เบาหวานต้องตรวจอะไรบ้าง เช็กลิสต์ตรวจตา ไต เท้า ฟัน ไขมัน ทุกกี่เดือน

คำตอบสั้น: คนเป็นเบาหวานต้องตรวจมากกว่าน้ำตาลปลายนิ้ว ตาม MedlinePlus (หอสมุดแพทย์แห่งชาติสหรัฐฯ) ควรพบแพทย์ทุก 3–6 เดือนเพื่อวัดความดัน ชั่งน้ำหนัก และดูเท้า ตรวจตากับจักษุแพทย์ปีละครั้ง ตรวจเท้าอย่างละเอียดอย่างน้อยปีละครั้ง ตรวจปัสสาวะหาอัลบูมินและเจาะเลือดดูการทำงานของไตปีละครั้ง ตรวจไขมันปีละครั้ง และพบทันตแพทย์ทุก 6 เดือน ส่วน HbA1c รามาธิบดีแนะนำอย่างน้อยปีละ 2 ครั้ง แพทย์อาจนัดถี่ขึ้นตามอาการของแต่ละคน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ภาวะแทรกซ้อนที่ไตและตาในระยะแรกมักไม่มีอาการ จึงรู้ได้จากการตรวจเท่านั้น
• •ตรวจทุกครั้งที่พบแพทย์: ความดันโลหิต น้ำหนัก และเท้า
• •ตรวจปีละครั้ง: ตาขยายม่านตา ไต (ปัสสาวะและเลือด) ไขมันในเลือด เท้าอย่างละเอียด
• •HbA1c อย่างน้อยปีละ 2 ครั้ง และพบทันตแพทย์ทุก 6 เดือน
• •เคยมีแผลที่เท้า ต้องให้แพทย์ดูเท้าทุก 3–6 เดือน

ทำไมคนเป็นเบาหวานต้องตรวจหลายอย่าง ทั้งที่น้ำตาลปกติ

เพราะเบาหวานทำร้ายอวัยวะหลายส่วนอย่างเงียบ ๆ ก่อนจะมีอาการ กรมควบคุมโรค (13 พ.ย. 2567) ระบุว่าคนไทยป่วยเบาหวานราว 6.5 ล้านคน หรือ 1 ใน 10 และร้อยละ 40 ไม่ทราบว่าตัวเองป่วย ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องเฝ้าระวังได้แก่ โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคไตเรื้อรัง เบาหวานขึ้นตา และแผลที่เท้าซึ่งอาจรุนแรงถึงขั้นตัดเท้า

สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ ระบุว่าผู้ใหญ่ที่เป็นเบาหวานราว 1 ใน 3 มีโรคไต และ "คนส่วนใหญ่ที่เป็นโรคไตจากเบาหวานไม่มีอาการ" ส่วนสถาบันตาแห่งชาติสหรัฐฯ (NEI) ระบุว่าเบาหวานขึ้นจอตาระยะแรกมักไม่มีอาการเลย

ดังนั้นค่าน้ำตาลปลายนิ้วที่ดี บอกได้แค่น้ำตาลวันนั้น ไม่ได้บอกว่าไต ตา และเท้าปลอดภัย

เช็กลิสต์ตรวจติดตามเบาหวาน ทุกครั้ง ทุก 6 เดือน และทุกปี

สรุปตามความถี่ เพื่อใช้จดในสมุดประจำตัวผู้ป่วยหรือปฏิทิน

ทุกครั้งที่พบแพทย์ (MedlinePlus แนะนำทุก 3–6 เดือน)

• •วัดความดันโลหิต (MedlinePlus ระบุว่าควรวัดทุกครั้งที่มาตรวจ)
• •ชั่งน้ำหนัก
• •ดูเท้า
• •ถ้าฉีดอินซูลิน แพทย์จะดูผิวหนังบริเวณที่ฉีดว่ามีก้อนแข็งหรือก้อนไขมันไหม

ทุก 6 เดือน

• •HbA1c: รพ.รามาธิบดี แนะนำผู้ป่วยตรวจอย่างน้อยปีละ 2 ครั้ง
• •พบทันตแพทย์: MedlinePlus แนะนำทุก 6 เดือน

อย่างน้อยปีละครั้ง

• •ตรวจตาแบบขยายม่านตากับจักษุแพทย์
• •ตรวจไต: ปัสสาวะหาอัลบูมิน และเจาะเลือดดูการทำงานของไต
• •ตรวจไขมันในเลือด
• •ตรวจเท้าอย่างละเอียด

ตัวเลขเหล่านี้เป็นความถี่ขั้นต่ำสำหรับคนที่ยังไม่มีภาวะแทรกซ้อน ถ้าตรวจพบความผิดปกติแล้ว แพทย์มักนัดถี่ขึ้น

HbA1c ต้องตรวจบ่อยแค่ไหน และค่าเท่าไรถึงดี

HbA1c (ฮีโมโกลบินเอวันซี) คือค่าเฉลี่ยน้ำตาลในเลือดย้อนหลังประมาณ 3 เดือน รพ.รามาธิบดีอธิบายว่า ค่านี้วัดน้ำตาลที่จับกับฮีโมโกลบินในเม็ดเลือดแดงซึ่งมีอายุราว 120 วัน และแนะนำผู้ป่วยเบาหวานให้ตรวจอย่างน้อยปีละ 2 ครั้ง

MedlinePlus ระบุว่าค่าปกติต่ำกว่า 5.7% ผู้ป่วยเบาหวานส่วนใหญ่ตั้งเป้าต่ำกว่า 7% แต่บางคนมีเป้าสูงกว่านี้ แพทย์จะเป็นผู้กำหนดเป้าให้แต่ละคน อ่านต่อได้ที่ HbA1c ลดยังไง ควรตรวจทุกกี่เดือน

ตรวจไตตรวจอะไร ทำไมต้องตรวจปัสสาวะด้วย

การตรวจไตของคนเป็นเบาหวานมี 2 ส่วนที่ต้องทำคู่กัน คือ ตรวจปัสสาวะหาอัลบูมิน และเจาะเลือดดูการทำงานของไต NIDDK แนะนำให้ผู้ที่เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ตรวจทุกปี

• •อัลบูมินในปัสสาวะ: อัลบูมินคือโปรตีนชนิดหนึ่งในเลือด การตรวจนี้มักรายงานเป็นค่า UACR (อัตราส่วนอัลบูมินต่อครีเอตินีนในปัสสาวะ)
• •เจาะเลือด: ดูว่าไตกรองของเสียได้ดีแค่ไหน มักรายงานเป็นค่า eGFR (อัตราการกรองของไตโดยประมาณ)

NIDDK ระบุว่าบุคลากรทางการแพทย์ใช้ทั้งการตรวจปัสสาวะและการตรวจเลือดในการหาโรคไตจากเบาหวาน จึงควรตรวจให้ครบทั้งสองอย่าง อ่านเรื่องค่า UACR ได้ที่ UACR คืออะไร ไมโครอัลบูมินในปัสสาวะ

ตรวจตาเบาหวานต้องทำแบบไหน วัดสายตาธรรมดาพอไหม

วัดสายตาธรรมดาไม่พอ ต้องตรวจจอประสาทตาแบบขยายม่านตา NEI แนะนำให้ผู้ป่วยเบาหวานตรวจตาแบบขยายม่านตาอย่างน้อยปีละครั้ง โดยแพทย์จะหยอดยาขยายรูม่านตาแล้วส่องดูจอตา NEI ระบุว่าการตรวจทำได้ง่ายและไม่เจ็บ

เบาหวานขึ้นจอตาคือภาวะที่หลอดเลือดเล็ก ๆ ในจอตาเสียหายจากน้ำตาลสูง NEI ระบุว่าระยะหลังอาจมีตามัว เห็นจุดลอยไปมา จนถึงตาบอด ถ้ามีปัญหาตาจากเบาหวานแล้ว MedlinePlus ระบุว่ามักต้องพบจักษุแพทย์บ่อยขึ้น อ่านเพิ่มที่ เบาหวานขึ้นตา อาการ ตามัว ตรวจตาปีละกี่ครั้ง

ตรวจเท้า ตรวจฟัน และตรวจไขมัน ทำอย่างไร

ตรวจเท้า: MedlinePlus ระบุว่าแพทย์ควรคลำชีพจรที่เท้าและตรวจรีเฟล็กซ์อย่างน้อยปีละครั้ง ดูตาปลา การติดเชื้อ แผล เล็บหนา และทดสอบการรับความรู้สึกด้วยเส้นเอ็นไนลอนเล็ก ๆ (monofilament) ถ้าเคยมีแผลที่เท้า ควรพบแพทย์ทุก 3–6 เดือน ระหว่างนั้นควรดูเท้าตัวเองทุกวัน ดูวิธีได้ที่ ตรวจเท้าเบาหวานยังไง

ตรวจฟัน: MedlinePlus แนะนำให้พบทันตแพทย์ทุก 6 เดือน คนไทยหลายคนไปหาหมอฟันเฉพาะตอนปวด จึงควรเพิ่มนัดนี้ไว้ในปฏิทินเหมือนนัดหมอเบาหวาน

ตรวจไขมัน: MedlinePlus ระบุว่าผู้ใหญ่ที่เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ส่วนใหญ่ควรตรวจปีละครั้ง โดยเจาะตอนเช้าหลังงดอาหารตั้งแต่คืนก่อน ผู้ที่อายุ 40 ปีขึ้นไปที่ไขมันสูงหรือใช้ยาลดไขมันอาจต้องตรวจถี่กว่านี้

ความเชื่อที่พบบ่อย: "ไม่มีอาการผิดปกติ ไม่ต้องตรวจตาตรวจไตก็ได้" จริงไหม

ไม่จริง NIDDK ระบุว่าทางเดียวที่จะรู้ว่าเป็นโรคไตจากเบาหวานหรือไม่คือการตรวจ และ NEI ระบุว่าเบาหวานขึ้นจอตาระยะแรกมักไม่มีอาการ การรอให้มีอาการก่อนค่อยตรวจ จึงอาจช้าเกินไป

อีกความเชื่อคือ "เจาะน้ำตาลปลายนิ้วเองที่บ้านแล้ว ไม่ต้องตรวจ HbA1c" ความจริงคือค่าปลายนิ้วบอกน้ำตาล ณ เวลานั้น ส่วน HbA1c บอกภาพรวมราว 3 เดือน ทั้งสองค่าใช้คู่กัน

ความเชื่อสุดท้ายคือ "กินอาหารเสริมดูแลตัวเองแล้ว ไม่ต้องตรวจถี่" อาหารเสริมไม่ได้ทดแทนการตรวจติดตามใด ๆ และบางชนิดยังต้องให้แพทย์ดูค่าไตประกอบด้วย

เตรียมตัวไปตรวจอย่างไรให้คุ้มกับการนัดแต่ละครั้ง

สิ่งที่ควรทำก่อนวันนัด

• •ถามสถานพยาบาลว่าครั้งนี้มีเจาะไขมันหรือไม่ เพราะ MedlinePlus ระบุว่าการตรวจไขมันควรงดอาหารตั้งแต่คืนก่อน
• •พกสมุดบันทึกน้ำตาล ยาทุกตัว และกล่องอาหารเสริมที่กินอยู่ไปด้วย
• •จดคำถามไว้ล่วงหน้า เช่น ปีนี้ตรวจตาแล้วหรือยัง ตรวจปัสสาวะหาอัลบูมินครั้งล่าสุดเมื่อไร
• •สอบถามสิทธิการตรวจคัดกรองภาวะแทรกซ้อนกับสถานพยาบาลตามสิทธิของตัวเอง

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ก่อนวันนัด

ไม่ต้องรอวันนัด ถ้ามีอาการต่อไปนี้

• •ตามัวลงหรือเห็นจุดลอยไปมามากขึ้น
• •มีแผลหรือการติดเชื้อที่เท้า

มีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669: เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด หมดสติ หรือชัก

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb)

เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 10-1-15662-5-0011 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 1,000 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1–2 แคปซูล ปริมาณที่ได้รับจึงขึ้นกับจำนวนแคปซูลที่กิน

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับการตรวจติดตาม (ต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก)

• •แมกนีเซียม 100 มก. ตามฉลาก (2 แคปซูลเป็น 200 มก.) — ฉลากไม่ระบุชนิดเกลือ ผู้ที่มีโรคไตควรให้แพทย์ดูก่อนรับประทานแร่ธาตุเสริม
• •โครเมียม พิโคลิเนต 0.5 มก. — เป็นน้ำหนักของสารประกอบ ให้ธาตุโครเมียมราว 62 ไมโครกรัมต่อแคปซูล (เป็นค่าคำนวณ) ผู้ที่มีโรคไตหรือโรคตับควรปรึกษาแพทย์ก่อน
• •สารสกัดจากมะระขี้นก 150 มก. สารสกัดจากโสมอเมริกัน 100 มก. และกรดแอลฟาไลโปอิก 24 มก. (2 แคปซูลเป็น 300, 200 และ 48 มก.) — ยังไม่มีข้อมูลการใช้คู่ยาเบาหวานจากสูตรนี้ ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานชนิดกินควรปรึกษาแพทย์ก่อนกิน และเฝ้าระวังอาการน้ำตาลต่ำ

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้ผลตรวจใดเปลี่ยน ถ้ากินอยู่ ให้นำกล่องไปให้แพทย์ดูในวันตรวจไตและตรวจเลือด

คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ไคโตซาน: สตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน ระวังในผู้แพ้อาหารทะเลและผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ · ไคโตซาน: ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอื่นที่มีไขมันเป็นส่วนประกอบหลักให้ทานห่างอย่างน้อย 2 ชั่วโมง · น้ำมันปลา: ห้ามใช้ในผู้แพ้ปลาทะเลหรือน้ำมันปลา · น้ำมันปลา: ระวังในผู้ที่เลือดแข็งตัวช้า หรือใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือแอสไพริน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเฮิร์บทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที