บทความความรู้สุขภาพ

เกี่ยวกับ ความรู้ผลตรวจสุขภาพ

ไตข้างเดียวอยู่ได้ไหม เกิดมามีไตข้างเดียวหรือบริจาคไต ต้องดูแลตัวอย่างไร

คำตอบสั้น: คนที่มีไตข้างเดียวส่วนใหญ่ใช้ชีวิตได้ตามปกติ เพราะไตข้างที่เหลือปรับตัวทำงานเพิ่มขึ้น มูลนิธิโรคไตแห่งชาติสหรัฐ (NKF) ระบุว่าไตที่แข็งแรงหนึ่งข้างทำงานได้ดีพอ ๆ กับสองข้าง แต่ข้อแนะนำเวชปฏิบัติโรคไตเรื้อรังของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 จัดผู้ที่มีไตข้างเดียวเป็นกลุ่มเสี่ยงสูงที่ควรตรวจคัดกรองโรคไต จึงควรตรวจค่าไต (eGFR) ตรวจปัสสาวะหาอัลบูมิน (UACR) และวัดความดันอย่างน้อยปีละครั้ง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

  • สาเหตุหลักของการมีไตข้างเดียวมี 3 แบบ ตามที่สถาบันโรคเบาหวาน ทางเดินอาหารและไตแห่งชาติสหรัฐ (NIDDK) ระบุ คือ เกิดมามีไตข้างเดียว ผ่าตัดเอาไตออกเพราะโรคหรือการบาดเจ็บ และบริจาคไต
  • หลังบริจาคไต เนื้อไตหายไปราวครึ่งหนึ่ง แต่แนวทาง KDIGO สำหรับผู้บริจาคไต (2017) ระบุว่าการกรองของไตลดลงสุทธิราว 30% (25–40%) เพราะไตข้างที่เหลือทำงานเพิ่มขึ้น
  • ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องเฝ้าดูคือ ความดันโลหิตสูง อัลบูมินรั่วในปัสสาวะ และการกรองของไตลดลง ซึ่งส่วนใหญ่ไม่มีอาการ
  • คนที่ไตข้างเดียวปกติ NIDDK ระบุว่าไม่ต้องกินอาหารพิเศษ แต่ควรไม่กินเค็มเกิน ดื่มน้ำให้พอ และไม่ให้น้ำหนักขึ้นมาก
  • ต้องบอกแพทย์ทุกครั้งว่ามีไตข้างเดียว ก่อนรับยาใหม่ ฉีดสี หรือทำหัตถการ และควรเลี่ยงยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ที่ซื้อเอง

ไตข้างเดียวเกิดจากอะไรได้บ้าง

NIDDK แบ่งสาเหตุหลักไว้ 3 แบบ คือ เป็นมาแต่กำเนิด ผ่าตัดเอาไตออก และบริจาคไต

  • เกิดมามีไตข้างเดียว (renal agenesis) คือไตอีกข้างไม่เจริญตั้งแต่ในครรภ์ NIDDK ประมาณว่าพบราว 1 ใน 2,000 ของทารกทั่วโลก หลายคนไม่รู้ตัวจนโตเป็นผู้ใหญ่และไปเอกซเรย์หรืออัลตราซาวด์ด้วยเรื่องอื่น
  • มีสองข้างแต่ทำงานข้างเดียว คือไตข้างหนึ่งผิดปกติตั้งแต่เกิด (kidney dysplasia) และอาจฝ่อจนมองไม่เห็นในภาพ NIDDK และ NKF แยกภาวะนี้ว่า "solitary functioning kidney"
  • ผ่าตัดเอาไตออก (nephrectomy) เพราะโรคของไตหรือการบาดเจ็บ
  • บริจาคไต ให้ญาติหรือผู้ป่วยไตวายที่รอการปลูกถ่าย

บทความนี้เน้น 3 กลุ่มแรกและผู้บริจาคไต ส่วนผู้ที่ได้รับไตจากการปลูกถ่ายมีเรื่องยากดภูมิคุ้มกันที่ต้องดูแลแยกต่างหากกับทีมปลูกถ่าย

ไตข้างเดียวทำงานพอไหม ค่าไตจะลดลงเท่าไร

ไตข้างเดียวทำงานได้พอสำหรับคนส่วนใหญ่ เพราะไตข้างที่เหลือกรองเลือดเพิ่มขึ้นเองหลังเสียอีกข้างไป ภาวะนี้เรียกว่าการกรองชดเชย (compensatory hyperfiltration)

แนวทาง KDIGO เรื่องการประเมินและดูแลผู้บริจาคไต (2017) ระบุตัวเลขไว้ดังนี้

  • หลังผ่าตัด ผู้บริจาคเสียเนื้อไตไปราว 50% ทันที
  • แต่ไตข้างที่เหลือเพิ่มการกรองอย่างรวดเร็ว ทำให้การกรองของไต (GFR) ลดลงสุทธิประมาณ 30% (ช่วง 25–40%) หรือลดลงราว 25–40 มล./นาที/1.73 ตร.ม.
  • ผู้ที่มีค่ากรองก่อนบริจาคอย่างน้อย 90 คาดว่าหลังบริจาค 1 ปี จะมีค่าอย่างน้อย 60

GFR (อัตราการกรองของไต) คือปริมาณเลือดที่ไตกรองได้ต่อนาที ใบผลเลือดมักรายงานเป็น eGFR ซึ่งคำนวณจากครีเอตินิน

ตัวเลขนี้อธิบายเรื่องที่ผู้บริจาคไตหลายคนกังวล คือ เห็น eGFR หลังบริจาคต่ำกว่าก่อนบริจาคแล้วตกใจ การลดลงในช่วงที่แนวทาง KDIGO ระบุข้างต้นเป็นสิ่งที่คาดได้หลังเสียไตไปหนึ่งข้าง สิ่งที่แพทย์ดูคือค่ายังคงที่หรือลดลงต่อเนื่องเมื่อตรวจซ้ำ อ่านวิธีอ่านค่า eGFR ในใบผลเลือดได้ที่ ค่าไต eGFR กับ ครีอะตินิน อ่านอย่างไร ตัวเลขบอกอะไรบ้าง

สำหรับคนที่เกิดมามีไตข้างเดียว NKF ระบุว่าบางคนอาจมีการทำงานของไตลดลงบ้างในภายหลัง ซึ่งมักใช้เวลา 25 ปีขึ้นไป มักลดลงเล็กน้อย และไม่กระทบอายุขัย

คนไตข้างเดียวเสี่ยงอะไรบ้าง ต้องตรวจอะไรทุกปี

NIDDK ระบุว่าภาวะแทรกซ้อนพบไม่บ่อย แต่ที่ต้องเฝ้าดูคือ อัลบูมินรั่วในปัสสาวะ การกรองของไตต่ำกว่าปกติ และความดันโลหิตสูง ทั้งสามอย่างมักไม่มีอาการ จึงต้องอาศัยการตรวจจึงจะรู้

ข้อแนะนำเวชปฏิบัติของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 ข้อ 1.7 จัด "ผู้ที่มีมวลเนื้อไตลดลง หรือมีไตข้างเดียว ทั้งที่เป็นมาแต่กำเนิดหรือเป็นในภายหลัง" เป็นกลุ่มเสี่ยงสูงต่อโรคไตเรื้อรังที่ควรตรวจคัดกรอง

การตรวจที่ NKF และ NIDDK แนะนำ

  • eGFR จากการเจาะเลือด ดูว่าไตกรองได้เท่าไร
  • UACR (อัตราส่วนอัลบูมินต่อครีเอตินินในปัสสาวะ) ดูว่ามีโปรตีนอัลบูมินรั่วไหม ซึ่งเป็นสัญญาณไตเสียหายระยะแรก
  • วัดความดันโลหิต NKF แนะนำอย่างน้อยปีละครั้ง อ่านวิธีวัดเองให้ได้ค่าที่เชื่อถือได้ที่ วัดความดันเองที่บ้าน ทำอย่างไรให้ได้ค่าที่เชื่อถือได้

สำหรับผู้บริจาคไต แนวทาง KDIGO 2017 แนะนำให้ตรวจอย่างน้อยปีละครั้งหลังบริจาค ได้แก่ วัดความดัน วัดดัชนีมวลกาย ตรวจครีเอตินินพร้อมคำนวณ eGFR และตรวจอัลบูมินในปัสสาวะ รวมถึงทบทวนการออกกำลังกาย อาหาร และการเลิกบุหรี่

เวลาไปตรวจสุขภาพหรือพบแพทย์ที่โรงพยาบาลประจำสิทธิ์ ให้บอกชัด ๆ ว่ามีไตข้างเดียว พร้อมนำผลตรวจเก่าไปด้วย เพราะเป็นข้อมูลที่แนวทางไทยใช้จัดเข้ากลุ่มที่ควรตรวจคัดกรองโรคไต

ความดันโลหิตสูงในคนไตข้างเดียวสำคัญแค่ไหน

สำคัญมาก เพราะ NIDDK อธิบายว่าความดันสูงทำลายหลอดเลือดในไต และไตที่เสียหายก็ทำให้ความดันสูงขึ้นอีก เป็นวงจรที่นำไปสู่ไตวายได้ ในคนที่มีไตข้างเดียว ไม่มีไตอีกข้างช่วยรับภาระ

NIDDK ระบุว่าถ้าแพทย์วินิจฉัยความดันสูง อาจให้ยาลดความดันหนึ่งชนิดหรือมากกว่า และยากลุ่ม ACE inhibitors กับ ARBs อาจช่วยชะลอการเสื่อมของไตไปพร้อมกับลดความดัน

ถ้าแพทย์สั่งยาความดันแล้ว ให้กินต่อเนื่องตามสั่ง ห้ามหยุดเองแม้วัดความดันได้ปกติ เพราะค่าที่ปกติอาจเป็นผลของยา

ไตข้างเดียวกินอะไรได้บ้าง ต้องงดโปรตีนไหม

NIDDK และ NKF ระบุตรงกันว่าคนที่มีไตข้างเดียวที่แข็งแรงไม่ต้องกินอาหารพิเศษ แต่ควรดูแลไตด้วยการดื่มน้ำให้พอ ไม่กินเค็มเกิน และไม่ให้น้ำหนักขึ้นมาก

  • ลดเค็ม อาหารไทยเค็มแฝงในน้ำปลา ซีอิ๊ว ผงปรุงรส น้ำจิ้ม ไม่จำเป็นต้องงดเครื่องปรุง แต่ควรชิมก่อนเติม และลดน้ำซุปหรือน้ำแกง
  • ไม่ต้องงดโปรตีนเอง ถ้า eGFR และ UACR ยังปกติ การจำกัดโปรตีนเป็นเรื่องที่แพทย์หรือนักกำหนดอาหารจะแนะนำเมื่อการทำงานของไตลดลงแล้ว
  • คุมน้ำหนักและน้ำตาล เพราะเบาหวานและโรคอ้วนเป็นภาระเพิ่มต่อไตข้างที่เหลือ

ถ้าการทำงานของไตลดลง NIDDK ระบุว่าอาจต้องปรับอาหารเพื่อชะลอโรค โดยทำแผนร่วมกับแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร

ความเชื่อที่พบบ่อย: "มีไตข้างเดียวต้องดื่มน้ำเยอะ ๆ ห้ามออกกำลังกาย" จริงไหม

ไม่จริงทั้งสองข้อ NIDDK แนะนำให้ "ดื่มน้ำให้พอ" ไม่ได้บอกให้ดื่มมากเป็นพิเศษ ส่วนผู้ที่การทำงานของไตลดลงมากหรือแพทย์ให้จำกัดน้ำ ต้องดื่มตามที่แพทย์กำหนด

เรื่องออกกำลังกาย NKF ระบุว่าการออกกำลังกายดีต่อสุขภาพ และอ้างคำแนะนำของ CDC (หน่วยงานด้านควบคุมโรคของสหรัฐ) ให้มีกิจกรรมทางกาย 150 นาทีต่อสัปดาห์ เช่น เดิน ทำสวน รำ ทำงานบ้าน

ข้อที่ต้องระวังคือ กีฬาที่มีการปะทะ NKF ระบุว่าบุคลากรการแพทย์บางส่วนเห็นว่าควรเลี่ยงกีฬาอย่างฟุตบอล มวย ศิลปะการต่อสู้ หรือมวยปล้ำ เพราะถ้าไตข้างที่เหลือบาดเจ็บ NIDDK ระบุว่าการเสียไตข้างนั้นหมายถึงต้องฟอกไตหรือปลูกถ่ายไต ถ้าอยากเล่นกีฬาเหล่านี้ ให้คุยกับแพทย์ถึงความเสี่ยงก่อน อ่านวิธีเริ่มออกกำลังกายอย่างปลอดภัยได้ที่ ออกกำลังกายในวัย 50 ปีขึ้นไป เริ่มอย่างไรให้ปลอดภัยและทำได้ต่อเนื่อง

ยาและการตรวจอะไรที่คนไตข้างเดียวต้องบอกหมอ

NIDDK แนะนำให้บอกบุคลากรการแพทย์ทุกครั้งว่ามีไตข้างเดียว เพื่อป้องกันไตบาดเจ็บจากยาหรือหัตถการ

  • ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ที่ซื้อเอง เช่น ไอบูโพรเฟน นาพรอกเซน NKF แนะนำให้คนไตข้างเดียวเลี่ยง ถ้าปวดบ่อยให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรว่าใช้ยาตัวไหนแทนได้
  • การฉีดสีทำ CT หรือการตรวจที่ใช้สารทึบรังสี ให้แจ้งก่อนตรวจว่ามีไตข้างเดียว เพื่อให้ทีมประเมินค่าไตล่วงหน้า
  • ยาใหม่ทุกชนิด รวมถึงยาสมุนไพร ยาชุด ยาลูกกลอน ข้อแนะนำเวชปฏิบัติของไทยจัดการใช้ยาสมุนไพรติดต่อกันนานและการใช้ NSAIDs เป็นประจำเป็นปัจจัยเสี่ยงโรคไตเรื้อรังเช่นกัน

ถ้าแพทย์สั่งยาใด ๆ อยู่แล้ว ห้ามหยุดยาเองเพราะกลัวไต ให้ถามแพทย์ที่สั่งยาว่ายานั้นปลอดภัยกับไตข้างเดียวหรือไม่

เมื่อไรควรไปพบแพทย์

ถ้ารู้ว่ามีไตข้างเดียวแต่ไม่เคยตรวจค่าไตหรือปัสสาวะเลย ให้นัดตรวจครั้งแรก แล้วตรวจต่อเนื่องอย่างน้อยปีละครั้ง

ให้ขอนัดพบแพทย์เร็วกว่าเดิม (ไม่ใช่ฉุกเฉิน) ถ้า

  • eGFR ลดลงจากครั้งก่อนชัดเจน หรือตรวจพบอัลบูมินในปัสสาวะ
  • ความดันที่วัดเองที่บ้านสูงกว่าเป้าที่แพทย์ตั้งไว้ซ้ำหลายวัน
  • มีขาบวม หน้าบวม หรือปัสสาวะเป็นฟองมากผิดปกติต่อเนื่อง

หากมีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

  • ปัสสาวะออกน้อยมากหรือไม่ออกเลย
  • ปวดเอวหรือปวดสีข้างรุนแรง
  • มีไข้สูงหนาวสั่น

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที

ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง

คำถามที่พบบ่อย

คนมีไตข้างเดียวอยู่ได้นานไหม

คนส่วนใหญ่ที่มีไตข้างเดียวที่แข็งแรงใช้ชีวิตได้ปกติ NKF ระบุว่าไตที่แข็งแรงหนึ่งข้างทำงานได้ดีพอ ๆ กับสองข้าง แต่ควรตรวจค่าไต ตรวจปัสสาวะ และวัดความดันอย่างน้อยปีละครั้ง

บริจาคไตแล้วค่าไตลดลงเท่าไร

แนวทาง KDIGO สำหรับผู้บริจาคไต (2017) ระบุว่าการกรองของไตลดลงสุทธิประมาณ 30% (25–40%) เพราะไตข้างที่เหลือทำงานชดเชย ผู้ที่มีค่ากรองก่อนบริจาคอย่างน้อย 90 คาดว่าหลังบริจาค 1 ปีจะมีค่าอย่างน้อย 60

มีไตข้างเดียวต้องตรวจอะไรบ้าง

ตรวจ eGFR จากเลือด ตรวจอัลบูมินในปัสสาวะ (UACR) และวัดความดันโลหิต อย่างน้อยปีละครั้ง แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยจัดผู้ที่มีไตข้างเดียวเป็นกลุ่มเสี่ยงสูงที่ควรตรวจคัดกรองโรคไต

ไตข้างเดียวต้องกินอาหารพิเศษไหม

ถ้าไตข้างที่เหลือทำงานปกติ NIDDK และ NKF ระบุว่าไม่ต้องกินอาหารพิเศษ แต่ควรลดเค็ม ดื่มน้ำให้พอ และคุมน้ำหนัก ถ้าการทำงานของไตลดลงแล้ว ให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารวางแผนอาหาร

คนไตข้างเดียวกินยาแก้ปวดได้ไหม

NKF แนะนำให้เลี่ยงยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ที่ซื้อเอง เช่น ไอบูโพรเฟน นาพรอกเซน ควรถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ยาแก้ปวดทุกครั้ง และบอกทุกครั้งว่ามีไตข้างเดียว

แหล่งอ้างอิง

บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-12

อ่านต่อ

ส่องกล้องกระเพาะอาหาร เตรียมตัวอย่างไร งดอาหารกี่ชั่วโมง เจ็บไหม

ส่องกล้องตรวจกระเพาะอาหาร (EGD) ต้องงดน้ำงดอาหารกี่ชั่วโมง กินยาประจำได้ไหม เจ็บไหม ต้องให้ยานอนหลับหรือเปล่า และอาการหลังตรวจแบบไหนต้องรีบกลับโรงพยาบาล

ผลตรวจการได้ยิน (Audiogram) ในใบตรวจสุขภาพ อ่านอย่างไร เกิน 25 เดซิเบลแปลว่าอะไร

อ่านผลตรวจสมรรถภาพการได้ยิน (audiogram) เดซิเบล ความถี่ O X เกณฑ์ 25 dB ร่องที่ 4000 Hz และ 15 dB shift ตามแนวทางกรมควบคุมโรค พร้อมวิธีเตรียมตัวก่อนตรวจ

ทำ MRI ต้องเตรียมตัวอย่างไร มีเหล็กดาม ขดลวด หรือเครื่องกระตุ้นหัวใจ ตรวจได้ไหม

ก่อนทำ MRI ต้องงดอาหารไหม มีเหล็กดามกระดูก ขดลวดหัวใจ เครื่องกระตุ้นหัวใจ รอยสัก ร้อยไหม ตรวจได้หรือเปล่า กลัวที่แคบทำอย่างไร ตามข้อมูล FDA และ รพ.รัฐ

เม็ดเลือดขาว (WBC) สูงในผลตรวจสุขภาพ ทั้งที่ไม่ป่วย เกิดจากอะไร

เม็ดเลือดขาว (WBC) สูงเกิน 11,000 ในผลตรวจสุขภาพ เกิดจากอะไรได้บ้าง บุหรี่ น้ำหนักเกิน ความเครียด ยาสเตียรอยด์ นิวโทรฟิล ลิมโฟไซต์สูง ต้องตรวจอะไรต่อ

ดูบทความความรู้สุขภาพทั้งหมด(ทั้งหมด 80 บทความ)
📞 โทรปรึกษาฟรีทัก LINEสอบถามโปรโมชันFacebookแชท