บทความความรู้สุขภาพ

เกี่ยวกับ ความรู้ผลตรวจสุขภาพ

ตรวจสมรรถภาพปอด (สไปโรเมตรีย์) คืออะไร เตรียมตัวอย่างไร อ่านผล FEV1 FVC

คำตอบสั้น: การตรวจสมรรถภาพปอดด้วยสไปโรเมตรีย์ (spirometry) คือการให้สูดหายใจเข้าเต็มที่แล้วเป่าออกเร็วและแรงจนสุดเข้าเครื่องวัด เพื่อดูว่าปอดเป่าลมออกได้มากและเร็วแค่ไหน ค่าหลักในใบผลคือ FVC (ปริมาตรลมที่เป่าออกได้ทั้งหมด) FEV1 (ลมที่เป่าออกได้ในวินาทีแรก) และ FEV1/FVC (สัดส่วนของสองค่านี้) ถ้า FEV1/FVC ต่ำ แสดงว่าหลอดลมอุดกั้น ซึ่งพบในโรคหืดและโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง ถ้า FVC ต่ำแต่สัดส่วนปกติ อาจเป็นแบบปอดขยายตัวได้น้อย ผลต้องให้แพทย์แปลร่วมกับอาการ เพราะค่าปกติคำนวณตามอายุ เพศ และส่วนสูงของแต่ละคน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

  • องค์การอนามัยโลกระบุว่าการวินิจฉัยโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังต้องยืนยันด้วยสไปโรเมตรีย์ ไม่ใช่ดูจากอาการหรือเอกซเรย์อย่างเดียว
  • รายงานของโครงการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ (HITAP) ปี 2560 ระบุว่า ในโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง ค่า FEV1/FVC หลังพ่นยาขยายหลอดลมจะต่ำกว่าร้อยละ 70
  • บทความในเวชบันทึกศิริราช ปี 2563 ระบุการเตรียมตัว เช่น หยุดสูบบุหรี่อย่างน้อย 1 ชั่วโมง งดแอลกอฮอล์ 8 ชั่วโมง และงดอาหารมื้อหนักอย่างน้อย 2 ชั่วโมงก่อนตรวจ
  • ยาพ่นขยายหลอดลมบางชนิดต้องงดก่อนตรวจ แต่ห้องตรวจจะบอกว่ายาตัวไหนต้องงดเมื่อไร ห้ามหยุดหรือปรับยาเอง
  • MedlinePlus ระบุว่าไม่ควรตรวจขณะเป็นหวัดหรือติดเชื้อทางเดินหายใจ หรือเพิ่งมีหัวใจขาดเลือด โรคหลอดเลือดสมอง หรือผ่าตัดตา

ตรวจสมรรถภาพปอด (spirometry) คืออะไร ต่างจากเอกซเรย์ปอดอย่างไร

สไปโรเมตรีย์คือการวัดปริมาตรและความเร็วของลมที่หายใจออกด้วยแรงเต็มที่ ผ่านเครื่องที่เรียกว่าสไปโรมิเตอร์ (spirometer) ตามนิยามในบทความของเวชบันทึกศิริราช คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ปี 2563 และ MedlinePlus ระบุว่าเป็นการตรวจการทำงานของปอดที่ใช้กันมาก

ความต่างกับเอกซเรย์ปอดคือ

รายงานของ HITAP ปี 2560 อธิบายว่าปอดมีสมรรถนะสำรองสูง อาการของโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังจึงมักปรากฏเมื่อเนื้อปอดเสียหายไปมากแล้ว นี่คือเหตุผลที่คนสูบบุหรี่หลายคนเอกซเรย์ปกติ ไม่ค่อยเหนื่อย แต่ผลเป่าปอดผิดปกติได้

ใครควรตรวจสมรรถภาพปอด

คนที่มีอาการทางการหายใจ หรือมีความเสี่ยงสูงต่อโรคปอด คือกลุ่มที่การตรวจนี้มีประโยชน์ชัด MedlinePlus ระบุอาการที่ควรตรวจ เช่น หายใจเหนื่อย หายใจมีเสียงหวีด ไอ แน่นหน้าอกหรือหายใจเข้าลึกไม่ได้ และผลเอกซเรย์ปอดผิดปกติ

กลุ่มที่บทความของเวชบันทึกศิริราชและ MedlinePlus ระบุไว้

  • ผู้สูบบุหรี่หรือเคยสูบ และผู้ที่สัมผัสฝุ่น ควัน หรือสารเคมีจากงานหรือที่บ้าน
  • ผู้ที่ทำงานเสี่ยงต่อโรคปอดจากการประกอบอาชีพ เวชบันทึกศิริราชยกตัวอย่างการประเมินก่อนรับเข้าทำงานในอาชีพอย่างงานเหมืองแร่และช่างเจียระไนเพชรพลอย
  • ผู้ป่วยโรคหืดหรือโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง เพื่อติดตามโรคและผลของยา
  • ผู้ที่จะผ่าตัดใหญ่บริเวณทรวงอกหรือช่องท้อง เพื่อประเมินก่อนดมยาสลบ

ควรตรวจคัดกรองทุกคนที่ไม่มีอาการไหม รายงานของ HITAP สรุปว่าการคัดกรองโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังด้วยสไปโรเมตรีย์ในประชากรทั่วไปไม่เหมาะสม และอังกฤษกับสหรัฐอเมริกาไม่แนะนำ แต่มีคำแนะนำให้ค้นหาผู้ป่วยในกลุ่มที่มีความเสี่ยงหรือสัมผัสสารเสี่ยง ผู้ที่สงสัยว่าควรตรวจไหม ให้ปรึกษาแพทย์ตอนตรวจสุขภาพ ดูรายการตรวจตามวัยได้ที่ อายุ 40 50 60 ควรตรวจสุขภาพอะไรบ้าง

ก่อนตรวจสมรรถภาพปอดต้องเตรียมตัวอย่างไร

สิ่งที่ทำให้หลอดลมหดหรือขยายตัวผิดไปจากปกติ ต้องงดก่อนตรวจ บทความของเวชบันทึกศิริราชระบุไว้ดังนี้

  1. หยุดสูบบุหรี่อย่างน้อย 1 ชั่วโมงก่อนตรวจ
  2. งดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ 8 ชั่วโมง
  3. งดออกกำลังกายหนักอย่างน้อย 1 ชั่วโมง
  4. สวมเสื้อผ้าสบาย ไม่รัดหน้าอกหรือท้อง
  5. งดอาหารมื้อหนักหรืออาหารที่ทำให้ท้องอืดอย่างน้อย 2 ชั่วโมง เพราะทำให้จุกแน่นจนเป่าได้ไม่เต็มที่

เรื่องยาพ่นและยาขยายหลอดลม ยากลุ่มนี้ทำให้ผลดีขึ้นกว่าความจริง ห้องตรวจจึงอาจให้งดบางชนิดก่อนตรวจ แต่แพทย์หรือห้องตรวจจะบอกว่ายาตัวไหนต้องงดเมื่อไร ห้ามหยุดหรือปรับยาเอง ถ้าระหว่างงดยามีอาการหอบ ให้ใช้ยาบรรเทาอาการตามที่แพทย์สั่ง แล้วแจ้งเจ้าหน้าที่ในวันตรวจ

ควรเลื่อนตรวจเมื่อไร MedlinePlus ระบุว่าไม่ควรตรวจขณะติดเชื้อทางเดินหายใจ เช่น เป็นหวัด หรือเพิ่งมีภาวะหัวใจขาดเลือด โรคหลอดเลือดสมอง หลอดเลือดใหญ่โป่งพอง หรือเพิ่งผ่าตัดตา เพราะการเป่าแรงเพิ่มความดันในตา เวชบันทึกศิริราชระบุเพิ่มว่า ผู้ที่ความดันโลหิตสูงเกิน 180/100 มม.ปรอทที่ยังคุมไม่ได้ ผู้ที่เคยผ่าตัดสมอง ทรวงอก หรือช่องท้องภายใน 4 สัปดาห์ และผู้ที่สงสัยวัณโรคปอดระยะแพร่เชื้อ ต้องได้รับการประเมินก่อน แจ้งเจ้าหน้าที่ทุกครั้งถ้ามีประวัติเหล่านี้

ขั้นตอนการเป่าปอดเป็นอย่างไร เหนื่อยไหม

การตรวจใช้แรงมาก แต่ใช้เวลาไม่นานและไม่เจ็บ ขั้นตอนตามบทความของเวชบันทึกศิริราช

  1. เจ้าหน้าที่ชั่งน้ำหนัก วัดส่วนสูง และถามวันเกิด เพื่อคำนวณค่าที่ควรเป็นของแต่ละคน
  2. นั่งตัวตรงบนเก้าอี้มีพนัก เท้าแตะพื้น ใส่คลิปหนีบจมูก
  3. อมกระบอกเป่าให้สนิท สูดหายใจเข้าให้ลึกเต็มที่ แล้วเป่าออกเร็วและแรงจนหมด อย่างน้อย 6 วินาที
  4. ทำซ้ำจนได้กราฟที่ผ่านเกณฑ์อย่างน้อย 3 ครั้ง แนวทางแนะนำไม่ควรเกิน 8 ครั้ง
  5. บางรายจะพ่นยาขยายหลอดลมซาลบูทามอล รอให้ยาออกฤทธิ์ราว 15 นาที แล้วเป่าซ้ำเพื่อเทียบก่อนและหลังยา

ระหว่างหรือหลังเป่า อาจเวียนหัว มึนงง ไอ หรือเจ็บหน้าอกได้ เวชบันทึกศิริราชระบุว่าบางรายอาจถึงขั้นเป็นลม จึงควรบอกเจ้าหน้าที่ทันทีเมื่อรู้สึกผิดปกติ และหยุดพักได้

อ่านผล FEV1 FVC FEV1/FVC อย่างไร

ค่าที่สำคัญคือ FEV1/FVC เพราะบอกการอุดกั้นของหลอดลมได้ชัด นิยามจากเวชบันทึกศิริราชและรายงาน HITAP

  • FVC (forced vital capacity) คือปริมาตรลมสูงสุดที่เป่าออกได้อย่างเร็วและแรงจนสุด หลังหายใจเข้าเต็มที่ หน่วยเป็นลิตร
  • FEV1 (forced expiratory volume in 1 second) คือปริมาตรลมที่เป่าออกได้ในวินาทีแรก หน่วยเป็นลิตร
  • FEV1/FVC คือ FEV1 หารด้วย FVC คูณ 100 แสดงเป็นร้อยละ
  • PEF (peak expiratory flow) คืออัตราการไหลของลมสูงสุดช่วงต้นของการเป่า

ในใบผลมักมีคอลัมน์ Predicted (ค่าที่ควรเป็นตามอายุ เพศ ส่วนสูง) และ % Predicted (ค่าที่เป่าได้เทียบกับค่าที่ควรเป็น)

รูปแบบผลที่แพทย์มักพูดถึง

  • แบบอุดกั้น (obstructive) FEV1/FVC ต่ำ แปลว่าลมออกช้าเพราะหลอดลมตีบ รายงาน HITAP ระบุว่าในโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง ค่า FEV1/FVC หลังพ่นยาขยายหลอดลมต่ำกว่าร้อยละ 70
  • แบบจำกัด (restrictive) FVC ต่ำกว่าร้อยละ 80 ของค่าที่ควรเป็น ตามที่เวชบันทึกศิริราชระบุ แปลว่าปอดขยายตัวได้น้อย ซึ่งมีหลายสาเหตุและมักต้องตรวจปริมาตรปอดเพิ่ม
  • ตอบสนองต่อยาขยายหลอดลม ถ้า FEV1 หรือ FVC หลังพ่นยาเพิ่มขึ้นมากกว่าร้อยละ 12 และมากกว่า 200 มิลลิลิตร ถือว่ามีการตอบสนอง ซึ่งรายงาน HITAP ระบุว่าพบในโรคหืด และใช้ช่วยแยกโรคหืดออกจากโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง

รายงาน HITAP เตือนด้วยว่า การวินิจฉัยต้องใช้ข้อมูลจากการซักประวัติและตรวจร่างกายร่วมด้วยเสมอ ตัวเลขจากเครื่องอย่างเดียวยังไม่ใช่คำวินิจฉัย

โรคปอดอุดกั้นเรื้อรังพบบ่อยแค่ไหนในคนไทย

เป็นโรคที่พบบ่อยและถูกวินิจฉัยต่ำกว่าความจริง ข้อมูลที่รายงาน HITAP ปี 2560 รวบรวมไว้

  • แบบจำลองจากข้อมูลประชากรปี 2543 ประมาณว่าคนไทยอายุ 30 ปีขึ้นไปราวร้อยละ 5 เป็นโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง
  • รายงานภาระโรคปี 2556 พบว่าโรคนี้เป็นสาเหตุการตายอันดับ 5 ในชายไทย และอันดับ 7 ในหญิงไทย
  • งานที่รายงานอ้างถึงพบว่า ผู้ป่วยอายุมากกว่า 40 ปีถูกวินิจฉัยสลับกันระหว่างโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังกับโรคหืดถึงร้อยละ 25 ซึ่งทำให้ได้ยาไม่ตรงโรค

องค์การอนามัยโลกระบุว่าในประเทศรายได้ต่ำและปานกลาง การสูบบุหรี่เป็นสาเหตุราวร้อยละ 30–40 ของผู้ป่วย และควันในบ้านจากเชื้อเพลิงอย่างฟืนหรือถ่านเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญ คนไทยที่ไม่เคยสูบบุหรี่แต่หุงต้มด้วยเตาถ่านหรือฟืนมานานจึงควรบอกแพทย์ด้วย

ความเชื่อที่พบบ่อย: ไม่สูบบุหรี่ ไม่เหนื่อย เอกซเรย์ปกติ ปอดก็ปกติแน่นอนจริงไหม

ไม่จริง ทั้งสามข้อยังตัดโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังออกไม่ได้

  • องค์การอนามัยโลกระบุว่าควันบุหรี่มือสอง ควันจากการหุงต้มในบ้าน และการติดเชื้อทางเดินหายใจบ่อยในวัยเด็ก ก็เป็นปัจจัยเสี่ยง
  • รายงาน HITAP อธิบายว่าอาการมักปรากฏเมื่อปอดเสียหายมากแล้ว
  • องค์การอนามัยโลกระบุว่าการวินิจฉัยต้องยืนยันด้วยสไปโรเมตรีย์

อีกความเชื่อคือ "ผลเป่าปอดผิดปกติครั้งเดียว แปลว่าเป็นโรคถาวร" ก็ไม่ถูกเสมอ เวชบันทึกศิริราชระบุว่าผลจะแปลได้เมื่อได้กราฟที่ผ่านเกณฑ์การยอมรับและเกณฑ์การทำซ้ำ ถ้าเป่าไม่เต็มที่ ไอระหว่างเป่า หรือปากอมกระบอกไม่สนิท ผลจะต่ำกว่าความจริงได้ แพทย์อาจให้ตรวจซ้ำ

ถ้าผลยืนยันว่าเป็นโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง องค์การอนามัยโลกระบุว่าการเลิกบุหรี่เป็นสิ่งสำคัญอันดับแรก และแม้สูบมานานหลายปี การเลิกก็ยังได้ประโยชน์ ส่วนการรักษาหลักคือยาสูดขยายหลอดลมตามที่แพทย์สั่ง ร่วมกับการฟื้นฟูสมรรถภาพปอด

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์

นัดพบแพทย์เพื่อตรวจเพิ่ม ถ้ามีข้อใดต่อไปนี้

  • ไอเรื้อรัง มีเสมหะทุกวัน หรือเหนื่อยง่ายขึ้นกว่าเดิมเวลาเดินขึ้นบันได
  • สูบบุหรี่หรือเคยสูบ และไม่เคยตรวจสมรรถภาพปอด
  • ใช้ยาพ่นอยู่แล้วแต่ยังต้องใช้ยาบรรเทาอาการบ่อย
  • ผลเป่าปอดในการตรวจสุขภาพที่ทำงานผิดปกติ

ถ้าเหนื่อยหอบโดยหาสาเหตุไม่ได้ แพทย์อาจตรวจหัวใจร่วมด้วย ดูความต่างของการตรวจหัวใจแต่ละแบบได้ที่ ตรวจหัวใจ EKG เอคโค่ และวิ่งสายพาน ต่างกันอย่างไร

ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

  • หอบเหนื่อยมากจนพูดไม่เป็นประโยค หรือใช้ยาพ่นบรรเทาอาการแล้วไม่ดีขึ้น
  • ริมฝีปากหรือปลายเล็บเขียวคล้ำ
  • เจ็บแน่นหน้าอก
  • ซึมลง สับสน หรือหมดสติ

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที

ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง

คำถามที่พบบ่อย

ตรวจสมรรถภาพปอดเจ็บไหม ใช้เวลานานเท่าไร

ไม่เจ็บ แต่ต้องออกแรงเป่าเต็มที่ซ้ำหลายครั้ง อาจเวียนหัวหรือไอได้ บางรายต้องพ่นยาขยายหลอดลมแล้วรอราว 15 นาทีเพื่อเป่าซ้ำ

FEV1/FVC เท่าไรถึงผิดปกติ

รายงานของ HITAP ระบุว่าในโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง ค่า FEV1/FVC หลังพ่นยาขยายหลอดลมต่ำกว่าร้อยละ 70 แต่แพทย์จะแปลผลร่วมกับค่าที่ควรเป็นตามอายุ เพศ ส่วนสูง และอาการเสมอ

ก่อนตรวจสมรรถภาพปอดต้องหยุดยาพ่นไหม

ยาขยายหลอดลมบางชนิดอาจต้องงดก่อนตรวจ แต่ห้องตรวจหรือแพทย์จะบอกว่ายาตัวไหนต้องงดเมื่อไร ห้ามหยุดหรือปรับยาเอง ถ้าหอบระหว่างงดยาให้ใช้ยาบรรเทาอาการแล้วแจ้งเจ้าหน้าที่

เป็นหวัดอยู่ ตรวจเป่าปอดได้ไหม

ไม่ควร MedlinePlus ระบุว่าไม่ควรตรวจขณะติดเชื้อทางเดินหายใจ ควรแจ้งโรงพยาบาลเพื่อเลื่อนนัด

เอกซเรย์ปอดปกติ ยังต้องเป่าปอดไหม

ถ้ามีอาการไอเรื้อรัง เหนื่อยง่าย หรือสูบบุหรี่ ควรปรึกษาแพทย์ เพราะเอกซเรย์ดูรูปร่างปอด ส่วนการเป่าปอดดูการทำงาน และองค์การอนามัยโลกระบุว่าโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังต้องยืนยันด้วยสไปโรเมตรีย์

แหล่งอ้างอิง

บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-13

อ่านต่อ

ส่องกล้องกระเพาะอาหาร เตรียมตัวอย่างไร งดอาหารกี่ชั่วโมง เจ็บไหม

ส่องกล้องตรวจกระเพาะอาหาร (EGD) ต้องงดน้ำงดอาหารกี่ชั่วโมง กินยาประจำได้ไหม เจ็บไหม ต้องให้ยานอนหลับหรือเปล่า และอาการหลังตรวจแบบไหนต้องรีบกลับโรงพยาบาล

ผลตรวจการได้ยิน (Audiogram) ในใบตรวจสุขภาพ อ่านอย่างไร เกิน 25 เดซิเบลแปลว่าอะไร

อ่านผลตรวจสมรรถภาพการได้ยิน (audiogram) เดซิเบล ความถี่ O X เกณฑ์ 25 dB ร่องที่ 4000 Hz และ 15 dB shift ตามแนวทางกรมควบคุมโรค พร้อมวิธีเตรียมตัวก่อนตรวจ

ทำ MRI ต้องเตรียมตัวอย่างไร มีเหล็กดาม ขดลวด หรือเครื่องกระตุ้นหัวใจ ตรวจได้ไหม

ก่อนทำ MRI ต้องงดอาหารไหม มีเหล็กดามกระดูก ขดลวดหัวใจ เครื่องกระตุ้นหัวใจ รอยสัก ร้อยไหม ตรวจได้หรือเปล่า กลัวที่แคบทำอย่างไร ตามข้อมูล FDA และ รพ.รัฐ

เม็ดเลือดขาว (WBC) สูงในผลตรวจสุขภาพ ทั้งที่ไม่ป่วย เกิดจากอะไร

เม็ดเลือดขาว (WBC) สูงเกิน 11,000 ในผลตรวจสุขภาพ เกิดจากอะไรได้บ้าง บุหรี่ น้ำหนักเกิน ความเครียด ยาสเตียรอยด์ นิวโทรฟิล ลิมโฟไซต์สูง ต้องตรวจอะไรต่อ

ดูบทความความรู้สุขภาพทั้งหมด(ทั้งหมด 80 บทความ)
📞 โทรปรึกษาฟรีทัก LINEสอบถามโปรโมชันFacebookแชท