พ่อแม่สมองเสื่อม ทำนิติกรรมได้ไหม คนไร้ความสามารถคืออะไร

คำตอบสั้น: ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) คนไร้ความสามารถ คือบุคคลวิกลจริตที่ศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถ (มาตรา 28) ต้องอยู่ในความดูแลของ ผู้อนุบาล และการใด ๆ ที่คนไร้ความสามารถทำเองเป็นโมฆียะ (มาตรา 29) ส่วน คนเสมือนไร้ความสามารถ (มาตรา 32) ยังทำการหลายอย่างได้เอง แต่การสำคัญตามมาตรา 34 เช่น กู้ยืมเงิน ค้ำประกัน นำทรัพย์ไปลงทุน ต้องได้รับความยินยอมจาก ผู้พิทักษ์ ก่อน ผู้ป่วยสมองเสื่อมจะเข้าข่ายแบบไหนหรือไม่ ศาลเป็นผู้สั่ง ไม่ใช่แพทย์หรือญาติ ครอบครัวควรวางแผนตั้งแต่ผู้ป่วยยังตัดสินใจได้ และปรึกษานักกฎหมายก่อนยื่นเรื่อง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •การเป็นผู้ป่วยสมองเสื่อม ไม่ได้ทำให้เป็นคนไร้ความสามารถโดยอัตโนมัติ ต้องมีผู้มีสิทธิร้องขอและศาลมีคำสั่ง
• •คนไร้ความสามารถ อยู่ในความอนุบาล ผู้อนุบาลทำการแทน · คนเสมือนไร้ความสามารถ อยู่ในความพิทักษ์ ผู้พิทักษ์ให้ความยินยอมในเรื่องสำคัญ
• •ผู้มีสิทธิร้องขอตามมาตรา 28 ได้แก่ คู่สมรส บุพการี ผู้สืบสันดาน ผู้ปกครองหรือผู้พิทักษ์ ผู้ที่ปกครองดูแลอยู่ หรือพนักงานอัยการ
• •การยื่นศาลต้องมี ความเห็นของแพทย์ประกอบ ส่วนรายการเอกสารที่ต้องใช้ ให้สอบถามศาลในพื้นที่หรือปรึกษานักกฎหมาย
• •หนังสือมอบอำนาจไม่ใช่ทางออกระยะยาว เพราะมาตรา 826 ระบุว่าสัญญาตัวแทนระงับเมื่อคู่สัญญาฝ่ายใดตกเป็นผู้ไร้ความสามารถ
• •ช่วงที่ผู้ป่วยยังตัดสินใจได้ คือเวลาที่เหมาะในการคุยเรื่องทรัพย์สิน พินัยกรรม และการรักษาในอนาคต
• •บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย ควรปรึกษาทนายความ สภาทนายความ หรือศาลในพื้นที่

คนไร้ความสามารถกับคนเสมือนไร้ความสามารถต่างกันอย่างไร

คนไร้ความสามารถ (มาตรา 28–29)

ป.พ.พ. มาตรา 28 ระบุว่า เมื่อผู้มีสิทธิร้องขอต่อศาล ศาลจะสั่งให้บุคคลวิกลจริตเป็นคนไร้ความสามารถก็ได้ และต้องจัดให้อยู่ในความอนุบาล คำสั่งศาลต้องประกาศในราชกิจจานุเบกษา

ผู้ป่วยสมองเสื่อมจะถือเป็น "บุคคลวิกลจริต" ตามมาตรานี้หรือไม่ ศาลเป็นผู้พิจารณาจากข้อเท็จจริงและความเห็นแพทย์ในแต่ละราย ครอบครัวควรปรึกษานักกฎหมายก่อนตัดสินใจยื่นเรื่อง

มาตรา 29 ระบุว่า การใด ๆ ที่คนไร้ความสามารถทำลงเป็นโมฆียะ แปลว่าบอกล้างได้ ผู้อนุบาลจึงเป็นผู้ทำการแทน

คนเสมือนไร้ความสามารถ (มาตรา 32 และ 34)

มาตรา 32 ใช้กับบุคคลที่ มีกายพิการหรือจิตฟั่นเฟือนไม่สมประกอบ หรือเหตุอื่นทำนองเดียวกัน จนจัดทำการงานเองไม่ได้ หรือจัดกิจการไปในทางที่อาจเสื่อมเสียแก่ทรัพย์สินของตนหรือครอบครัว ศาลจะสั่งให้เป็นคนเสมือนไร้ความสามารถและให้อยู่ในความพิทักษ์

มาตรา 34 กำหนดว่าคนเสมือนไร้ความสามารถ ต้องได้รับความยินยอมจากผู้พิทักษ์ก่อน จึงจะทำการต่อไปนี้ได้ ตัวอย่างเช่น

• •นำทรัพย์สินไปลงทุน หรือรับคืนทรัพย์สินที่ไปลงทุน
• •กู้ยืมหรือให้กู้ยืมเงิน
• •รับประกันใด ๆ ที่ทำให้ตนต้องถูกบังคับชำระหนี้ เช่น ค้ำประกัน
• •เช่าหรือให้เช่าอสังหาริมทรัพย์มีกำหนดเกินสามปี
• •ให้โดยเสน่หา เว้นแต่การให้ที่พอควรแก่ฐานานุรูป เพื่อการกุศล การสังคม หรือตามหน้าที่ธรรมจรรยา

การที่ทำโดยฝ่าฝืนมาตรานี้เป็นโมฆียะ และถ้าผู้ป่วยทำการเหล่านี้เองไม่ได้เพราะจิตฟั่นเฟือน ศาลอาจสั่งให้ผู้พิทักษ์มีอำนาจทำการแทน ได้ด้วย

สรุปแบบเข้าใจง่าย: ผู้ป่วยระยะต้นที่ยังพอดูแลตัวเองได้แต่เริ่มตัดสินใจเรื่องเงินผิดพลาด อาจเข้าข่ายแบบเสมือนไร้ความสามารถ ส่วนผู้ป่วยระยะท้ายที่ไม่รับรู้เรื่องทรัพย์สินแล้ว อาจเข้าข่ายแบบไร้ความสามารถ แต่การตัดสินว่าเข้าข่ายแบบใดเป็นอำนาจศาล และขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละคน

ถ้ายังไม่ได้ยื่นศาล นิติกรรมที่พ่อแม่ทำไปมีผลไหม

มาตรา 30 ระบุว่า การใด ๆ ที่บุคคลวิกลจริตซึ่งศาลยังไม่ได้สั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถทำลง จะเป็นโมฆียะต่อเมื่อทำในขณะจริตวิกลอยู่ และคู่กรณีอีกฝ่ายรู้ด้วยว่าผู้ทำเป็นคนวิกลจริต การพิสูจน์ย้อนหลังจึงยาก นี่เป็นเหตุผลที่แนวทางเวชปฏิบัติภาวะสมองเสื่อม 2563 ของสถาบันประสาทวิทยา กรมการแพทย์ แนะนำให้แพทย์แจ้งญาติถึงความเสี่ยงที่ผู้ป่วยทำนิติกรรมโดยญาติไม่ทราบ

เมื่อไรครอบครัวควรคิดเรื่องยื่นศาล

แนวทางเวชปฏิบัติไทยระบุว่าในระยะที่ผู้ป่วยตัดสินใจไม่ได้แล้ว ญาติดำเนินการทางกฎหมายเพื่อให้ศาลตั้งผู้พิทักษ์หรือผู้อนุบาลได้ สถานการณ์ที่ครอบครัวมักต้องคิดเรื่องนี้ เช่น

• •ต้องขายหรือจำนองบ้านหรือที่ดินของพ่อแม่เพื่อนำเงินมาใช้ดูแล
• •มีเงินฝากหรือทรัพย์สินที่ต้องจัดการ แต่ผู้ป่วยลงชื่อหรือให้ความยินยอมเองไม่ได้แล้ว
• •ผู้ป่วยถูกหลอกให้โอนเงิน เซ็นเอกสาร หรือค้ำประกันบ่อยครั้ง
• •มีข้อขัดแย้งในครอบครัวเรื่องใครจะดูแลทรัพย์สิน

ถ้าเรื่องเหล่านี้ยังไม่เกิด และผู้ป่วยยังตัดสินใจได้ อาจยังไม่ต้องยื่นศาล แต่ควรใช้เวลานี้วางแผนล่วงหน้า (ดูหัวข้อถัดไป)

ใครยื่นได้ ยื่นที่ไหน ต้องใช้เอกสารอะไร

ผู้มีสิทธิร้องขอ ตามมาตรา 28 (ใช้กับคนเสมือนไร้ความสามารถด้วยตามมาตรา 32) ได้แก่

1. 1คู่สมรส
2. 2ผู้บุพการี คือ บิดา มารดา ปู่ ย่า ตา ยาย ทวด
3. 3ผู้สืบสันดาน คือ ลูก หลาน เหลน ลื่อ
4. 4ผู้ปกครองหรือผู้พิทักษ์
5. 5ผู้ที่ปกครองดูแลบุคคลนั้นอยู่
6. 6พนักงานอัยการ

เรื่องนี้ยื่นเป็นคำร้องต่อศาล เนื่องจากมาตรา 28 กำหนดว่าใครยื่นได้ ผู้ร้องจึงต้องแสดงได้ว่าเกี่ยวข้องกับผู้ป่วยอย่างไร และต้องมีความเห็นของแพทย์เกี่ยวกับอาการของผู้ป่วยประกอบ

รายการเอกสาร ศาลที่มีอำนาจ และค่าใช้จ่าย อาจต่างกันในแต่ละศาลและแต่ละกรณี ควรสอบถามศาลในพื้นที่ หรือปรึกษาทนายความหรือสภาทนายความก่อนยื่น

ใบรับรองแพทย์บอกว่า "ไร้ความสามารถ" ได้ไหม

แนวทางเวชปฏิบัติภาวะสมองเสื่อม 2563 ระบุว่า ใบรับรองแพทย์ไม่ควรลงความเห็นว่าผู้ป่วยไร้ความสามารถ เพราะเป็นคำวินิจฉัยทางกฎหมายของศาล แพทย์จะบรรยายอาการ ผลตรวจ และความสามารถด้านต่าง ๆ ให้ศาลใช้ประกอบการพิจารณา ครอบครัวจึงควรพาผู้ป่วยไปตรวจกับแพทย์ที่ดูแลประจำ และนำประวัติการรักษาไปด้วย วิธีเตรียมตัวไปพบแพทย์อ่านได้ที่ เตรียมตัวก่อนพาผู้สูงอายุไปพบแพทย์

ผู้อนุบาลและผู้พิทักษ์มีหน้าที่อะไร

• •ผู้อนุบาล ดูแลความเป็นอยู่และทำนิติกรรมแทนคนไร้ความสามารถ ป.พ.พ. บรรพ 5 นำหน้าที่ของผู้ใช้อำนาจปกครองหรือผู้ปกครองมาใช้โดยอนุโลม ขึ้นกับว่าผู้อนุบาลเป็นใคร
• •ผู้พิทักษ์ ให้ความยินยอมในการสำคัญตามมาตรา 34 และทำการแทนเฉพาะเมื่อศาลสั่ง
• •กรณีคู่สมรสเป็นผู้อนุบาล มาตรา 1598/16 ระบุว่าการจัดการสินสมรสหรือสินส่วนตัวบางประเภท ต้องได้รับอนุญาตจากศาลก่อน

กฎหมายกำหนดรายละเอียดว่าเรื่องใดต้องขออนุญาตศาลก่อน เช่น การขายหรือจำนองอสังหาริมทรัพย์ ซึ่งต่างกันตามสถานะของผู้อนุบาล ก่อนทำธุรกรรมสำคัญแทนพ่อแม่ ให้ปรึกษานักกฎหมายทุกครั้ง เพื่อไม่ให้ธุรกรรมถูกบอกล้างภายหลัง

ธนาคารและการทำธุรกรรมแทนพ่อแม่

แต่ละธนาคารมีเงื่อนไขของตัวเองว่าจะรับคำสั่งศาล หนังสือมอบอำนาจ หรือเอกสารอื่นอย่างไร ให้สอบถามธนาคารที่พ่อแม่มีบัญชีโดยตรง ก่อนเดินเรื่อง ระหว่างนี้สิ่งที่ครอบครัวทำได้คือ

• •ทำรายการบัญชี เงินฝาก ประกัน และหนี้สินทั้งหมดไว้ในที่เดียว
• •สอบถามธนาคารและปรึกษานักกฎหมายถึงทางเลือกที่ทำได้ ขณะที่ผู้ป่วยยังเข้าใจและยินยอมเอง
• •เฝ้าระวังการถูกหลอกโอนเงินหรือแก๊งคอลเซ็นเตอร์ ผู้ป่วยสมองเสื่อมเป็นกลุ่มเสี่ยง

ทำหนังสือมอบอำนาจตอนยังรู้ตัวดีได้หรือไม่

ทำได้สำหรับธุระเฉพาะเรื่องขณะที่ผู้ป่วยยังเข้าใจเนื้อหาและยินยอมเอง แต่ต้องรู้ข้อจำกัดสำคัญ ป.พ.พ. มาตรา 826 ระบุว่าสัญญาตัวแทนระงับเมื่อคู่สัญญาฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งตาย หรือตกเป็นผู้ไร้ความสามารถ หรือล้มละลาย เว้นแต่ขัดกับข้อสัญญาหรือสภาพแห่งกิจการ ดังนั้นหนังสือมอบอำนาจจึงไม่ใช่เครื่องมือสำหรับดูแลทรัพย์สินตลอดช่วงที่โรคดำเนินไป

แนวทางเวชปฏิบัติไทยแนะนำว่า ในระยะแรกควรให้ผู้ป่วยได้ตัดสินใจเองเรื่องทรัพย์สิน พินัยกรรม และการรักษาในอนาคต อ่านต่อเรื่องพินัยกรรมที่ พ่อแม่เริ่มหลงลืม ทำพินัยกรรมได้ไหม และเรื่องสิทธิสวัสดิการที่ ผู้ป่วยอัลไซเมอร์ถือเป็นผู้พิการไหม

เรื่องเข้าใจผิดที่พบบ่อย

"หมอวินิจฉัยว่าเป็นอัลไซเมอร์ ก็ถือว่าไร้ความสามารถแล้ว" ไม่ใช่ ต้องมีคำสั่งศาล และผู้ป่วยระยะต้นหลายคนยังตัดสินใจเรื่องสำคัญได้

"ลูกคนโตมีสิทธิจัดการทรัพย์สินแทนพ่อแม่อัตโนมัติ" ไม่ใช่ ความเป็นลูกไม่ได้ทำให้มีอำนาจทำนิติกรรมแทน ต้องมีการมอบอำนาจที่ยังมีผล หรือคำสั่งศาลตั้งผู้อนุบาล

"ยื่นศาลแล้วเพิกถอนไม่ได้" มาตรา 31 ระบุว่าถ้าเหตุที่ทำให้เป็นคนไร้ความสามารถสิ้นสุดไป ศาลสั่งเพิกถอนได้เมื่อมีผู้ร้องขอ

ดูแลคนไข้ไปพร้อมกับเรื่องเอกสาร

เรื่องกฎหมายไม่ควรทำให้ลืมเรื่องสุขภาพ อาการหลงลืมบางส่วนมีสาเหตุที่แก้ได้ เช่น ขาดวิตามินบี 12 ไทรอยด์ ผลข้างเคียงยา หรือซึมเศร้า ควรให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุก่อนสรุปว่าเป็นสมองเสื่อมถาวร อ่านเพิ่มที่ อัลไซเมอร์คืออะไร สมองเสื่อมก่อนวัย และ ดูแลผู้ป่วยสมองเสื่อมที่บ้าน

ถ้าผู้ป่วยสับสนขึ้นมาทันที ซึมลง หรือพฤติกรรมเปลี่ยนภายในชั่วโมงหรือไม่กี่วัน มีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 เพราะอาจเป็นภาวะสับสนเฉียบพลัน (delirium) ไม่ใช่โรคเดิมแย่ลง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เม็มโมร่า (MEMORA)

เม็มโมร่า (MEMORA) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0069 ผลิตโดย บริษัท โอดี อินโนวาคอสเม็กซ์ จำกัด (ปทุมธานี) จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากระบุรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: เห็ดหัวลิง (Lion's Mane) 250 มก. · สารสกัดพรมมิ (Brahmi) 150 มก. · โคลีน ไบทาร์เทรต (99%) 90 มก. (เทียบเป็นตัวโคลีนราว 37 มก. คำนวณ) · สารสกัดใบแปะก๊วย 50 มก. · ไพริดอกซิน ไฮโดรคลอไรด์ 2 มก. (เทียบเป็นวิตามินบี 6 ราว 1.65 มก. คำนวณ) · ส่วนอื่น ได้แก่ เปลือกแคปซูลเจลาติน สี INS171 (ไทเทเนียมไดออกไซด์) INS551 INS470ii และมอลโตเด็กซ์ตริน

คำเตือนบนฉลาก: อาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า · เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารหลากหลาย ครบ 5 หมู่

สำหรับครอบครัวที่กำลังจัดการเรื่องกฎหมายของพ่อแม่: ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ทำให้ความสามารถในการตัดสินใจหรือความจำดีขึ้น และไม่เกี่ยวข้องกับการประเมินความสามารถทางกฎหมาย ถ้าผู้ป่วยตัดสินใจเองไม่ได้แล้ว การเริ่มอาหารเสริมใดควรให้ผู้ดูแลหลักเป็นผู้ตัดสินใจร่วมกับแพทย์ที่ดูแล

หลักฐานของแต่ละส่วนประกอบ เทียบปริมาณที่ใช้ในงานวิจัยกับปริมาณในแคปซูล

• •เห็ดหัวลิง 250 มก. — งานในผู้มีภาวะปริชานบกพร่องเล็กน้อย 30 คนใช้วันละ 3 กรัม (มากกว่าในแคปซูล 12 เท่า คำนวณ) และคะแนนลดลงอย่างมีนัยสำคัญหลังหยุด 4 สัปดาห์ ฉลากไม่ระบุว่าเป็นดอกเห็ด เส้นใย หรือสารสกัด และมีรายงานการแพ้รุนแรง
• •สารสกัดพรมมิ 150 มก. — ในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ งานทบทวนพบว่าไม่ต่างจากยาหลอก โดยหลักฐานมีความเชื่อมั่นต่ำมาก งานในผู้ใหญ่สุขภาพดีใช้สารสกัดมาตรฐานวันละ 300 มก. (2 เท่า คำนวณ) ฉลากไม่ระบุปริมาณสารบาโคไซด์ และอาจทำให้ท้องไส้ไม่สบาย
• •โคลีนราว 37 มก. ต่อวัน (คำนวณ) — ราว 7–9% ของปริมาณที่ผู้ใหญ่ควรได้รับต่อวัน (คำนวณ) งานทดลองให้โคลีนเสริมขนาดสูงกว่านี้มาก ไม่พบผลต่อความจำ
• •สารสกัดใบแปะก๊วย 50 มก. — งาน GEM ในผู้สูงอายุ 3,069 คน ใช้วันละ 240 มก. (4.8 เท่า คำนวณ) ไม่ลดการเกิดสมองเสื่อม งานทบทวน Cochrane สรุปว่าหลักฐานไม่สอดคล้องและเชื่อถือไม่ได้ ใบแปะก๊วยเป็นที่มาของคำเตือนเรื่องเลือดแข็งตัวช้า
• •วิตามินบี 6 (จากไพริดอกซิน HCl 2 มก.) ราว 1.65 มก. (คำนวณ) — ใกล้เคียงปริมาณที่ผู้สูงอายุควรได้รับต่อวัน งาน VITACOG ใช้บี 6 วันละ 20 มก. ร่วมกับโฟลิกและบี 12 ซึ่งแคปซูลนี้ไม่มี และงานรวมราว 22,000 คนพบว่าวิตามินบีไม่ช่วยการทำงานด้านความคิด

ยังไม่พบงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และผลิตภัณฑ์นี้ไม่ได้มีไว้เพื่อป้องกัน ชะลอ หรือรักษาภาวะสมองเสื่อม

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) ยาต้านเกล็ดเลือด (เช่น แอสไพริน โคลพิโดเกรล) ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด ผู้มีเลือดออกง่าย หรือจะผ่าตัดหรือทำฟัน: ฉลากเตือนว่าอาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยาสมองเสื่อม (โดเนพีซิล ริวาสติกมีน กาแลนตามีน เมมานทีน) หรือยาจิตเวช: ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาเอง ยังไม่มีงานในคนเรื่องการใช้พรมมิร่วมกับยาสมองเสื่อม ต้องแจ้งแพทย์ก่อน
• •ผู้เป็นลมชักหรือใช้ยากันชัก: ใบแปะก๊วยมีรายงานการชัก ต้องปรึกษาแพทย์
• •ผู้ป่วยพาร์กินสันที่ใช้ยาเลโวโดปา ผู้เป็นโรคไทรอยด์ หรือใช้ยาหลายชนิด: แจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน
• •ผู้แพ้เห็ดหรือมีประวัติแพ้อาหารและสมุนไพร: เห็ดหัวลิงมีรายงานการแพ้รุนแรง
• •ผู้ที่กินวิตามินรวมหรือบีรวมอยู่แล้ว: ให้นับวิตามินบี 6 จากทุกแหล่งรวมกัน
• •ผู้ป่วยที่ลืมว่ากินอะไรไปแล้ว: ให้ผู้ดูแลเป็นคนจัดยาและอาหารเสริมทุกชนิด และนำรายการทั้งหมดไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดู

ผลิตภัณฑ์นี้มีสารสกัดใบแปะก๊วย ฉลากระบุว่าอาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ผู้ที่จะผ่าตัด ผู้มีประวัติชัก และผู้ที่ใช้ยาสมองเสื่อมหรือยาประจำตัวอื่น ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ห้ามหยุดหรือปรับยาที่แพทย์สั่งเอง ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการตรวจวินิจฉัยหรือการรักษาภาวะสมองเสื่อม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเม็มโมร่าทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัย คำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หรือคำแนะนำทางกฎหมาย เรื่องคดี เอกสาร ค่าใช้จ่าย และสิทธิสวัสดิการ ให้ปรึกษานักกฎหมายหรือหน่วยงานที่รับผิดชอบโดยตรง

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง รวมถึงยาสมองเสื่อม ยาพาร์กินสัน และยาจิตเวช แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค และไม่ใช้แทนการตรวจหาสาเหตุของอาการหลงลืม

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ สับสนหรือพฤติกรรมเปลี่ยนขึ้นมาทันที ซึมลงปลุกยาก แขนขาอ่อนแรงหรือชาครึ่งซีกทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ชัก หายใจลำบาก เจ็บแน่นหน้าอก หรือหกล้มศีรษะกระแทก ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 · หากมีความคิดทำร้ายตัวเอง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 และโทรปรึกษาสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ได้ (ฟรี 24 ชั่วโมง)