เก๋ากี้กับยาวาร์ฟาริน กินด้วยกันได้ไหม รายงานผู้ป่วยบอกอะไร

คำตอบสั้น: เก๋ากี้ (goji berry หรือ Lycium barbarum) เป็นผลไม้แห้งสีแดงที่คนไทยคุ้นจากซุปจีนและชาสมุนไพร ผู้ที่กินยาวาร์ฟารินไม่ควรเริ่มกินเก๋ากี้เป็นประจำโดยไม่บอกแพทย์ เพราะมีรายงานผู้ป่วยที่ตีพิมพ์อย่างน้อย 4 ฉบับ (รายงานปี 2015 ระบุว่าสอดคล้องกับรายงานก่อนหน้า 3 ฉบับ) ว่าผู้ใช้วาร์ฟารินมีค่า INR สูงขึ้นหลังดื่มชา น้ำ หรือเหล้าดองเก๋ากี้ บางรายมีเลือดออก และการทบทวนอย่างเป็นระบบในวารสาร British Journal of Clinical Pharmacology ปี 2021 จัดเก๋ากี้ไว้ในกลุ่มที่บุคลากรการแพทย์ควรระวังเรื่องเลือดออก ยังไม่มีงานวิจัยที่บอกได้ว่ากินเท่าไรจึงปลอดภัย และห้ามหยุดหรือปรับขนาดยาวาร์ฟารินเอง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •วาร์ฟาริน คือยาต้านการแข็งตัวของเลือดที่แพทย์ปรับขนาดตามผลเลือด INR ทำให้ไวต่ออาหารและสมุนไพรหลายชนิด
• •รายงานผู้ป่วยอย่างน้อย 4 ฉบับ พบ ค่า INR สูงขึ้นหลังดื่มเครื่องดื่มที่มีเก๋ากี้
• •รายงานปี 2015 ระบุว่าการกินเก๋ากี้ ขนาดใหญ่ มากกว่า 6–12 กรัม เพิ่มฤทธิ์วาร์ฟารินได้ชัด แต่ไม่มีงานไหนบอกปริมาณที่ปลอดภัย
• •MedlinePlus แนะนำให้ บอกแพทย์และเภสัชกรทุกครั้ง ว่ากินวิตามิน อาหารเสริม หรือสมุนไพรอะไรอยู่
• •เลือดออกไม่หยุด อาเจียนเป็นเลือด หรืออุจจาระดำ ข้อใดข้อหนึ่ง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

เก๋ากี้คืออะไร และทำไมคนกินวาร์ฟารินต้องรู้

เก๋ากี้คือผลแห้งของพืชในวงศ์มะเขือ (Solanaceae) ที่แพทย์แผนจีนใช้มานาน รายงานทางการแพทย์ใช้ชื่อหลายแบบ เช่น Lycium barbarum, goji berry, Chinese wolfberry และ Gouqizi ทั้งหมดหมายถึงพืชกลุ่มเดียวกัน

ในชีวิตคนไทย เก๋ากี้มักอยู่ในน้ำซุปตุ๋นยาจีน ชาสมุนไพร เครื่องดื่มบรรจุขวด เหล้ายาดอง และผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่ผสมผงผักผลไม้

วาร์ฟาริน (warfarin) คือยาต้านการแข็งตัวของเลือด MedlinePlus ระบุว่าใช้ป้องกันและรักษาลิ่มเลือด และใช้ในคนที่หัวใจเต้นผิดจังหวะบางชนิด ใส่ลิ้นหัวใจเทียม หรือเคยเป็นหัวใจวายหรือหลอดเลือดสมองมาก่อน

INR (International Normalized Ratio) คือค่าจากการตรวจเลือดที่บอกว่าเลือดแข็งตัวช้าแค่ไหน MedlinePlus ระบุว่าแพทย์จะสั่งตรวจเลือดค่านี้เป็นประจำเพื่อดูการตอบสนองต่อวาร์ฟาริน และอาจเพิ่มหรือลดขนาดยาตามผลเลือด

เพราะวาร์ฟารินต้องอยู่ในช่วงแคบ ๆ จึงมีของกินหลายอย่างที่ทำให้ค่าเลื่อนได้ ดูภาพรวมเรื่องผักผลไม้กับยานี้ได้ที่ กินวาร์ฟารินกินผักผลไม้อะไรได้บ้าง

รายงานผู้ป่วยเรื่องเก๋ากี้กับวาร์ฟารินพบอะไรบ้าง

รายงานที่เปิดอ่านได้เล่าเหตุการณ์คล้ายกัน คือผู้ป่วยที่กินวาร์ฟารินอยู่ มีค่า INR สูงขึ้นหลังดื่มเครื่องดื่มที่มีเก๋ากี้

• •รายงานปี 2001 (มหาวิทยาลัยวอชิงตัน สหรัฐ): หญิงชาวจีนอายุ 61 ปี เดิมคุม INR ได้ที่ 2–3 ดื่มชาเก๋ากี้เข้มข้นวันละ 3–4 แก้วติดต่อกัน 4 วัน INR ขึ้นเป็น 4.1 แพทย์งดยา 1 วันแล้วให้ขนาดต่ำลง เมื่อเลิกดื่มชา 7 วันต่อมา INR กลับมาที่ 2.4
• •รายงานปี 2012 (สหรัฐ): หญิงอายุ 71 ปีเริ่มวาร์ฟารินหลังผ่าตัดเข่าราว 3 เดือน ดื่มน้ำเก๋ากี้ 4 วันก่อนเข้าโรงพยาบาล ค่า PT (เวลาที่เลือดใช้แข็งตัว) นานเกิน 120 วินาที มีเลือดกำเดา รอยช้ำ และเลือดออกทางทวารหนัก หลังหยุดน้ำเก๋ากี้และยา แล้วได้วิตามินเค INR ลดเหลือ 2.6 ใน 2 วัน
• •รายงานปี 2015 (โรงพยาบาลในฝูเจี้ยน จีน): ชายอายุ 65 ปีที่กินวาร์ฟารินมานาน ดื่มเหล้าดองเก๋ากี้ แล้ว INR สูงขึ้นพร้อมเลือดออก

ผู้เขียนรายงานปี 2012 สรุปว่าควรแนะนำผู้ป่วยให้หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มสมุนไพรที่มีเก๋ากี้ระหว่างใช้วาร์ฟาริน และแพทย์ควรถามประวัติการใช้สมุนไพรก่อนสั่งยา

รายงานผู้ป่วยไม่กี่รายน่าเชื่อแค่ไหน

รายงานผู้ป่วย (case report) คือการเล่าเหตุการณ์ในคนไม่กี่คน จึงบอกได้ว่า “อาจเกี่ยวข้อง” แต่บอกไม่ได้ว่าเกิดบ่อยแค่ไหน

• •รายงานปี 2012 ใช้แบบประเมิน Naranjo ซึ่งเป็นแบบให้คะแนนว่าอาการไม่พึงประสงค์น่าจะมาจากสารใด ได้ 6 คะแนน แปลว่า “น่าจะสัมพันธ์” (probable) ไม่ใช่พิสูจน์แล้ว
• •รายงานปี 2001 ทดลองในหลอดทดลองพบว่าชาเก๋ากี้ยับยั้งเอนไซม์ตับ CYP2C9 ที่ใช้กำจัดวาร์ฟารินได้ เพียงอ่อน ๆ ผู้วิจัยจึงคิดว่าอาจมีกลไกอื่นร่วมด้วย กลไกที่แท้จริงยังไม่ทราบ
• •รายงานปี 2015 ระบุว่ายังต้องศึกษาต่อเรื่องกลไก

ข้อสรุปที่ตรงที่สุดคือ มีสัญญาณเตือนซ้ำ ๆ จากหลายประเทศ แต่ยังไม่มีงานทดลองที่วัดว่าเก๋ากี้ปริมาณเท่าไรเปลี่ยนค่า INR ทางที่ปลอดภัยคือให้แพทย์รู้และตรวจ INR ตามนัด

ใส่เก๋ากี้ในแกงจืดหรือซุปนิดหน่อย กินได้ไหม

ยังไม่มีงานวิจัยที่ตอบได้ว่าเก๋ากี้ไม่กี่เม็ดในน้ำซุปปลอดภัยกับวาร์ฟารินหรือไม่ สิ่งที่หลักฐานบอกได้มีเท่านี้

• •การทบทวนอย่างเป็นระบบปี 2021 ซึ่งรวบรวม 149 บทความ สรุปว่าอาหาร สมุนไพร และอาหารเสริมส่วนใหญ่กินได้ในปริมาณพอประมาณ แต่มีบางชนิดที่ควรระวังเรื่องเลือดออก และ เก๋ากี้ (Chinese wolfberry) อยู่ในรายการนั้น
• •รายงานปี 2015 ระบุว่าการกิน ขนาดใหญ่ มากกว่า 6–12 กรัม เพิ่มฤทธิ์วาร์ฟารินได้มาก และแนะนำให้ใช้สมุนไพรตามขนาดในตำรา แต่ไม่ได้บอกว่าปริมาณที่น้อยกว่านั้นปลอดภัย
• •รายงานปี 2001 และ 2012 เป็นการ ดื่มต่อเนื่อง 4 วัน

ในทางปฏิบัติ ถ้ากินเก๋ากี้ในอาหารเป็นครั้งคราวอยู่แล้ว ให้บอกแพทย์ตอนไปตรวจ INR ครั้งถัดไป ถ้ากำลังจะเริ่มดื่มชาเก๋ากี้ทุกวัน กินเก๋ากี้อบแห้งเป็นของว่าง หรือเริ่มอาหารเสริมที่มีเก๋ากี้ ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่ม เพื่อให้แพทย์นัดตรวจ INR ถี่ขึ้นได้ถ้าจำเป็น ซึ่งเป็นสิ่งที่รายงานปี 2015 แนะนำไว้

ความเชื่อที่พบบ่อย: สมุนไพรเป็นของธรรมชาติ กินคู่ยาได้เสมอ

ไม่จริง ผู้เขียนรายงานปี 2015 เขียนไว้ตรง ๆ ว่ายาสมุนไพรไม่ได้ปลอดภัยเสมอแม้จะมาจากธรรมชาติ

การทบทวนปี 2021 พบรายงานว่ามีอาหาร สมุนไพร และอาหารเสริม 78 ชนิดที่มีปฏิกิริยากับวาร์ฟาริน ในจำนวนนี้ 45 ชนิดเสริมฤทธิ์ยา (เสี่ยงเลือดออก) 23 ชนิดต้านฤทธิ์ยา (เสี่ยงลิ่มเลือด) และมีรายงานเลือดออกตั้งแต่จ้ำเลือด เลือดออกตามไรฟัน ไปจนถึงเลือดออกในสมองจนเสียชีวิต

อีกความเชื่อหนึ่งคือ “กินเก๋ากี้แล้วค่า INR สูง ก็แค่ลดยาวาร์ฟารินเอง” ห้ามทำเด็ดขาด การปรับยาต้องให้แพทย์ตัดสินจากผลเลือด MedlinePlus ระบุว่าห้ามหยุดวาร์ฟารินเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์

มีอะไรอีกที่คนกินวาร์ฟารินควรระวังคล้ายเก๋ากี้

การทบทวนปี 2021 ระบุรายการที่ควรระวังเรื่องเลือดออก ได้แก่ เก๋ากี้ ชาคาโมมายล์ กัญชา แครนเบอร์รี ไคโตซาน ชาเขียว ใบแปะก๊วย ขิง ผักโขม สาโทเซนต์จอห์น ซูชิ และการสูบบุหรี่

MedlinePlus ยังระบุผลิตภัณฑ์ที่อาจมีปฏิกิริยากับวาร์ฟาริน เช่น โคเอนไซม์ คิวเท็น เอ็กไคนาเซีย กระเทียม ใบแปะก๊วย โสม และโกลเดนซีล รวมถึงยาแก้ปวดกลุ่มแอสไพรินและเอ็นเสด เช่น ไอบูโพรเฟน

• •ถั่วนัตโตะ มีวิตามินเค 2 สูง ทำให้ยาออกฤทธิ์น้อยลง อ่านต่อที่ นัตโตะกับยาละลายลิ่มเลือด
• •โคเอนไซม์ คิวเท็น ดูรายละเอียดที่ โคคิวเท็นห้ามกินคู่กับอะไร
• •ผักใบเขียว MedlinePlus แนะนำให้กินผักที่มีวิตามินเคในปริมาณใกล้เคียงกันทุกสัปดาห์ ไม่ใช่งด และอย่ากินมากผิดปกติทีเดียว

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ทันที

ถ้ากินวาร์ฟารินแล้วมีอาการเลือดออกผิดปกติ ห้ามรอให้ถึงวันนัด MedlinePlus ระบุอาการที่ต้องติดต่อแพทย์ทันที ได้แก่ เลือดออกไม่หยุด เลือดกำเดา เลือดออกตามไรฟัน ช้ำง่าย ไอหรืออาเจียนเป็นเลือดหรือสีน้ำตาลคล้ายกากกาแฟ ประจำเดือนมามากผิดปกติ ปัสสาวะสีชมพู แดง หรือน้ำตาลเข้ม อุจจาระมีเลือดหรือดำเหนียว ปวดศีรษะ เวียนศีรษะ หรืออ่อนแรง

มีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •อาเจียนเป็นเลือดหรือสีคล้ายกากกาแฟ
• •ถ่ายอุจจาระดำเหนียวหรือมีเลือดปนมาก
• •เลือดออกที่กดแล้วไม่หยุด
• •ปวดศีรษะรุนแรงทันที แขนขาอ่อนแรง ปากเบี้ยว หรือพูดไม่ชัด

ถ้าจะทำฟัน ถอนฟัน หรือผ่าตัด ต้องให้แพทย์ผู้สั่งยาเป็นคนตัดสินเรื่องการปรับยา อ่านเพิ่มที่ กินยาละลายลิ่มเลือด หยุดเองได้ไหม ถอนฟัน ผ่าตัด

คุยกับหมอหรือเภสัชกรเรื่องเก๋ากี้อย่างไรให้ได้คำตอบชัด

วิธีที่ได้ผลคือเอาของจริงไปให้ดู เพราะหลายผลิตภัณฑ์มีเก๋ากี้ผสมอยู่โดยไม่ได้เขียนไว้หน้ากล่องตัวใหญ่

1. 1ถ่ายรูปหรือนำกล่องชา เครื่องดื่ม หรืออาหารเสริมทุกชนิดที่กินอยู่ไปที่คลินิกวาร์ฟาริน
2. 2บอกว่ากินบ่อยแค่ไหน ปริมาณเท่าไร และเริ่มกินเมื่อไร
3. 3ถามว่าควรนัดตรวจ INR เร็วขึ้นหรือไม่ ถ้าจะเริ่มหรือเลิกสมุนไพร
4. 4ถ้าเลิกกินเก๋ากี้ที่เคยกินประจำ ก็ต้องบอกแพทย์เช่นกัน เพราะค่า INR อาจเปลี่ยนอีกทาง
5. 5ไปตรวจเลือดตามนัดทุกครั้ง ซึ่ง MedlinePlus ย้ำว่าเป็นวิธีหาขนาดยาที่เหมาะกับแต่ละคน

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ชื่อบนฉลาก เบต้า ลีฟ โปร พลัส) เลข อย. 13-1-15859-5-1473 บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากระบุรับประทานวันละ 1 เม็ด ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด

เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ และยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ ต่อ 1 เม็ดตามฉลาก

• •ผงเก๋ากี้ 28.630 มก. — เก๋ากี้มีรายงานผู้ป่วยค่า INR สูงและเลือดออกเมื่อใช้ร่วมกับวาร์ฟารินตามที่เล่าข้างต้น ยังไม่มีการศึกษาว่าปริมาณระดับนี้มีผลต่อค่า INR หรือไม่ และไม่มีงานวิจัยที่บอกปริมาณเก๋ากี้ที่ปลอดภัยสำหรับผู้ใช้วาร์ฟาริน
• •ผงถั่วนัตโตะ 100 มก. — ถั่วนัตโตะเป็นแหล่งวิตามินเค 2 ที่อาจรบกวนยาวาร์ฟาริน ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณวิตามินเค 2 ในผงนี้ จึงตอบไม่ได้ว่ามีมากพอจะรบกวนยาหรือไม่
• •โคเอนไซม์ คิวเท็น (10%) 75 มก. (ตัวโคเอนไซม์ คิวเท็นราว 7.5 มก. เป็นค่าคำนวณ) — MedlinePlus จัดโคเอนไซม์ คิวเท็นไว้ในรายการที่อาจมีปฏิกิริยากับวาร์ฟาริน และมีรายงานบางรายว่าทำให้ฤทธิ์วาร์ฟารินลดลง
• •สารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. — ฉลากระบุห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน

ส่วนประกอบที่เหลือดูครบทุกรายการได้ที่ ส่วนประกอบครบทั้ง 28 รายการ

ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ปลอดภัยเมื่อใช้ร่วมกับยาวาร์ฟาริน ผู้ใช้วาร์ฟารินต้องให้แพทย์ผู้สั่งยาพิจารณาก่อนเสมอ

ส่วนประกอบมีสารสกัดขมิ้นชัน ฉลากระบุห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน และมีผงถั่วนัตโตะ ผงเก๋ากี้ และโคเอนไซม์ คิวเท็น ซึ่งเกี่ยวข้องกับยาต้านการแข็งตัวของเลือด ผู้ที่ใช้ยาวาร์ฟารินหรือยาต้านเกล็ดเลือด ผู้ป่วยตับแข็ง และผู้แพ้นมหรือถั่วเหลือง ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน หากมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ เบื่ออาหาร ให้หยุดและพบแพทย์ทันที

คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน · มีนมและถั่วเหลือง · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที