็นผลที่เล็กมาก จึงไม่ควรใช้โพรไบโอติกเพื่อหวังลดน้ำหนักเช่นกัน

ใครควรปรึกษาแพทย์ก่อนกินโพรไบโอติก

NCCIH แนะนำว่าถ้าจะใช้โพรไบโอติกเสริม ควรปรึกษาแพทย์ก่อน โดยเฉพาะคนที่มีปัญหาสุขภาพ และผู้ที่มีโรคร้ายแรงควรได้รับการติดตามใกล้ชิด กลุ่มที่ต้องระวังเป็นพิเศษ ได้แก่

• •ผู้ป่วยหนักหรือนอนโรงพยาบาล
• •ผู้ที่ภูมิคุ้มกันบกพร่อง หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน ยาเคมีบำบัด
• •ทารกคลอดก่อนกำหนด ซึ่งมีรายงานการติดเชื้อรุนแรงถึงเสียชีวิต

NCCIH ยังระบุว่ามีผลิตภัณฑ์บางตัวที่พบจุลินทรีย์ไม่ตรงกับฉลาก อ่านเพิ่มที่ ใครควรระวังผลิตภัณฑ์ที่มีจุลินทรีย์มีชีวิต

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าแคร์ (Beta Care)

เบต้าแคร์ (Beta Care) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0066 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 510 มก. ฉลากระบุให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับเรื่องนี้ต่อ 1 แคปซูล

• •จุลินทรีย์ 5 ชนิด รวม 38.5 มก. — บิฟิโดแบคทีเรียม บิฟิดัม 16.7 มก. แล็กโทบาซิลลัส แอซิโดฟิลัส 10 มก. บิฟิโดแบคทีเรียม ลองกัม 5 มก. บิฟิโดแบคทีเรียม แล็กทิส 3.4 มก. และแล็กโทบาซิลลัส แรมโนซัส 3.4 มก. ฉลากระบุเป็นมิลลิกรัม ไม่ได้ระบุจำนวนตัวที่มีชีวิต (CFU) และไม่ได้ระบุรหัสสายพันธุ์
• •บิฟิโดแบคทีเรียม แล็กทิส เป็นชนิดที่งานรวมผลเรื่องท้องผูกในผู้ใหญ่พบผลเด่นที่สุด (ถ่ายบ่อยขึ้นเฉลี่ยราว 1.5 ครั้งต่อสัปดาห์) แต่งานเหล่านั้นวัดปริมาณเป็น CFU และใช้สายพันธุ์ที่มีรหัสเฉพาะ จึงบอกไม่ได้ว่าปริมาณ 3.4 มก. ในแคปซูลเท่ากับในงานวิจัย และผู้วิจัยเตือนเองว่างานที่นำมารวมเสี่ยงอคติสูง
• •อินูลิน (88%) 50 มก. — เท่ากับอินูลินราว 44 มก. งานวิจัยเรื่องท้องผูกใช้วันละ 12,000–15,000 มก. ปริมาณในแคปซูลจึงไม่ใช่แหล่งใยอาหารที่จะแทนผัก ผลไม้ หรือคำแนะนำของแพทย์ได้
• •ยังไม่มีงานวิจัยของผลิตภัณฑ์นี้ทั้งสูตร

คำเตือนบนฉลาก: ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน มีผลิตภัณฑ์จากถั่วเหลือง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าแคร์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการรุนแรงเฉียบพลัน เช่น เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที