เกี่ยวกับ ความรู้ผู้สูงอายุและผู้ดูแล
ต้นขาด้านนอกชา แสบร้อน เกิดจากอะไร เข็มขัดหรือกางเกงรัดเกี่ยวไหม
คำตอบสั้น: อาการชา ซ่า หรือแสบร้อนเป็นแผ่นที่ ต้นขาด้านหน้าค่อนไปด้านนอก โดยกล้ามเนื้อขายังมีแรงปกติ มักเป็นภาวะที่เรียกว่า เมอรัลเจีย พาเรสทีทิกา (meralgia paresthetica) คือ เส้นประสาทรับความรู้สึกของผิวต้นขาด้านนอกถูกกดหรือระคายเคือง ปัจจัยที่พบบ่อยคือน้ำหนักตัวมาก เบาหวาน และเข็มขัดหรือกางเกงที่รัดแน่น บทความทบทวนหลายฉบับระบุว่าส่วนใหญ่ดีขึ้นได้เองหรือด้วยการลดแรงกด แต่ถ้าขาอ่อนแรงหรือปวดร้าวลงไปถึงเท้า อาจเป็นโรคอื่นที่ต้องให้แพทย์ตรวจ และถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง คือ ชารอบอวัยวะเพศหรือก้น หรือกลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
สรุปสั้นสำหรับคนรีบ
- เป็นภาวะของเส้นประสาทรับความรู้สึกล้วน: บทความทบทวนในวารสาร Postgrad Med ปี 2563 ระบุว่าไม่มีอาการทางกล้ามเนื้อ ขาจึงไม่ควรอ่อนแรงจากภาวะนี้
- พบได้ไม่น้อย: บทความทบทวนจากเยอรมนี (Dtsch Arztebl Int ปี 2566) ประมาณอุบัติการณ์ราว 32 รายใหม่ต่อประชากร 100,000 คนต่อปี และเพิ่มขึ้นตามความชุกของโรคอ้วนและเบาหวาน
- ดูแลขั้นแรก: ลดน้ำหนักส่วนเกิน และเลิกใส่เข็มขัดหรือกางเกงที่รัดแน่น ตามบทความทบทวนในวารสาร Pain Practice ปี 2554
- มักดีขึ้นเอง: Cochrane รวบรวมงานติดตามผู้ป่วยที่ไม่ได้รักษา พบว่าดีขึ้นเอง 20 จาก 29 ราย (69%)
- ฉุกเฉิน: ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง คือ ชารอบอวัยวะเพศหรือก้น กลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้ หรือขาสองข้างอ่อนแรงหรือชารุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
เมอรัลเจีย พาเรสทีทิกา คืออะไร
เมอรัลเจีย พาเรสทีทิกา คือภาวะที่เส้นประสาทผิวหนังด้านนอกของต้นขา (lateral femoral cutaneous nerve) ถูกกดหรือระคายเคือง ทำให้ผิวต้นขาด้านหน้าค่อนออกนอกชา ซ่า หรือปวดแสบ บทความทบทวนจากเยอรมนี (Dtsch Arztebl Int ปี 2566) นิยามว่าเป็นอาการปวดและความรู้สึกผิดปกติในบริเวณที่เส้นประสาทเส้นนี้ดูแล คือผิวต้นขาด้านหน้าค่อนออกนอก และบทความทบทวนในวารสาร Pain Practice ปี 2554 อธิบายว่าเป็นบริเวณเฉพาะที่ชาและซ่า
เส้นประสาทเส้นนี้ รับความรู้สึกที่ผิวหนังอย่างเดียว ไม่ได้สั่งงานกล้ามเนื้อ จึงอธิบายได้ว่าทำไมผู้ป่วยรู้สึกผิดปกติที่ผิวแต่ยังเดินและยกขาได้ตามปกติ บทความทบทวนในวารสาร Postgrad Med ปี 2563 ระบุว่าภาวะนี้เป็นหนึ่งในภาวะเส้นประสาทเส้นเดียวผิดปกติที่พบบ่อยของขา และแพทย์บางท่านอาจสับสนกับโรครากประสาทที่หลัง
ลักษณะที่เข้าได้กับภาวะนี้ตามแหล่งข้างต้น
- ชา ซ่า หรือปวดเฉพาะบริเวณผิวต้นขาด้านหน้าค่อนออกนอก
- ไม่มีขาอ่อนแรง เพราะเส้นประสาทเส้นนี้ไม่ได้สั่งงานกล้ามเนื้อ
- ถ้ามีขาอ่อนแรง หรือปวดชาลามลงไปถึงขาท่อนล่างและเท้า ต้องนึกถึงโรคอื่น
ต้นขาด้านนอกชาเกิดจากอะไร เข็มขัดหรือกางเกงรัดเกี่ยวจริงไหม
เกี่ยว บทความทบทวนทางการแพทย์แนะนำให้เลิกใส่เข็มขัดหรือกางเกงที่รัดแน่นเป็นการดูแลขั้นแรก ปัจจัยที่แหล่งทางการแพทย์ที่เราเปิดอ่านระบุ ได้แก่
- น้ำหนักตัวมากและเบาหวาน: บทความทบทวนจากเยอรมนี ปี 2566 ระบุว่าอุบัติการณ์เพิ่มขึ้นตามความชุกของโรคอ้วนและเบาหวาน
- เข็มขัดหรือกางเกงรัด: บทความทบทวนในวารสาร Pain Practice ปี 2554 แนะนำให้ลดน้ำหนักและไม่ใส่เข็มขัดหรือกางเกงที่รัดแน่นเป็นการดูแลขั้นแรก
- เกิดหลังหัตถการทางการแพทย์: Cochrane แยกกลุ่มที่เกิดหลังหัตถการทางการแพทย์ไว้ต่างหาก และพบว่ากลุ่มนี้หายสนิท 99 จาก 102 ราย
ตัวอย่างในชีวิตคนไทยที่ทำให้ช่วงเอวถูกรัดนาน ๆ เช่น คาดเข็มขัดแน่นตลอดวันทำงาน ใส่กางเกงยีนส์หรือกางเกงยูนิฟอร์มเอวรัด คาดกระเป๋าคาดเอวหนัก หรือเข็มขัดเครื่องมือช่าง ข้อสังเกตนี้เป็นตัวอย่างของ "เข็มขัดหรือกางเกงรัด" ตามที่แหล่งระบุ ไม่ได้แปลว่าทุกคนที่ใส่จะเป็น
ถ้าเป็นเบาหวานอยู่แล้ว ให้แจ้งแพทย์ที่ดูแลเบาหวานเรื่องอาการชาทุกครั้ง เพื่อให้แพทย์ตรวจแยกสาเหตุ อ่านเรื่องตัวเลขน้ำตาลที่แพทย์ใช้ติดตามได้ที่ ค่าน้ำตาลเท่าไรถึงเรียกว่าเบาหวาน
ต้นขาชาต่างจากปวดหลังร้าวลงขา (หมอนรองกระดูกทับเส้น) อย่างไร
ข้อแยกหลักคือ ตำแหน่ง และ แรงของขา บทความทบทวนในวารสาร Pain Practice ปี 2554 เตือนว่าแพทย์ต้องแยกสัญญาณอันตราย เช่น ก้อนเนื้องอกและหมอนรองกระดูกหลังส่วนล่างทับเส้นประสาท ออกไปก่อนเสมอ
- เมอรัลเจีย พาเรสทีทิกา: ชา ซ่า หรือปวดเฉพาะผิวต้นขาด้านหน้าค่อนออกนอก ขาไม่อ่อนแรง
- ปวดร้าวลงขาจากเส้นประสาทไซแอติก (sciatica): NHS (ทบทวน 3 ธ.ค. 2567) ระบุว่ามักปวดที่ก้นและด้านหลังของขาข้างหนึ่ง มักลงถึงเท้าและนิ้วเท้า ปวดแปลบแสบ ชา และอาจขาอ่อนแรง ปวดมากขึ้นเวลาขยับ จาม หรือไอ
ถ้าไม่แน่ใจว่าเป็นแบบไหน ให้สังเกตว่าชาตรงไหน ลามไปถึงไหน และขาอ่อนแรงหรือไม่ แล้วเล่าให้แพทย์ฟังตามนั้น
หมอตรวจวินิจฉัยอย่างไร
ส่วนใหญ่วินิจฉัยจากอาการและการตรวจร่างกาย บทความทบทวนจากเยอรมนี ปี 2566 ระบุว่าการวินิจฉัยอาศัยอาการที่เป็นแบบฉบับ ร่วมกับการที่อาการดีขึ้นหลังฉีดยาชาบริเวณเส้นประสาท ในรายที่อาการไม่ตรงแบบ แพทย์อาจใช้การตรวจไฟฟ้าเส้นประสาท อัลตราซาวด์เส้นประสาท หรือภาพ MRI
บทความทบทวนในวารสาร Pain Practice ปี 2554 เพิ่มว่าการวัดความเร็วการนำไฟฟ้าของเส้นประสาทรับความรู้สึกช่วยประกอบการวินิจฉัยได้ และราวหนึ่งในสี่ของผู้ป่วยมีแนวเส้นประสาทแตกต่างจากปกติ ซึ่งอาจทำให้การฉีดยาชาเพื่อวินิจฉัยไม่ได้ผล
ต้นขาด้านนอกชา ดูแลเองอย่างไร หายเองได้ไหม
ขั้นแรกคือลดแรงกดจากเข็มขัดหรือกางเกงที่รัด และหลายคนดีขึ้นได้เอง บทความทบทวนในวารสาร Pain Practice ปี 2554 ระบุว่าการรักษาขั้นแรกคือแก้สาเหตุร่วมกับการรักษาแบบประคับประคองเสมอ เช่น ลดน้ำหนัก และไม่ใส่เข็มขัดหรือกางเกงที่รัดแน่น
สิ่งที่ทำได้ในชีวิตประจำวัน (ปรับจากหลักการข้างบน)
- เปลี่ยนเป็นกางเกงเอวยางหรือเอวหลวมขึ้น หรือคลายเข็มขัดลงหนึ่งรู
- ถอดกระเป๋าคาดเอวหรือเข็มขัดเครื่องมือเมื่อไม่ได้ใช้
- ลดน้ำหนักส่วนเกินอย่างค่อยเป็นค่อยไป ร่วมกับการกินอาหารและออกกำลังกายตามที่แพทย์แนะนำ
- คนเป็นเบาหวาน คุมระดับน้ำตาลตามแผนของแพทย์ต่อเนื่อง และห้ามหยุดยาเอง
ตัวเลขจาก Cochrane (ปรับปรุงปี 2555) ซึ่งไม่พบงานทดลองแบบสุ่มเลย จึงรวบรวมจากงานติดตามผู้ป่วยคุณภาพดี
- งานติดตามผู้ป่วยที่ไม่ได้รักษา: ดีขึ้นเอง 20 จาก 29 ราย (69%)
- ฉีดสเตียรอยด์ร่วมกับยาชา: หายหรือดีขึ้น 130 จาก 157 ราย (83%) จาก 4 งาน
- ผ่าตัดคลายแรงกดเส้นประสาท: ได้ประโยชน์ 264 จาก 300 ราย (88%) จาก 9 งาน
ผู้ทบทวน Cochrane สรุปว่าหลักฐานยังอ่อน และงานติดตามผู้ป่วยที่ไม่ได้รักษาก็รายงานผลใกล้เคียงกับการฉีดยาหรือผ่าตัด บทความทบทวนในวารสาร Postgrad Med ปี 2563 จึงแนะนำให้รักษาแบบเป็นขั้น เริ่มจากวิธีที่ไม่รุกล้ำก่อน แล้วค่อยขยับไปวิธีที่รุกล้ำมากขึ้นถ้าอาการยังอยู่ การเลือกฉีดยาหรือผ่าตัดเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์
ได้ยินว่าชาที่ต้นขาแปลว่าเป็นอัมพาตแน่ จริงไหม
ไม่จำเป็น ชาเป็นแผ่นเฉพาะต้นขาที่ค่อย ๆ เป็นและขายังมีแรงปกติ เข้าได้กับเส้นประสาทผิวหนังถูกกด แหล่งที่เราเปิดอ่านพูดถึงการดูแลภาวะนี้ด้วยการลดแรงกด ลดน้ำหนัก ฉีดยา และผ่าตัด
แต่ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง คือ แขนขาอ่อนแรงทันที หน้าเบี้ยว หรือพูดไม่ชัด เป็นสัญญาณของหลอดเลือดสมอง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 (ดูกล่องท้ายบทความ) อ่านสัญญาณเตือนเพิ่มได้ที่ หลอดเลือดสมองตีบ สัญญาณเตือนและหลัก FAST
ต้นขาชาแบบไหนต้องไปหาหมอ หรือต้องไปโรงพยาบาลทันที
ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ตามรายการเร่งด่วนในหน้าปวดร้าวลงขาของ NHS (ทบทวน 3 ธ.ค. 2567) ห้ามขับรถไปเอง
- ชารอบหรือใต้อวัยวะเพศ หรือชารอบก้น
- เริ่มปัสสาวะยาก ปัสสาวะไม่ออก หรือกลั้นปัสสาวะไม่ได้ โดยที่ปกติไม่เคยเป็น
- ไม่รู้สึกว่าปวดอุจจาระ หรือกลั้นอุจจาระไม่ได้ โดยที่ปกติไม่เคยเป็น
- ขาทั้งสองข้างอ่อนแรงหรือชารุนแรง หรือแย่ลงเรื่อย ๆ
- ปวดร้าวลงขาทั้งสองข้าง
ควรนัดพบแพทย์ ถ้ามีอาการต่อไปนี้
- ต้นขาชาร่วมกับขาอ่อนแรง หรือปวดชาร้าวลงไปถึงเท้า (อาจไม่ใช่ภาวะนี้)
- ชาหรือปวดนานหลายสัปดาห์แม้ปรับเสื้อผ้าแล้ว หรือรบกวนการนอนและการทำงาน
- ปวดร้าวลงขาที่ดูแลเองมาหลายสัปดาห์แล้วไม่ดีขึ้น แย่ลง หรือทำกิจวัตรไม่ได้ (เกณฑ์ไปพบแพทย์ของ NHS)
ในประเทศไทย เริ่มที่แพทย์เวชปฏิบัติทั่วไปหรือโรงพยาบาลตามสิทธิของตัวเองได้ แพทย์จะส่งต่อแพทย์ระบบประสาทหรือศัลยแพทย์กระดูกและข้อเมื่อจำเป็น
ข้อความสำคัญท้ายบทความ
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล
ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค
หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที
ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย
ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง
คำถามที่พบบ่อย
ต้นขาด้านนอกชาเกิดจากอะไร
มักเกิดจากเส้นประสาทผิวหนังด้านนอกของต้นขาถูกกดหรือระคายเคือง เรียกว่าเมอรัลเจีย พาเรสทีทิกา ปัจจัยที่พบบ่อยคือน้ำหนักตัวมาก เบาหวาน และเข็มขัดหรือกางเกงที่รัดแน่น
ต้นขาชาหายเองได้ไหม
หลายคนดีขึ้นเอง งานติดตามผู้ป่วยที่ไม่ได้รักษาซึ่ง Cochrane รวบรวมไว้พบว่าดีขึ้นเอง 20 จาก 29 ราย ขั้นแรกคือคลายเข็มขัด เปลี่ยนกางเกงที่ไม่รัด และลดน้ำหนักส่วนเกิน
ต้นขาชากับหมอนรองกระดูกทับเส้นต่างกันอย่างไร
เมอรัลเจีย พาเรสทีทิกาชาเฉพาะผิวต้นขาด้านหน้าค่อนออกนอกและขาไม่อ่อนแรง ส่วนปวดร้าวจากเส้นประสาทไซแอติกมักปวดที่ก้นและด้านหลังขาลงถึงเท้า และอาจขาอ่อนแรง
ต้นขาชาต้องผ่าตัดไหม
ส่วนใหญ่ไม่ต้อง แพทย์เริ่มจากการลดแรงกดก่อน ถ้าไม่ดีขึ้นอาจฉีดยาบริเวณเส้นประสาท การผ่าตัดใช้ในรายที่อาการยังอยู่และรบกวนชีวิต
ชาขาแบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที
ถ้าชารอบอวัยวะเพศหรือก้น กลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้ ขาสองข้างอ่อนแรงมากขึ้น แขนขาอ่อนแรงทันที หรือหน้าเบี้ยว ข้อใดข้อหนึ่งให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
แหล่งอ้างอิง
บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง
- Meralgia Paresthetica: Relevance, Diagnosis, and Treatment (Dtsch Arztebl Int 2023)PubMed
- Treatment for meralgia paraesthetica (Cochrane Database Syst Rev 2012, CD004159)PubMed
- Meralgia Paresthetica (Pain Practice 2011)PubMed
- Meralgia paresthetica: finding an effective cure (Postgrad Med 2020)PubMed
- SciaticaNHS
บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-12
อ่านต่อ
ผู้สูงอายุช้ำง่าย จ้ำเลือดที่แขนและหลังมือ ผิวฉีกง่าย อันตรายไหม
จ้ำเลือดสีม่วงที่แขนผู้สูงอายุ (senile purpura) เกิดจากผิวบางและหลอดเลือดเปราะตามวัย ยาบางกลุ่มทำให้ช้ำง่าย ดูแลผิวไม่ให้ฉีกอย่างไร แบบไหนต้องพบแพทย์
เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้ว วัดที่บ้าน ค่าเท่าไรปกติ ต่ำแค่ไหนต้องไปโรงพยาบาล
ค่าออกซิเจนปลายนิ้ว (SpO2) ปกติ 95% ขึ้นไป ถ้า 92% หรือต่ำกว่าให้ติดต่อแพทย์ 88% หรือต่ำกว่าต้องไปโรงพยาบาลทันที พร้อมวิธีวัดให้แม่นในผู้สูงอายุ
ญาติเสียชีวิตที่บ้าน ต้องทำอะไรบ้าง แจ้งตายที่ไหน ภายในกี่ชั่วโมง
ผู้ป่วยระยะท้ายเสียชีวิตที่บ้าน ญาติต้องโทรหาใครก่อน แจ้งตายภายใน 24 ชั่วโมงที่ไหน ใช้เอกสารอะไร และควรขอใบรับรองแพทย์ไว้ก่อนกลับบ้านอย่างไร
ข้อติดในผู้ป่วยติดเตียง เกิดจากอะไร ป้องกันอย่างไร ยืดข้อทุกวันช่วยได้แค่ไหน
ข้อติด (ข้อยึด) ในผู้ป่วยติดเตียงและหลังอัมพาต เกิดจากอะไร สังเกตอย่างไร ป้องกันที่บ้านอย่างไร และงานวิจัยว่าการยืดเหยียดอย่างเดียวช่วยได้แค่ไหน