ยาเมโธเทรกเซตสะเก็ดเงิน ทำไมกินสัปดาห์ละครั้ง ลืมกินทำอย่างไร

คำตอบสั้น: ยาเมโธเทรกเซต (methotrexate) สำหรับสะเก็ดเงิน แพทย์มักสั่งให้กินสัปดาห์ละครั้ง ในวันเดียวกันของทุกสัปดาห์ ไม่ใช่กินทุกวัน MedlinePlus ของสหรัฐฯ เตือนว่ามีผู้ที่กินผิดเป็นวันละครั้งแทนสัปดาห์ละครั้งแล้วเกิดผลข้างเคียงรุนแรงมากหรือเสียชีวิต ถ้าลืมกิน ห้ามกินเพิ่มเป็นสองเท่า ให้โทรถามแพทย์หรือเภสัชกรที่จ่ายยา ระหว่างใช้ยาต้องเจาะเลือดดูเม็ดเลือด ตับ และไตตามนัด และต้องบอกแพทย์ทุกครั้งก่อนเริ่มยา วิตามิน หรืออาหารเสริมตัวใหม่

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลระบุว่า เมโธเทรกเซตเป็นยารับประทานที่ใช้บ่อยในไทยสำหรับ สะเก็ดเงินรุนแรงปานกลางถึงมาก
• •NHS ระบุว่ากรดโฟลิกที่แพทย์สั่งคู่กัน ห้ามกินวันเดียวกับเมโธเทรกเซต มักให้กินวันถัดไป แต่ตารางจริงให้ยึดตามที่แพทย์ของคุณสั่ง
• •ช่วงเริ่มยา NHS ระบุว่าต้องเจาะเลือด ทุก 1–2 สัปดาห์ เมื่อขนาดยาคงที่แล้วจะห่างเป็นทุก 2–3 เดือน
• •ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ยาปฏิชีวนะบางตัว และอาหารเสริมที่มีกรดโฟลิก ต้องบอกแพทย์ก่อนใช้

ยาเมโธเทรกเซตคือยาอะไร ใช้กับสะเก็ดเงินอย่างไร

เมโธเทรกเซตคือยาที่ชะลอการแบ่งตัวของเซลล์ และกดการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน แพทย์ใช้กับสะเก็ดเงินที่เป็นมากจนยาทาอย่างเดียวไม่พอ

คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลอธิบายว่า ผื่นสะเก็ดเงินที่น้อยกว่า 10% ของพื้นที่ผิว (ฝ่ามือ 1 ข้างเท่ากับราว 1%) ใช้ยาทาเป็นอันดับแรก ส่วนยารับประทานพิจารณาให้ในสะเก็ดเงินรุนแรงปานกลางถึงมาก ยารับประทานที่ใช้บ่อยในไทยมี 3 ชนิด และเมโธเทรกเซตเป็นหนึ่งในนั้น

MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ อธิบายว่ายานี้ใช้กับสะเก็ดเงินชนิดรุนแรง โดยชะลอการเจริญของเซลล์ผิวหนังเพื่อไม่ให้เกิดสะเก็ด ภาพรวมทางเลือกอื่นที่แพทย์มี อ่านได้ที่ ทางเลือกในการดูแลสะเก็ดเงินที่แพทย์มี

ทำไมต้องกินสัปดาห์ละครั้ง กินทุกวันได้ไหม

ไม่ได้ การกินทุกวันแทนสัปดาห์ละครั้งเป็นความผิดพลาดที่อันตรายถึงชีวิต

MedlinePlus ระบุว่าผู้ป่วยสะเก็ดเงินและโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ แพทย์อาจให้กินยาสัปดาห์ละครั้ง และเตือนตรง ๆ ว่ามีผู้ที่กินผิดเป็นวันละครั้งแล้วเกิดผลข้างเคียงรุนแรงมากหรือเสียชีวิต

NHS แนะนำวิธีกันลืมและกันสับสนไว้หลายข้อ

• •กินวันเดียวกันของทุกสัปดาห์ เช่น ทุกวันอาทิตย์
• •เก็บเมโธเทรกเซตแยกจากยาที่กินทุกวัน
• •ยาอาจต้องกินหลายเม็ดต่อครั้งเพื่อให้ได้ขนาดที่แพทย์สั่ง ให้ถามให้ชัดว่า "ครั้งละกี่เม็ด สัปดาห์ละกี่ครั้ง"
• •กลืนทั้งเม็ดกับน้ำ กินก่อนหรือหลังอาหารก็ได้ และล้างมือหลังจับเม็ดยา

คำแนะนำสำหรับคนไทย: เขียนวันกินยาไว้บนซองยาหรือปฏิทินข้างตู้เย็น และถ้าลูกหลานช่วยจัดยาใส่กล่องรายวัน ต้องบอกเขาว่ายานี้ ห้ามใส่ทุกช่อง

ลืมกินยาเมโธเทรกเซต ต้องทำอย่างไร

ห้ามกินสองเท่าเพื่อชดเชย และให้ติดต่อแพทย์หรือเภสัชกรที่จ่ายยาเพื่อถามว่าจะทำอย่างไรต่อ

แหล่งข้อมูลต่างประเทศแนะนำไม่เหมือนกัน MedlinePlus ให้โทรหาแพทย์ทันทีเมื่อลืมกิน ส่วน NHS ระบุว่าให้กินเมื่อนึกได้ในวันถัดไปหรือวันถัดจากนั้น และถ้าช้าเกิน 2 วันให้ติดต่อแพทย์ ทั้งสองแหล่งตรงกันว่า ห้ามกินสองครั้งพร้อมกัน

เพราะคำแนะนำขึ้นกับขนาดยาและโรคของแต่ละคน วิธีที่ปลอดภัยคือโทรถามโรงพยาบาลที่จ่ายยา หลายโรงพยาบาลรัฐมีเบอร์ห้องยาหรือคลินิกโรคผิวหนังพิมพ์ไว้บนซองยาหรือสมุดนัด

ถ้า เผลอกินเกินขนาด หรือกินทุกวันแทนสัปดาห์ละครั้ง NHS จัดเป็นเรื่องเร่งด่วนที่ต้องขอความช่วยเหลือทันที ในไทยให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 และนำซองยาที่เหลือไปด้วย

กรดโฟลิกที่หมอให้มาคู่กัน กินวันไหน

NHS ระบุว่าห้ามกินกรดโฟลิกวันเดียวกับเมโธเทรกเซต เพราะอาจทำให้ยาออกฤทธิ์ได้ไม่ดี

กรดโฟลิกคือวิตามินบี 9 ในรูปสังเคราะห์ MedlinePlus ระบุว่าแพทย์มักสั่งกรดโฟลิกคู่กันเพื่อลดผลข้างเคียงบางอย่างของเมโธเทรกเซต NHS อธิบายว่ามันช่วยให้คลื่นไส้ อาเจียน หรือท้องเสียน้อยลง

NHS ระบุว่าแพทย์มักให้กินกรดโฟลิกวันถัดจากวันกินเมโธเทรกเซต และแพทย์อาจปรับเพิ่มถ้ายังมีผลข้างเคียง ขนาดและตารางจริงให้ยึดตามที่แพทย์ของคุณเขียนไว้ ห้ามเพิ่มหรือลดเอง เพราะแต่ละโรงพยาบาลอาจสั่งต่างกัน

ระหว่างกินยาต้องเจาะเลือดอะไร บ่อยแค่ไหน

ต้องตรวจเม็ดเลือด การทำงานของตับ และการทำงานของไตเป็นระยะ ตามนัดของแพทย์

• •คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลระบุว่า ถ้ากินยาติดต่อกันหลายปีมีความเสี่ยงตับแข็ง แพทย์จึงต้องตรวจเลือดดูเม็ดเลือด ตับ และไตเป็นระยะ
• •NHS ระบุว่าช่วงเริ่มยาจะตรวจทุก 1–2 สัปดาห์ เมื่อได้ขนาดที่เหมาะและได้ผลดีแล้ว จะตรวจทุก 2–3 เดือน
• •MedlinePlus เตือนว่ายาอาจลดการสร้างเม็ดเลือดของไขกระดูก ทำให้ติดเชื้อหรือเลือดออกง่าย และอาจทำอันตรายต่อตับ ปอด และไตได้

ควรจดผลเลือดและขนาดยาไว้ในสมุดเล่มเดียวกัน และอย่าขาดนัดเจาะเลือด แม้ผื่นจะดีขึ้นแล้วก็ตาม

กินยาเมโธเทรกเซต ห้ามกินคู่กับยาหรืออาหารเสริมอะไร

ต้องบอกแพทย์ก่อนใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ยาปฏิชีวนะบางตัว ยาลดกรด และผลิตภัณฑ์ที่มีกรดโฟลิก

NHS ระบุรายการที่ต้องบอกแพทย์ เช่น

• •ยาแก้ปวดลดอักเสบกลุ่ม NSAIDs เช่น ไอบูโพรเฟน รวมถึงยาแก้หวัดที่ผสม NSAIDs
• •ยาปฏิชีวนะ เช่น โคไตรม็อกซาโซล หรือไตรเมโทพริม
• •ยาขับปัสสาวะ ยากันชักบางตัว และยาขยายหลอดลมธีโอฟิลลีน
• •ยาลดกรดกลุ่มโอเมพราโซล ซึ่ง MedlinePlus ก็จัดไว้ในกลุ่มที่อาจตีกับเมโธเทรกเซตเช่นกัน
• •วิตามินหรืออาหารเสริมที่มีกรดโฟลิกหรือโฟเลต เพราะแพทย์อาจสั่งกรดโฟลิกให้อยู่แล้ว

ส่วนสมุนไพรและอาหารเสริมอื่น NHS ระบุว่า ยังมีข้อมูลไม่พอที่จะบอกว่าปลอดภัย เมื่อใช้คู่กับเมโธเทรกเซต เพราะผลิตภัณฑ์เหล่านี้ไม่ได้ผ่านการทดสอบแบบเดียวกับยา คนไทยที่ซื้อยาชุดแก้ปวดหรือยาแก้หวัดจากร้านยา ควรบอกเภสัชกรทุกครั้งว่ากินเมโธเทรกเซตอยู่ อ่านเพิ่มเรื่องการใช้อาหารเสริมคู่ยากดภูมิที่ กินยากดภูมิอยู่ กินอาหารเสริมได้ไหม

ได้ยินว่าเมโธเทรกเซตเป็นยาเคมีบำบัด แปลว่าเป็นโรคร้ายหรือเปล่า

ไม่ใช่ การได้ยานี้ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็ง ยาตัวเดียวกันใช้ได้หลายโรค

MedlinePlus อธิบายว่าเมโธเทรกเซตใช้ทั้งในสะเก็ดเงินชนิดรุนแรง โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ และร่วมกับยาเคมีบำบัดอื่นในมะเร็งบางชนิด ส่วนการใช้ในมะเร็ง NHS ระบุว่ามักเป็นยาฉีดโดยแพทย์หรือพยาบาลในโรงพยาบาล และอาจถี่กว่าสัปดาห์ละครั้ง

รู้สึกดีขึ้นแล้ว หยุดยาเองได้ไหม

ไม่ได้ MedlinePlus ระบุว่าห้ามหยุดยาเองโดยไม่คุยกับแพทย์ แพทย์อาจลดขนาด หยุดชั่วคราว หรือหยุดถาวร ขึ้นกับผลการรักษาและผลข้างเคียง

ข้อควรระวังอื่นระหว่างใช้ยา

เรื่องตั้งครรภ์ แสงแดด วัคซีน และการผ่าตัด เป็น 4 เรื่องที่ MedlinePlus ให้บอกแพทย์

• •ตั้งครรภ์ — ยาอาจทำให้ทารกพิการหรือเสียชีวิต MedlinePlus ระบุว่าผู้หญิงต้องคุมกำเนิดระหว่างใช้ยาและอีก 6 เดือนหลังยาเม็ดสุดท้าย ผู้ชายที่คู่อาจตั้งครรภ์ต้องคุมกำเนิดระหว่างใช้ยาและอีก 3 เดือนหลังหยุดยา และห้ามให้นมบุตรระหว่างใช้ยาจนถึง 1 สัปดาห์หลังยาเม็ดสุดท้าย
• •แสงแดด — ผิวไวต่อแดดขึ้น และผื่นสะเก็ดเงินอาจแย่ลงถ้าโดนแดดระหว่างใช้ยา NHS แนะนำครีมกันแดด SPF 30 ขึ้นไป เรื่องแดดกับสะเก็ดเงินอ่านต่อที่ ตากแดดเองช่วยสะเก็ดเงินไหม
• •วัคซีน — ห้ามฉีดวัคซีนใดระหว่างใช้ยาโดยไม่ปรึกษาแพทย์
• •ผ่าตัดหรือทำฟัน — บอกแพทย์หรือทันตแพทย์ว่ากินเมโธเทรกเซตอยู่

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์

MedlinePlus ให้รีบติดต่อแพทย์เมื่อมีสัญญาณติดเชื้อ เลือดออกผิดปกติ หรือสัญญาณของตับ ปอด และไต

มีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้โทรหาแพทย์หรือโรงพยาบาลที่จ่ายยา ทันทีในวันนั้น ไม่ต้องรอวันนัด ถ้าติดต่อไม่ได้ให้ไปโรงพยาบาล

• •เจ็บคอ มีไข้ หนาวสั่น หรือสงสัยว่าติดเชื้อ
• •ฟกช้ำหรือเลือดออกง่ายผิดปกติ อ่อนเพลียมาก ผิวซีด
• •คลื่นไส้ เบื่ออาหาร ปวดท้องขวาบน ตัวเหลือง ตาเหลือง
• •ไอแห้ง ๆ หรือมีไข้ร่วมกับไอ
• •แผลในปาก ท้องเสียใหม่หรือท้องเสียมากขึ้น
• •ปัสสาวะน้อยลงหรือมากผิดปกติ ขาหรือหน้าบวม

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •หายใจลำบาก หอบ หรือหน้า ลิ้น คอบวม
• •อาเจียนเป็นเลือดหรือเป็นสีคล้ายกากกาแฟ หรืออุจจาระดำหรือมีเลือดปน
• •มีไข้ร่วมกับผื่นพุพองหรือผิวลอก
• •ชัก สับสน หมดสติ หรือแขนขาอ่อนแรงซีกหนึ่ง
• •กินยาเกินขนาด หรือกินทุกวันแทนสัปดาห์ละครั้ง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าแคร์ (Beta Care)

เบต้าแคร์ (Beta Care) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0066 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 510 มก. ฉลากระบุให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลที่คนกินเมโธเทรกเซตควรรู้ก่อนคุยกับแพทย์

• •จุลินทรีย์ 5 ชนิด รวม 38.5 มก. (บิฟิโดแบคทีเรียม บิฟิดัม 16.7 มก. · แล็กโทบาซิลลัส แอซิโดฟิลัส 10 มก. · บิฟิโดแบคทีเรียม ลองกัม 5 มก. · บิฟิโดแบคทีเรียม แล็กทิส 3.4 มก. · แล็กโทบาซิลลัส แรมโนซัส 3.4 มก.) ฉลากระบุเป็นมิลลิกรัม
• •NCCIH ของสหรัฐฯ ระบุว่าความเสี่ยงจากโพรไบโอติกสูงขึ้นในผู้ที่ป่วยหนักหรือภูมิคุ้มกันบกพร่อง ผู้ที่ใช้ยาที่กดภูมิคุ้มกันอย่างเมโธเทรกเซตจึงควรถามแพทย์ก่อน
• •สารสกัดขมิ้นชัน 50 มก. — ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณเคอร์คูมินหรือรูปแบบพิเศษ ผู้ที่ใช้เมโธเทรกเซตต้องเจาะเลือดติดตามตับอยู่แล้ว จึงควรแจ้งแพทย์ก่อน เรื่องผลข้างเคียงของขมิ้นชันต่อตับอ่านได้ที่ ขมิ้นชันอาการข้างเคียง มีโทษไหม
• •วิตามินดี3 300 IU และวิตามินอี 10 IU — เป็นตัวเลขตามฉลาก ควรนับรวมกับวิตามินที่ได้รับจากแพทย์
• •รายการส่วนประกอบบนฉลากไม่มีกรดโฟลิก แต่ NHS ระบุว่ายังมีข้อมูลไม่พอว่าอาหารเสริมอื่นปลอดภัยเมื่อใช้คู่กับเมโธเทรกเซต จึงต้องนำฉลากไปให้แพทย์ดูก่อน

คำเตือนบนฉลาก: ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน · เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · มีผลิตภัณฑ์จากถั่วเหลือง

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ใช้แทนหรือเสริมผลของยาที่แพทย์สั่ง และยังไม่มีงานวิจัยของสูตรนี้ทั้งสูตร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าแคร์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที