หัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว (AF) คืออะไร อาการ และทำไมเสี่ยงอัมพาต

คำตอบสั้น: หัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว หรือ AF (atrial fibrillation) คือภาวะที่หัวใจห้องบนเต้นเร็วมาก ไม่สม่ำเสมอ และไม่พร้อมเพรียงกัน ทำให้ห้องบนบีบตัวได้ไม่ดี เลือดจึงไหลวนช้าจนเกิดลิ่มเลือดในหัวใจได้ ถ้าลิ่มเลือดหลุดไปอุดหลอดเลือดสมองจะเกิดอัมพฤกษ์อัมพาต แนวทางเวชปฏิบัติ AF ของไทย พ.ศ. 2568 ระบุว่าพบได้ราว 2% ในคนอายุมากกว่า 65 ปี และ ผู้ป่วยส่วนหนึ่งไม่มีอาการเตือนเลยก่อนเกิดอัมพาต การคลำชีพจรตัวเองจึงช่วยคัดกรองได้

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •AF ทำให้เกิดลิ่มเลือดในหัวใจห้องบน เสี่ยงอัมพฤกษ์อัมพาต หัวใจล้มเหลว และพบภาวะสมองเสื่อมเพิ่มขึ้น
• •อาการที่พบบ่อยที่สุดคือเหนื่อยล้า ส่วนอื่นได้แก่ ใจสั่น หายใจลำบากเวลาออกแรงหรือนอนราบ แต่หลายคนไม่มีอาการ
• •แนวทางไทยแนะนำให้คนอายุ 65 ปีขึ้นไปคลำชีพจรหรือใช้เครื่องวัดความดันที่จับชีพจรไม่สม่ำเสมอได้ แล้วยืนยันด้วยคลื่นไฟฟ้าหัวใจ
• •ความดันสูง เหล้า ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ อ้วน และเบาหวาน เกี่ยวข้องกับ AF ทั้งหมด
• •แนวทางไทยปี 2568 ใช้คะแนน CHA2DS2-VA ประเมินความเสี่ยงอัมพาต คะแนนตั้งแต่ 2 ขึ้นไปแนะนำยาต้านการแข็งตัวของเลือด

AF ทำให้เกิดลิ่มเลือดในหัวใจได้อย่างไร

หัวใจปกติเต้นเป็นจังหวะเพราะมีสัญญาณไฟฟ้าเริ่มจากจุดเดียวในหัวใจห้องบนขวา สถาบัน NHLBI ของสหรัฐฯ อธิบายว่าใน AF มีสัญญาณไฟฟ้าผิดปกติในห้องบนแทรกเข้ามา ห้องบนจึงบีบตัวไม่เป็นจังหวะ และห้องบนกับห้องล่างทำงานไม่ประสานกัน

แนวทาง AF ของไทยอธิบายต่อว่า เมื่อห้องบนบีบตัวได้ไม่ดี จึงเกิดลิ่มเลือดขนาดใหญ่ในหัวใจห้องบนได้ ลิ่มเลือดนี้หลุดลอยไปอุดหลอดเลือดสมอง ทำให้อัมพฤกษ์อัมพาตที่มักรุนแรงและเสี่ยงทุพพลภาพ นอกจากนี้ AF ยังทำให้

• •เกิดภาวะหัวใจล้มเหลวเพิ่มขึ้น
• •คุณภาพชีวิตแย่ลง เครียดหรือซึมเศร้ามากขึ้น
• •พบภาวะสมองเสื่อมเพิ่มขึ้น

ความดันสูงก็ทำร้ายสมองและหัวใจซ้ำอีกทาง อ่านต่อที่ ความดันสูงกระทบอวัยวะไหนบ้าง

อาการใจสั่นแบบ AF ต่างจากใจสั่นทั่วไปอย่างไร

NHLBI ระบุว่าอาการที่พบบ่อยที่สุดของ AF คือเหนื่อยล้ามาก อาการอื่นได้แก่ หายใจลำบากโดยเฉพาะตอนนอนราบหรือออกกำลังกาย และใจสั่น คือรู้สึกว่าหัวใจเต้นสะดุด พลิ้ว ตุบแรง หรือเร็วเกินไป คนที่มีโรคหัวใจอยู่แล้วมีแนวโน้มรู้สึกอาการมากกว่า

จุดสังเกตที่ช่วยแยกจากใจสั่นทั่วไป เช่น ใจสั่นตอนตื่นเต้นหรือหลังกาแฟ

• •ชีพจรเต้นไม่สม่ำเสมอแบบไม่มีแบบแผน ไม่ใช่แค่เร็วแต่ยังเป็นจังหวะ
• •เหนื่อยง่ายหรือแรงตกลงไปพร้อมกัน

อย่างไรก็ตาม การวินิจฉัย AF ต้องใช้คลื่นไฟฟ้าหัวใจเท่านั้น ตามแนวทางไทย ความรู้สึกของตัวเองแยกชนิดของใจสั่นได้ไม่แม่นพอ อ่านสาเหตุใจสั่นอื่น ๆ ได้ที่ ใจสั่นเกิดจากอะไร

เป็น AF โดยไม่มีอาการ ตรวจเจอได้อย่างไร

NHLBI ระบุว่า AF มักเกิดโดยไม่มีอาการ หลายคนรู้ตัวครั้งแรกเมื่อแพทย์จับชีพจรหรือตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจตอนตรวจสุขภาพ

แนวทาง AF ของไทย พ.ศ. 2568 มีข้อมูลที่คนทั่วไปใช้ได้ดังนี้

• •การคลำชีพจรเป็นวิธีที่ง่ายที่สุด มีความไว 87–97% และความจำเพาะ 70–80%
• •เครื่องวัดความดันอัตโนมัติที่มีโปรแกรมจับชีพจรไม่สม่ำเสมอ มีความไว 93–100% และความจำเพาะ 86–92%
• •แนะนำให้คัดกรองด้วยการคลำชีพจรหรือเครื่องวัดความดันแบบนี้ ในคนอายุ 65 ปีขึ้นไป เช่น ตอนมาตรวจโรคอื่น
• •ถ้าพบชีพจรผิดปกติ ต้องตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจเพื่อยืนยันเสมอ

แนวทางไทยมีคำขวัญจำง่ายว่า "คลำชีพจรวันละนิด พิชิตอัมพาต" ถ้าที่บ้านมีเครื่องวัดความดันอยู่แล้ว ลองดูว่ารุ่นที่ใช้มีสัญลักษณ์เตือนชีพจรไม่สม่ำเสมอหรือไม่

นาฬิกาอัจฉริยะเชื่อได้แค่ไหน

นาฬิกาช่วยคัดกรองได้ แต่ยังไม่ใช่คำวินิจฉัย แนวทางไทยแบ่งอุปกรณ์เป็น 2 กลุ่ม

• •นาฬิกาที่บันทึกคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (ECG) ได้ต่อเนื่องอย่างน้อย 30 วินาที จัดอยู่ในกลุ่มอุปกรณ์ที่ใช้คลื่นไฟฟ้าหัวใจ
• •นาฬิกาหรือโทรศัพท์ที่ใช้แสงวัดการไหลเวียนเลือด (PPG) ร่วมกับ AI ใช้คัดกรองได้ แต่แนวทางยังแนะนำให้ยืนยันด้วยคลื่นไฟฟ้าหัวใจที่บันทึกนานกว่า 30 วินาที หรือคลื่นไฟฟ้าหัวใจ 12 ลีด

ถ้านาฬิกาแจ้งเตือน ให้บันทึกหน้าจอ วันเวลา และอาการขณะนั้นไปให้แพทย์ดู อย่าเริ่มกินยาหรือหยุดยาใดเองจากการแจ้งเตือน

ความดันสูง เหล้า และหยุดหายใจขณะหลับ เกี่ยวกับ AF อย่างไร

NHLBI ระบุว่า AF ส่วนใหญ่เกิดจากเนื้อเยื่อหัวใจหรือระบบไฟฟ้าหัวใจถูกทำลาย โดยตัวการที่พบบ่อยคือความดันโลหิตสูงและโรคหลอดเลือดหัวใจ ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นตามอายุ โดยเฉพาะหลัง 65 ปี

เหล้าและเบียร์

แนวทางไทยระบุว่า ดื่มเป็นประจำมากกว่า 2 ดริงก์มาตรฐานต่อวัน หรือมากกว่า 5 ดริงก์ต่อครั้ง เพิ่มความเสี่ยง AF อย่างมีนัยสำคัญ และทุก 1 ดริงก์มาตรฐานสัมพันธ์กับ AF ที่เพิ่มขึ้น 8% NHLBI เสริมว่าบางคนดื่มเพียงเล็กน้อยก็กระตุ้น AF ได้ อ่านเพิ่มที่ ความดันสูงกินเบียร์ได้ไหม

หยุดหายใจขณะหลับ

แนวทางไทยระบุว่าพบภาวะหยุดหายใจขณะหลับในผู้ป่วย AF อย่างน้อย 20–70% ขึ้นกับวิธีตรวจ คนที่นอนกรนดัง สะดุ้งตื่นเหมือนสำลัก หรือง่วงมากตอนกลางวัน ควรบอกแพทย์ อ่านต่อที่ นอนกรน หยุดหายใจขณะหลับ เสี่ยงหัวใจไหม

โรคร่วม "3อ3H"

แนวทางไทยสรุปโรคร่วมที่มีหลักฐานว่าการดูแลช่วยลดการเกิด AF เป็นคำจำง่าย ได้แก่ อ้วน ออกกำลังกายที่เหมาะสม แอลกอฮอล์ น้ำตาลสะสม (HbA1c) หัวใจล้มเหลว และความดันสูง NHLBI ระบุเพิ่มว่าการสูบบุหรี่ก็เพิ่มความเสี่ยง AF

คะแนน CHA2DS2-VA และ CHA2DS2-VASc คืออะไร

เป็นคะแนนที่แพทย์ใช้ประเมินว่าคนเป็น AF เสี่ยงลิ่มเลือดไปอุดสมองมากแค่ไหน เพื่อตัดสินเรื่องยาต้านการแข็งตัวของเลือด แนวทางไทย พ.ศ. 2568 แนะนำให้ใช้ CHA2DS2-VA ซึ่งปรับจาก CHA2DS2-VASc แบบเดิม โดยตัดปัจจัยเรื่องเพศออก ให้คะแนนดังนี้

• •C หัวใจล้มเหลว 1 คะแนน
• •H ความดันโลหิตสูง หรือกินยาลดความดันอยู่ 1 คะแนน
• •A2 อายุ 75 ปีขึ้นไป 2 คะแนน
• •D เบาหวาน 1 คะแนน
• •S2 เคยเป็นสโตรกจากหลอดเลือดอุดตัน สโตรกชั่วคราว (TIA) หรือลิ่มเลือดอุดตัน 2 คะแนน
• •V โรคหลอดเลือด เช่น เคยหัวใจวาย ทำบอลลูน หรือหลอดเลือดขาตีบ 1 คะแนน
• •A อายุ 65–74 ปี 1 คะแนน

คะแนนตั้งแต่ 2 ขึ้นไปถือว่าเสี่ยงสูง แนวทางแนะนำยาต้านการแข็งตัวของเลือดชนิดรับประทาน คะแนน 1 ให้แพทย์ชั่งประโยชน์กับความเสี่ยงเลือดออกเป็นราย ๆ และควรประเมินซ้ำเป็นระยะเพราะความเสี่ยงเปลี่ยนตามอายุและโรค ตัวอย่างเช่น คนอายุ 68 ปีที่มีความดันสูง ได้ 2 คะแนน (คำนวณตามตาราง)

ความเชื่อที่พบบ่อย: ไม่มีอาการ หรือกินแอสไพรินแทน ก็ไม่ต้องกินยาต้านการแข็งตัวของเลือด

ไม่จริงทั้งสองข้อ อาการกับความเสี่ยงอัมพาตไม่ได้ไปด้วยกันเสมอ แนวทางไทยเตือนว่าผู้ป่วย AF ส่วนหนึ่งไม่มีอาการนำก่อนเกิดอัมพาตจากหลอดเลือดสมองอุดตัน

ส่วนแอสไพรินและยาต้านเกล็ดเลือดอื่น แนวทางไทย ไม่แนะนำให้ใช้ยาต้านเกล็ดเลือดเพียงอย่างเดียวเพื่อป้องกันอัมพาตใน AF เพราะมีข้อมูลว่าประสิทธิภาพต่ำและเพิ่มความเสี่ยงเลือดออก การเลือกยาเป็นหน้าที่ของแพทย์ที่ดูแล ห้ามเปลี่ยนหรือหยุดยาเอง ชนิดของยาต้านการแข็งตัวของเลือดอธิบายไว้ที่ ยาละลายลิ่มเลือดมีกี่ชนิด

AF หายเองได้ไหม รักษาอย่างไร

บางชนิดหายเองได้ชั่วคราว แต่มักกลับมาเป็นซ้ำ แนวทางไทยแบ่ง AF ตามระยะเวลา

• •Paroxysmal AF เป็นติดต่อกันไม่เกิน 7 วัน อาจหายเอง
• •Persistent AF เป็นติดต่อกันเกิน 7 วัน
• •Long-standing persistent AF เป็นติดต่อกันนานกว่า 12 เดือน
• •Permanent AF ผู้ป่วยและแพทย์เห็นพ้องกันว่าจะไม่พยายามคุมจังหวะให้กลับปกติแล้ว

การดูแลตามแนวทางไทยใช้หลัก "ไม่เอา 3 อ." คือ ไม่เอาอัมพฤกษ์อัมพาต (ยาต้านการแข็งตัวของเลือดในคนเสี่ยงสูง) ไม่เอาอาการ (ยาคุมอัตราการเต้นหรือคุมจังหวะ และการจี้ไฟฟ้าหัวใจ) และไม่เอาอ้วนและอื่น ๆ (ดูแลโรคร่วม) รายละเอียดการรักษาอยู่ในบทความ หัวใจห้องบนสั่นพลิ้วรักษาอย่างไร

เมื่อไรต้องไปโรงพยาบาลทันที

คนเป็น AF ต้องจำอาการสโตรกให้ได้ ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •หน้าเบี้ยว ปากเบี้ยว
• •แขนขาอ่อนแรงหรือชาซีกเดียว
• •พูดไม่ชัด หรือพูดไม่ออก
• •ตามัวหรือเห็นภาพซ้อนทันที เดินเซ เวียนศีรษะรุนแรง
• •เจ็บแน่นหน้าอก หายใจลำบากมาก หรือเป็นลมหมดสติ

ทบทวนวิธีจำอาการได้ที่ สัญญาณเตือนหลอดเลือดสมองตีบ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับ AF มีตัวเดียว และต้องอ่านบริบทให้ครบ

• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — การวิเคราะห์ภายหลัง (post hoc) ของงาน PREDIMED ในสเปน ติดตามคน 6,705 คนที่ยังไม่เป็น AF นานราว 4.7 ปี (ค่ามัธยฐาน) พบว่ากลุ่มที่กินอาหารเมดิเตอร์เรเนียนร่วมกับน้ำมันมะกอกบริสุทธิ์ (อย่างน้อยวันละ 4 ช้อนโต๊ะ) เกิด AF น้อยกว่ากลุ่มควบคุม (HR 0.62) ผู้วิจัยใช้คำว่า "อาจ" เพราะไม่ใช่เป้าหมายหลักของงาน และเป็นผลของการเปลี่ยนอาหารทั้งรูปแบบ ในแคปซูลมีน้ำมันมะกอก 0.2 กรัม น้อยกว่าในงานวิจัยหลายร้อยเท่า และฉลากไม่ได้ระบุว่าเป็นชนิดเอ็กซ์ตร้าเวอร์จิน
• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. และน้ำมันรำข้าว 109 มก. — ไม่พบงานวิจัยในคนที่ศึกษาเรื่อง AF

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ป้องกัน AF หรือลดความเสี่ยงอัมพาต สิ่งที่มีหลักฐานชัดคือยาต้านการแข็งตัวของเลือดที่แพทย์สั่งในคนเสี่ยงสูง

ข้อควรระวังสำหรับคนเป็น AF ที่กินยาต้านการแข็งตัวของเลือด: แคปซูลมีวิตามินอีราว 2.5 มก. (คำนวณจาก 5 มก. × 50%) สถาบัน Linus Pauling ระบุว่าวิตามินอีเสริมขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากวิตามินอีขนาดหลายร้อยมิลลิกรัมขึ้นไป ไม่มีข้อมูลที่ขนาดในแคปซูล ผู้ใช้ยากลุ่มนี้ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด อ่านเพิ่มที่ ใช้ยาละลายลิ่มเลือดอยู่ อาหารเสริมตัวไหนที่ฉลากเตือนไว้ ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที