สารสกัดพริกไทยดำ (ไพเพอรีน) ในอาหารเสริมคืออะไร กินคู่ยาประจำได้ไหม

คำตอบสั้น: ไพเพอรีน (piperine) คือสารที่ให้รสเผ็ดหลักในพริกไทยดำ อาหารเสริมหลายสูตรใส่สารสกัดพริกไทยดำเพราะ ไพเพอรีนทำให้ร่างกายดูดซึมสารบางชนิดได้มากขึ้น แต่กลไกเดียวกันนี้ทำให้ ระดับยาบางชนิดในเลือดสูงขึ้นด้วย งานวิจัยในคนที่ใช้ไพเพอรีน 20 มก. พบว่าระดับยากันชักเฟนิโทอิน ยาความดันโพรพราโนลอล ยาขยายหลอดลมธีโอฟิลลีน และยาต้านเอชไอวีเนวิราพีนในเลือดสูงขึ้น คนที่กินยาประจำจึงควรให้เภสัชกรหรือแพทย์ดูฉลากอาหารเสริมก่อนเริ่มกิน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ไพเพอรีนเป็นสารกลุ่มแอลคาลอยด์ที่ให้รสเผ็ดในพริกไทยดำและดีปลี
• •งานวิจัยในหลอดทดลองปี 2545 (ค.ศ. 2002) พบว่าไพเพอรีนลดการทำงานของ เอนไซม์ CYP3A4 และ ตัวขนส่งยา P-glycoprotein ซึ่งเกี่ยวกับการกำจัดยาจำนวนมาก
• •งานในคน 3 งานที่ใช้ไพเพอรีน 20 มก. พบระดับยาในเลือดสูงขึ้น เช่น งานในชายสุขภาพดี 8 คนพบค่าระดับยาเนวิราพีนสูงขึ้นราว 120–170 เปอร์เซ็นต์
• •ฉลากที่เขียนว่า "สารสกัดพริกไทยดำ" มักไม่บอกว่ามีไพเพอรีนเท่าไร จึงประเมินจากฉลากอย่างเดียวไม่ได้
• •อย่าหยุดยาเองเพื่อกินอาหารเสริม ให้นำกล่องอาหารเสริมไปให้เภสัชกรหรือแพทย์ดูคู่กับรายการยา

ไพเพอรีนคืออะไร ต่างจากพริกไทยที่ใช้ทำอาหารอย่างไร

ไพเพอรีนคือสารหลักที่ทำให้พริกไทยเผ็ด ไม่ใช่วิตามินหรือแร่ธาตุ งานวิจัยที่ตีพิมพ์ปี 2550 อธิบายว่าไพเพอรีนเป็นแอลคาลอยด์ (สารกลุ่มหนึ่งที่พบในพืช) และเป็นสารให้รสเผ็ดหลักทั้งในพริกไทยดำและดีปลี

ในครัวไทย เราคุ้นกับพริกไทยในต้มจืด ข้าวต้ม หมูกระเทียมพริกไทย หรือพริกไทยอ่อนในผัดฉ่า ส่วนในอาหารเสริม ผู้ผลิตใช้ "สารสกัด" คือผ่านกระบวนการดึงสารออกมาให้เข้มข้นกว่าผงพริกไทยธรรมดา

ข้อสำคัญคือ งานวิจัยเรื่องยาตีกันที่จะเล่าต่อไปนี้ ใช้ไพเพอรีนที่สกัดแล้วในขนาดที่กำหนด ไม่ได้ศึกษาการโรยพริกไทยในอาหาร จึงสรุปไม่ได้ว่าพริกไทยในกับข้าวประจำวันจะให้ผลแบบเดียวกันหรือไม่ ถ้ากังวลให้ถามเภสัชกร

ทำไมอาหารเสริมหลายสูตรใส่สารสกัดพริกไทยดำ

เหตุผลหลักคือหวังให้ร่างกายดูดซึมสารอื่นในสูตรได้มากขึ้น งานที่ถูกยกอ้างบ่อยที่สุดคืองานปี 2541 (ค.ศ. 1998) ในวารสาร Planta Medica

• •ในอาสาสมัคร เมื่อกินขมิ้นชันสารเคอร์คูมิน 2 กรัมอย่างเดียว ระดับในเลือดตรวจไม่พบหรือต่ำมาก
• •เมื่อกินคู่กับไพเพอรีน 20 มก. ระดับเคอร์คูมินในเลือดช่วง 15 นาทีถึง 1 ชั่วโมงแรกสูงขึ้นชัดเจน ผู้วิจัยรายงานว่าการดูดซึมเพิ่มขึ้น 2,000 เปอร์เซ็นต์
• •ในหนูทดลอง การดูดซึมเพิ่มขึ้น 154 เปอร์เซ็นต์

ผู้วิจัยอธิบายว่าไพเพอรีนไปลดกระบวนการที่ตับและผนังลำไส้ใช้กำจัดเคอร์คูมิน สารจึงค้างในเลือดได้มากขึ้น ใครอยากรู้ว่าทำไมขมิ้นชันดูดซึมยากอ่านต่อได้ที่ ขมิ้นชัน ทำไมร่างกายดูดซึมยาก

จุดที่หลายเว็บไม่ได้บอก: ร่างกายไม่ได้แยกว่าสารไหนคือ "สารอาหารที่อยากให้ดูดซึม" สารไหนคือ "ยา" กลไกที่ทำให้เคอร์คูมินค้างในเลือดนานขึ้น ก็อาจทำให้ยาบางตัวค้างในเลือดนานขึ้นได้เช่นกัน

ไพเพอรีนเปลี่ยนระดับยาในเลือดได้อย่างไร

ไพเพอรีนไปลดการทำงานของ "ด่านกำจัดยา" สองด่านที่อยู่ในลำไส้และตับ งานในหลอดทดลองจากเยอรมนีปี 2545 ทดสอบในเซลล์ลำไส้มนุษย์และไมโครโซมตับมนุษย์ พบว่าไพเพอรีนลดการทำงานของทั้งสองด่านนี้

• •CYP3A4 คือเอนไซม์หลักในตับและลำไส้ที่ย่อยสลายยาหลายชนิดให้หมดฤทธิ์
• •P-glycoprotein (พี-ไกลโคโปรตีน) คือโปรตีนที่ทำหน้าที่เหมือนปั๊ม คอยดันยาบางชนิดออกจากเซลล์ ในงานนี้ใช้ยาหัวใจดิจอกซิน และยากดภูมิคุ้มกันไซโคลสปอรินเป็นตัวทดสอบ

ผู้วิจัยสรุปว่า เพราะทั้งสองด่านมีมากในลำไส้และตับ และเป็นตัวกำจัดยาก่อนเข้ากระแสเลือด ไพเพอรีนจึงอาจเปลี่ยนระดับยาที่อาศัยสองด่านนี้ โดยเฉพาะยาชนิดกิน งานเดียวกันยกตัวอย่างน้ำเกรปฟรุตและสมุนไพรเซนต์จอห์นเวิร์ตว่าเป็นสารจากอาหารและพืชที่เปลี่ยนการกำจัดยาด้วยกลไกคล้ายกัน

ต้องย้ำว่านี่เป็นผลในหลอดทดลอง ส่วนผลในคนดูได้จากหัวข้อถัดไป

งานวิจัยในคนพบว่าไพเพอรีนทำให้ระดับยาตัวไหนสูงขึ้นบ้าง

งานในคนที่เปิดอ่านได้ทั้ง 3 งานใช้ไพเพอรีน 20 มก. และพบระดับยาในเลือดสูงขึ้นทุกงาน

• •ยากันชักเฟนิโทอิน (phenytoin): งานในอินเดียปี 2549 ในผู้ป่วยลมชักที่ยังคุมอาการไม่ได้ 20 คน ซึ่งกินเฟนิโทอิน 150 หรือ 200 มก. วันละ 2 ครั้ง เมื่อให้ไพเพอรีน 20 มก. ครั้งเดียวพร้อมยา ระดับยาเฉลี่ยในเลือดสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญในเกือบทุกจุดเวลาที่วัด
• •ยาความดันโพรพราโนลอล (propranolol) และยาขยายหลอดลมธีโอฟิลลีน (theophylline): งานปี 2534 ในอาสาสมัครกลุ่มละ 6 คน ที่กินไพเพอรีน 20 มก. ทุกวันนาน 7 วัน พบระดับยาสูงสุดและปริมาณยารวมในเลือดสูงขึ้น และธีโอฟิลลีนอยู่ในร่างกายนานขึ้น
• •ยาต้านเอชไอวีเนวิราพีน (nevirapine): งานปี 2550 ในชายสุขภาพดี 8 คน อายุ 20–40 ปี ที่กินไพเพอรีน 20 มก. ทุกเช้า 6 วัน จากนั้นวันที่ 7 กินพร้อมเนวิราพีน 200 มก. พบค่าระดับยาในเลือดหลายค่าสูงขึ้นราว 120–170 เปอร์เซ็นต์

อ่านงานเหล่านี้อย่างไรให้ถูก: ทุกงานมีผู้เข้าร่วมน้อยและใช้เวลาสั้น ผู้วิจัยบางคนมองผลนี้เป็น "ข้อดี" เพราะยาถูกดูดซึมเข้าสู่ร่างกายได้มากขึ้น แต่สำหรับผู้ป่วยที่แพทย์ปรับขนาดยาไว้พอดีแล้ว การที่ระดับยาสูงขึ้นโดยแพทย์ไม่รู้ คือความเสี่ยงที่ยาจะเกินขนาด

ใครบ้างที่ควรถามเภสัชกรก่อนกินอาหารเสริมที่มีพริกไทยดำ

คนที่กินยาประจำที่แพทย์ต้องคุมระดับยาในเลือดอย่างใกล้ชิด ควรถามก่อนทุกครั้ง จากงานวิจัยข้างต้น กลุ่มที่มีข้อมูลชัดคือ

• •ผู้ที่กินยากันชัก
• •ผู้ที่กินยาความดันหรือยาหัวใจบางชนิด เช่น โพรพราโนลอล และดิจอกซิน (ข้อมูลดิจอกซินมาจากหลอดทดลอง)
• •ผู้ที่ใช้ยาขยายหลอดลมธีโอฟิลลีน
• •ผู้ที่กินยาต้านไวรัสเอชไอวี
• •ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะหรือกินยากดภูมิคุ้มกัน เช่น ไซโคลสปอริน (ข้อมูลจากหลอดทดลอง) อ่านเพิ่มที่ กินยากดภูมิอยู่ กินอาหารเสริมได้ไหม

ผู้สูงอายุที่กินยาหลายตัวพร้อมกันยิ่งควรให้เภสัชกรตรวจรายการทั้งหมด เพราะยาบางตัวอาจอาศัยเอนไซม์ CYP3A4 โดยที่เราไม่รู้ ดูวิธีจัดการยาหลายตัวได้ที่ ผู้สูงอายุกินยาหลายตัว ผู้ดูแลควรจัดการอย่างไร

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องพริกไทยดำในอาหารเสริม

"เป็นสารจากพริกไทย ของกินธรรมดา ไม่น่าตีกับยา" ไม่จริง งานในคนข้างต้นใช้ไพเพอรีนซึ่งสกัดจากพริกไทย และวัดได้ว่าระดับยาเปลี่ยน การมาจากพืชที่เรากินกันทุกวันไม่ได้แปลว่าจะไม่มีผลกับยา

"ยิ่งดูดซึมดี ยิ่งคุ้ม" ไม่เสมอไป การดูดซึมที่เพิ่มขึ้นเกิดกับสารอื่นในร่างกายด้วย รวมถึงยาที่กินอยู่ ซึ่งอาจทำให้ยาออกฤทธิ์แรงกว่าที่แพทย์ตั้งใจ

"กินห่างจากยาสักสองชั่วโมงก็พอ" งานที่เราเปิดอ่านไม่ได้ทดสอบเรื่องการกินห่างกัน และสองงานให้ไพเพอรีนทุกวันติดต่อกันหลายวันก่อนวัดระดับยา จึง ยังไม่มีข้อมูลยืนยันว่าการเว้นระยะช่วยได้ อย่าใช้วิธีนี้แทนการถามเภสัชกร

"ฉลากเขียนสารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. ก็คือไพเพอรีน 20 มก." ไม่ใช่ สารสกัดเป็นส่วนผสมของหลายสาร ถ้าฉลากไม่ระบุปริมาณไพเพอรีน เราไม่รู้ว่ามีเท่าไรแน่

ก่อนเริ่มอาหารเสริมที่มีพริกไทยดำ ควรทำอย่างไร

ทำ 4 ข้อนี้ก่อน แล้วค่อยตัดสินใจ

1. 1ถ่ายรูปฉลากส่วนประกอบของอาหารเสริมให้ชัด หรือนำกล่องจริงไปด้วย
2. 2นำรายการยาทุกตัว หรือถุงยาจากโรงพยาบาล ไปให้เภสัชกรร้านยาหรือเภสัชกรโรงพยาบาลดูพร้อมกัน
3. 3บอกแพทย์ในวันนัดว่ากินอาหารเสริมอะไรอยู่ เพราะแพทย์อาจอยากเจาะดูระดับยาหรือติดตามอาการ
4. 4ถ้าเริ่มอาหารเสริมใหม่แล้วมีอาการผิดปกติที่ไม่เคยเป็น ให้ติดต่อแพทย์หรือเภสัชกร และห้ามหยุดหรือลดยาประจำเอง

ถ้ากินสมุนไพรอื่นร่วมด้วย เช่น ขิง ก็มีประเด็นยาตีกันของตัวเอง อ่านได้ที่ ขิงกินกับยาได้ไหม

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

• •สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. — ฉลากไม่ระบุปริมาณไพเพอรีน จึงไม่ทราบว่าเท่ากับหรือน้อยกว่าไพเพอรีน 20 มก. ที่ใช้ในงานวิจัยในคน งานวิจัยของสารนี้เป็นเรื่องความปลอดภัยด้านยาตีกัน ไม่ใช่สรรพคุณ
• •ส่วนประกอบอื่นที่มีข้อมูลด้านยา: ใบแปะก๊วย 20 มก. ขิง 20 มก. และโสมเกาหลี 50 มก. มีรายงานเรื่องเลือดออกหรือการแข็งตัวของเลือด ส่วนเควอซิทิน 50 มก. มีข้อมูลในหลอดทดลองว่าเกี่ยวกับเอนไซม์ CYP3A4

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ยาต้านไวรัสเอชไอวี ยาหัวใจบางชนิด หรือยาเคมีบำบัดชนิดกิน: ต้องให้แพทย์หรือเภสัชกรตรวจก่อน
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด หรือจะผ่าตัด: ปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อนกินอาหารเสริมทุกชนิด
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที