ท้องผูกเรื้อรังในผู้สูงอายุ สาเหตุและการดูแลที่ถูกวิธี

ท้องผูกเป็นปัญหาที่พบบ่อยขึ้นตามอายุ และเป็นเรื่องที่หลายคนไม่กล้าพูดถึง จึงมักจบลงที่การซื้อยาระบายกินเองต่อเนื่องเป็นปี ซึ่งไม่ใช่ทางออกที่ดี

นิยามที่ใช้กันจริง

หลายคนเข้าใจว่าต้องถ่ายทุกวันจึงจะปกติ ซึ่งไม่ใช่

ความถี่ปกติของคนทั่วไปกว้างมาก ตั้งแต่วันละ 3 ครั้ง ไปจนถึง 3 ครั้งต่อสัปดาห์

สิ่งที่ถือว่าเป็นปัญหาคือลักษณะอาการมากกว่าจำนวนครั้ง เช่น

• •ต้องเบ่งมากผิดปกติ
• •อุจจาระแข็งเป็นก้อนแข็ง
• •รู้สึกถ่ายไม่สุด
• •ต้องใช้มือช่วย
• •ถ่ายน้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์

ถ้ามีอาการเหล่านี้ต่อเนื่องหลายเดือน จึงเรียกว่าเรื้อรัง

ทำไมพบบ่อยขึ้นในผู้สูงอายุ

• •ดื่มน้ำน้อยลง เพราะความรู้สึกกระหายน้ำลดลงตามวัย
• •กินใยอาหารน้อยลง จากปัญหาการเคี้ยวและความอยากอาหารที่ลดลง
• •เคลื่อนไหวน้อยลง
• •ยาหลายชนิดทำให้ท้องผูก เช่น ยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ ยาลดกรดที่มีอะลูมิเนียม ยาบำรุงเลือดที่มีธาตุเหล็ก ยาความดันบางกลุ่ม และยาต้านเศร้าบางตัว
• •โรคประจำตัวบางอย่าง เช่น ภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำ เบาหวานที่เป็นมานาน โรคทางระบบประสาท
• •การกลั้นอุจจาระบ่อย ๆ จนร่างกายเคยชิน

สิ่งที่ควรทำก่อนคิดถึงยา

1. น้ำและใยอาหารต้องมาคู่กัน

การเพิ่มใยอาหารโดยไม่เพิ่มน้ำ อาจทำให้ท้องผูกแย่ลง ไม่ใช่ดีขึ้น

• •ค่อย ๆ เพิ่มใยอาหารจากผัก ผลไม้ทั้งผล ธัญพืชไม่ขัดสี และถั่ว
• •ดื่มน้ำให้เพียงพอ เว้นแต่แพทย์จำกัดปริมาณน้ำไว้

2. สร้างจังหวะการขับถ่าย

ลำไส้ทำงานมากที่สุดหลังตื่นนอนและหลังมื้ออาหาร

ลองเข้าห้องน้ำในเวลาเดิมทุกวัน โดยเฉพาะหลังอาหารเช้า และให้เวลาโดยไม่รีบ

3. ท่านั่งมีผลจริง

การยกเข่าให้สูงกว่าสะโพกเล็กน้อย เช่น ใช้เก้าอี้เตี้ยรองเท้า ช่วยให้มุมของลำไส้ตรงขึ้นและเบ่งน้อยลง

4. ขยับร่างกาย

แม้เพียงการเดินสม่ำเสมอก็ช่วยการเคลื่อนไหวของลำไส้

5. ทบทวนยาที่ใช้อยู่

นำรายการยาทั้งหมดไปให้เภสัชกรหรือแพทย์ดู เพราะบางครั้งการปรับยาตัวเดียวแก้ปัญหาได้เลย

เรื่องยาระบายที่ควรรู้

• •ยาระบายมีหลายกลุ่ม กลไกต่างกัน และเหมาะกับคนละสถานการณ์
• •ยาระบายกลุ่มกระตุ้นลำไส้ ไม่ควรใช้ต่อเนื่องเองเป็นเวลานาน
• •การใช้ยาระบายเป็นประจำโดยไม่หาสาเหตุ อาจบดบังปัญหาที่ควรได้รับการตรวจ

ให้เภสัชกรหรือแพทย์เป็นผู้เลือกชนิดที่เหมาะกับคุณ

สัญญาณที่ต้องพบแพทย์โดยเร็ว

• •ท้องผูกที่เพิ่งเริ่มเป็นในผู้สูงอายุโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
• •มีเลือดปนอุจจาระ หรืออุจจาระสีดำ
• •น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ
• •ปวดท้องมาก ท้องอืดมาก อาเจียน
• •ลักษณะอุจจาระเปลี่ยนไปชัดเจน เช่น เล็กลีบลงเรื่อย ๆ
• •ซีดหรืออ่อนเพลียผิดปกติ

อาการเหล่านี้ต้องการการตรวจหาสาเหตุ ไม่ใช่การซื้อยาระบายเพิ่ม

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปเพื่อประกอบความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยและไม่ใช่คำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ค่าอ้างอิงของห้องปฏิบัติการแต่ละแห่งอาจต่างกันเล็กน้อย ให้ยึดค่าอ้างอิงที่พิมพ์อยู่ในใบผลตรวจของคุณเป็นหลัก

และให้แพทย์เป็นผู้แปลผลร่วมกับประวัติสุขภาพของคุณเสมอ

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด