เห็ดหลินจือ คนเป็นเบาหวานกินได้ไหม งานวิจัยและข้อควรระวัง

คำตอบสั้น: งานวิจัยในคนที่ทำกับ ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 โดยตรง ไม่พบว่าเห็ดหลินจือช่วยลดน้ำตาล การทบทวนของ Cochrane ปี 2015 และงานทดลองปี 2016 ที่ใช้หลินจือวันละ 1.4–3 กรัม ไม่พบว่า HbA1c หรือน้ำตาลขณะอดอาหารลดลง ส่วนเรื่องความปลอดภัย มีรายงานตับอักเสบจากผงหลินจือ รวมรายงานจากประเทศไทยที่ผู้ป่วยเสียชีวิต 1 ราย ใครอยากกินควรปรึกษาแพทย์ก่อน และห้ามใช้แทนยาเบาหวาน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •งานในสัตว์และหลอดทดลองดูน่าสนใจ แต่ งานในผู้ป่วยเบาหวานจริงไม่พบผลต่อน้ำตาล
• •Cochrane 2015 รวม 5 งาน 398 คน: ไม่ลด HbA1c น้ำตาลขณะอดอาหาร ความดัน หรือไขมันในเลือด
• •มีรายงานตับวายเฉียบพลันในไทย หลังเปลี่ยนจากหลินจือต้มเป็นผงหลินจือ (รายงานผู้ป่วย พิสูจน์สาเหตุไม่ได้)
• •กินคู่ยาเบาหวานต้องแจ้งแพทย์ ผู้ป่วยโรคไตหรือโรคตับต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •แนวทางเบาหวานของไทย พ.ศ. 2566 ยังไม่แนะนำสมุนไพรเพื่อช่วยคุมน้ำตาล

เห็ดหลินจือเกี่ยวกับน้ำตาลในเลือดอย่างไร

เห็ดหลินจือ (Ganoderma lucidum) เป็นเห็ดที่ใช้ในตำรับจีนมานาน มีสารกลุ่มพอลิแซ็กคาไรด์และไตรเทอร์ปีนที่นักวิจัยสนใจ อ่านพื้นฐานเรื่องชนิดและส่วนที่ใช้ได้ที่ เห็ดหลินจือคือเห็ดอะไร

เหตุที่คนเชื่อมโยงหลินจือกับเบาหวาน มาจากงานในสัตว์ทดลองและในหลอดทดลองที่ดูมีแนวโน้ม แต่ ผลในสัตว์ไม่ได้แปลว่าจะเกิดผลแบบเดียวกันในคน เพราะขนาดที่ใช้ วิธีให้ และร่างกายต่างกันมาก คำถามที่ควรถามจึงเป็น "ในผู้ป่วยเบาหวานจริง ๆ ทดลองแล้วได้ผลไหม"

งานวิจัยในคนกับในสัตว์ต่างกันอย่างไร

การทบทวนของ Cochrane ปี 2015

Cochrane เป็นเครือข่ายที่รวบรวมงานทดลองมาประเมินอย่างเป็นระบบ การทบทวนปี 2015 รวม 5 งาน 398 คน ผู้เข้าร่วมในงานที่วิเคราะห์ได้เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ทั้งหมด ใช้หลินจือวันละ 1.4–3 กรัม นาน 12–16 สัปดาห์

ผลคือไม่พบว่า HbA1c น้ำตาลขณะอดอาหาร ความดัน หรือไขมันในเลือดลดลง เมื่อเทียบกับยาหลอก HbA1c ต่างกันแค่ 0.10% และช่วงความเชื่อมั่นคร่อมศูนย์ ผู้วิจัยสรุปว่าหลักฐานไม่สนับสนุนการใช้หลินจือเพื่อปัจจัยเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด รวมถึงเบาหวาน

งานทดลองปี 2016

งานแบบสุ่ม ปกปิดสองทาง มียาหลอก ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ร่วมกับกลุ่มอาการเมตาบอลิก 84 คน ใช้หลินจือ วันละ 3 กรัม นาน 16 สัปดาห์ ไม่พบความต่างจากยาหลอก ทั้ง HbA1c และน้ำตาลขณะอดอาหาร

สรุปภาพรวม: หลินจือมีงานทดลองในผู้ป่วยเบาหวานโดยตรง และผลออกมาเป็นลบ ข้อนี้ตรงกับที่ NCCIH ของสหรัฐระบุว่ายังไม่มีหลักฐานที่เชื่อถือได้ว่าสมุนไพรใดช่วยควบคุมเบาหวาน

คนเป็นเบาหวานกินหลินจือคู่ยาเบาหวานได้ไหม

งานที่ยกมาไม่พบว่าหลินจือลดน้ำตาล จึงไม่มีเหตุผลทางหลักฐานที่จะกินเพื่อหวังคุมเบาหวาน แต่ ถ้าอยากกินด้วยเหตุผลอื่น ต้องแจ้งแพทย์และเภสัชกรเสมอ เพราะ

• •แพทย์ต้องรู้ทุกอย่างที่คุณกิน เพื่อแปลผลเลือดและอาการได้ถูก
• •ผลิตภัณฑ์หลินจือหลายชนิดผสมสมุนไพรอื่นที่อาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล เช่น มะระขี้นก หรือโสม
• •ถ้ามีอาการตับผิดปกติ แพทย์จะได้นึกถึงสาเหตุนี้

สิ่งที่ห้ามทำคือลดยา ข้ามยา หรือเลื่อนนัดเพราะคิดว่ากินหลินจือแล้ว แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยระบุว่ายังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าสมุนไพรช่วยให้คุมน้ำตาลได้ดีขึ้น

ถ้ากินผลิตภัณฑ์รวมสมุนไพรแล้วเกิดน้ำตาลต่ำ (ต่ำกว่า 70 มก./ดล. มีอาการหิว มือสั่น ใจสั่น เหงื่อออก) ให้ทำตามวิธีแก้น้ำตาลต่ำ หยุดผลิตภัณฑ์นั้น (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ) และแจ้งแพทย์ ดูรายชื่อสมุนไพรที่ต้องระวังเพิ่มได้ที่ เบาหวานห้ามกินวิตามินหรือสมุนไพรอะไร

ผลข้างเคียงและผลต่อตับที่มีรายงาน

รายงานจากประเทศไทย

วารสารจดหมายเหตุทางแพทย์ (Journal of the Medical Association of Thailand) ปี 2007 รายงานผู้ป่วยที่เกิด ตับวายเฉียบพลันจนเสียชีวิต หลังเปลี่ยนจากการกินหลินจือแบบต้มมาเป็น ผงหลินจือ ได้ราว 1–2 เดือน ผู้ป่วยรายนี้กินยาอื่นร่วมด้วย

รายงานจากต่างประเทศ

มีรายงานตับอักเสบจากผงหลินจือในฮ่องกง (2004) และในสหรัฐ (2023) รายหลังกินผงหลินจือร่วมกับดื่มแอลกอฮอล์ อาการดีขึ้นภายใน 2 สัปดาห์หลังหยุด

อ่านรายงานเหล่านี้อย่างไร

รายงานผู้ป่วยเป็นหลักฐานระดับที่ พิสูจน์ไม่ได้ว่าหลินจือเป็นสาเหตุแน่นอน และทุกรายเป็นรูปแบบผง ไม่ใช่สารสกัด แต่ก็เพียงพอที่จะต้องระวัง โดยเฉพาะคนที่กินยาหลายตัว ดื่มแอลกอฮอล์ หรือมีโรคตับอยู่เดิม

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง เช่น ตาเหลือง ตัวเหลือง ปัสสาวะสีเข้มเหมือนชา อ่อนเพลียมากผิดปกติ ปวดท้องด้านขวาบน หลังเริ่มกินสมุนไพร ให้หยุดสมุนไพรนั้นและไปพบแพทย์ทันที โดยยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ แล้วนำกล่องผลิตภัณฑ์ไปด้วย ข้อควรระวังและยาตีกันของหลินจืออ่านต่อได้ที่ เห็ดหลินจือ ข้อควรระวังและการกินคู่ยา

คนเบาหวานลงไตกินหลินจือได้ไหม

งานทดลองในผู้ป่วยเบาหวานที่ยกมาไม่ได้ศึกษาผู้ป่วยไตเสื่อมโดยเฉพาะ จึง ยังตอบไม่ได้ว่าปลอดภัย คนที่ไตทำงานลดลงมักกินยาหลายตัว และยาเบาหวานหลายตัวต้องปรับขนาดตามค่าไตอยู่แล้ว การเพิ่มสมุนไพรเข้าไปจึงควรให้แพทย์โรคไตดูก่อน

อ่านรายละเอียดเฉพาะเรื่องนี้ได้ที่ หลินจือกับโรคไต

ได้ยินว่าหลินจือเป็นยาอายุวัฒนะ กินแล้วคุมเบาหวานได้ จริงไหม

ในเรื่องเบาหวาน หลักฐานในคนตอบว่าไม่ งานที่ดีพอจะตอบคำถามนี้ คืองานที่สุ่มผู้ป่วยเบาหวานแล้ววัด HbA1c และผลออกมาไม่ต่างจากยาหลอก

ความเชื่อที่ว่า "ของจากธรรมชาติไม่มีพิษ" ก็ไม่ตรงกับรายงานตับอักเสบที่กล่าวไป ถ้าจะใช้ ให้คิดว่าเป็นผลิตภัณฑ์ที่อาจมีผลข้างเคียงได้เหมือนสิ่งอื่นที่กินเข้าไป

ถ้าจะเลือกผลิตภัณฑ์หลินจือ ควรดูอะไร

• •มีเลข อย. และชื่อผู้ผลิตชัดเจน ตรวจเลขได้ที่ระบบของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เลข อย. คือการจดแจ้งเป็นอาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ
• •ดูว่าเป็นผงหรือสารสกัด และระบุปริมาณต่อแคปซูลไว้ไหม รายงานตับอักเสบที่ยกมาเป็นรูปแบบผง
• •ดูส่วนประกอบอื่นในสูตร ถ้ามีมะระขี้นก โสม หรือแร่ธาตุ ต้องแจ้งแพทย์เพราะอาจเสริมฤทธิ์ยาเบาหวาน
• •ระวังโฆษณาที่บอกว่ารักษาเบาหวาน ลดยาได้ หรือทำให้โรคหาย ข้อความเหล่านี้ขัดกับหลักฐาน
• •นำกล่องไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดู ก่อนเริ่มกิน

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb)

เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 10-1-15662-5-0011 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 1,000 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1–2 แคปซูล ปริมาณที่ได้รับจึงขึ้นกับจำนวนแคปซูลที่กิน

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: สารสกัดจากมะระขี้นก 150 มก. · ผงน้ำมันปลา 100 มก. · แมกนีเซียม (100%) 100 มก. · สารสกัดจากโสมอเมริกัน 100 มก. · สารสกัดจากเห็ดหลินจือ 70 มก. · สารสกัดจากอาร์ติโชค 70 มก. · โพรโพลิส 60.5 มก. · ไคโตซาน (80%) 60 มก. · ยีสต์ เบต้า-กลูแคน (85%) 60 มก. · สารสกัดจากเจียวกู่หลาน 45 มก. · ซิงค์ อะมิโน แอซิด คีเลต (20%) 30 มก. · กรดแอลฟาไลโปอิก (100%) 24 มก. · ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริล แอซีเตต (วิตามินอี 425 IU/g) 10 มก. · โครเมียม พิโคลิเนต 0.5 มก.

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ และหลักฐานที่มี

• •สารสกัดจากเห็ดหลินจือ 70 มก. (2 แคปซูลเป็น 140 มก.) — หลักฐานในผู้ป่วยเบาหวานเป็นผลลบ การทบทวนของ Cochrane ปี 2015 (5 งาน 398 คน) ใช้หลินจือวันละ 1,400–3,000 มก. นาน 12–16 สัปดาห์ ไม่พบว่าลด HbA1c หรือน้ำตาลขณะอดอาหาร ปริมาณในแคปซูลน้อยกว่าที่ศึกษาราว 10–43 เท่า และมีรายงานตับอักเสบจากผงหลินจือ รวมรายงานจากไทยที่เสียชีวิต 1 ราย (รายงานผู้ป่วย พิสูจน์สาเหตุไม่ได้) ไม่มีหลักฐานว่าส่วนประกอบนี้ในผลิตภัณฑ์ช่วยเรื่องน้ำตาล

ต้องบอกตรง ๆ ว่า แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยระบุว่ายังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าการเสริมโครเมียม แมกนีเซียม หรือสมุนไพร ช่วยให้การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดดีขึ้น ADA ปี 2026 ก็ไม่แนะนำแร่ธาตุหรือสมุนไพรเพื่อหวังผลลดน้ำตาล ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ช่วยคุมน้ำตาลหรือใช้แทนยาเบาหวานได้

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานชนิดกิน: มะระขี้นก โสมอเมริกัน และกรดแอลฟาไลโปอิก ซึ่งเป็นส่วนประกอบในสูตร มีรายงานว่าอาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน และรู้จักอาการน้ำตาลต่ำ เช่น หิว มือสั่น ใจสั่น เหงื่อออก สับสน ถ้าน้ำตาลต่ำบ่อยผิดปกติ ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาและอินซูลินที่แพทย์สั่งให้ใช้ต่อ) แล้วรีบแจ้งแพทย์ ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ได้แก่ สับสนมาก ชัก หรือหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ห้ามลด หยุด หรือปรับยาเบาหวานหรืออินซูลินเอง
• •ผู้ที่มีโรคตับ ดื่มแอลกอฮอล์ประจำ หรือกินยาหลายตัว: มีรายงานตับอักเสบจากผงหลินจือ ให้ปรึกษาแพทย์ก่อน และหยุดผลิตภัณฑ์นี้ทันทีถ้ามีตาเหลือง ตัวเหลือง หรือปัสสาวะสีเข้ม (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ) แล้วไปพบแพทย์
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด เช่น วาร์ฟาริน แอสไพริน โคลพิโดเกรล: ฉลากเตือนเรื่องน้ำมันปลา และงานทดลองในอาสาสมัครพบว่าโสมอเมริกันทำให้ค่า INR ของวาร์ฟารินลดลง ต้องบอกแพทย์ก่อน
• •ผู้ป่วยโรคไต: Linus Pauling Institute เตือนว่าผู้มีโรคไตควรจำกัดโครเมียมเสริม และเสี่ยงผลข้างเคียงจากแมกนีเซียมเสริมสูงขึ้น และมีรายงานไตอักเสบจากมะระขี้นก ให้นำกล่องไปปรึกษาแพทย์ก่อน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ไคโตซาน: สตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน ระวังในผู้แพ้อาหารทะเลและผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ · ไคโตซาน: ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอื่นที่มีไขมันเป็นส่วนประกอบหลักให้ทานห่างอย่างน้อย 2 ชั่วโมง · น้ำมันปลา: ห้ามใช้ในผู้แพ้ปลาทะเลหรือน้ำมันปลา · น้ำมันปลา: ระวังในผู้ที่เลือดแข็งตัวช้า หรือใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือแอสไพริน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเฮิร์บทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที