นิ่วในถุงน้ำดี กินขมิ้นชันได้ไหม ตัดถุงน้ำดีแล้วกินได้หรือเปล่า

คำตอบสั้น: คนที่เป็นนิ่วในถุงน้ำดี ไม่ควรกินขมิ้นชันเอง เพราะขมิ้นชันกระตุ้นการหลั่งน้ำดีและทำให้ถุงน้ำดีบีบตัว ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่าห้ามใช้ในผู้ที่มีนิ่วในถุงน้ำดี ถุงน้ำดีอุดตัน หรือถุงน้ำดีอักเสบ และห้ามใช้ในผู้ที่ท่อน้ำดีอุดตัน ส่วนคนที่ ผ่าตัดถุงน้ำดีออกแล้ว ศูนย์เดียวกันตอบว่ายังไม่มีข้อห้าม แต่ควรใช้อย่างระมัดระวังและสังเกตความผิดปกติ ทั้งสองกลุ่มควรถามแพทย์ที่ดูแลก่อนเริ่มกินผลิตภัณฑ์ที่มีขมิ้นชัน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร ม.มหิดล ระบุข้อห้ามใช้ขมิ้นชันว่า ห้ามใช้ในผู้ที่ท่อน้ำดีอุดตัน และในคำตอบอีกฉบับระบุว่าห้ามใช้ในผู้ที่มีนิ่วในถุงน้ำดี ถุงน้ำดีอุดตัน หรือถุงน้ำดีอักเสบ
• •เอกสารกำกับสมุนไพรขมิ้นชันขององค์การยาแห่งสหภาพยุโรป (EMA) ปี 2018 ไม่แนะนำ ในภาวะท่อน้ำดีอุดตัน ท่อน้ำดีอักเสบ โรคตับ นิ่วในถุงน้ำดี และโรคทางเดินน้ำดีอื่น
• •งานวิจัยในอาสาสมัคร 12 คนพบว่า เคอร์คูมินเพียง 20 มิลลิกรัม ทำให้ถุงน้ำดีบีบตัวลงราว 34% ภายใน 2 ชั่วโมง
• •คนที่ผ่าตัดถุงน้ำดีออกแล้ว ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร ม.มหิดล ตอบว่า ยังไม่มีข้อห้าม แต่ควรระวัง
• •ปวดท้องขวาบนนานหลายชั่วโมง มีไข้ หนาวสั่น ตาเหลือง ไม่ใช่อาการที่ควรแก้ด้วยสมุนไพรแก้ท้องอืด มีอาการข้อใดข้อหนึ่งให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ทำไมขมิ้นชันถึงเกี่ยวกับถุงน้ำดี

เพราะขมิ้นชันมีฤทธิ์กระตุ้นการหลั่งน้ำดีและทำให้ถุงน้ำดีบีบตัว ซึ่งเป็นเหตุผลเดียวกับที่แหล่งข้อมูลทั้งไทยและยุโรปใช้อธิบายข้อห้าม

ถุงน้ำดีคืออวัยวะรูปกระเปาะใต้ตับที่เก็บน้ำดีไว้ แล้วบีบตัวส่งน้ำดีผ่านท่อน้ำดีลงลำไส้เมื่อเรากินอาหาร โดยเฉพาะอาหารมัน

เคอร์คูมินคือสารสีเหลืองสำคัญในขมิ้นชัน งานวิจัยของมหาวิทยาลัยในอินโดนีเซียที่ตีพิมพ์ในวารสาร Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition ปี 2002 ให้อาสาสมัครสุขภาพดี 12 คนกินเคอร์คูมินครั้งเดียวขนาด 20, 40 และ 80 มิลลิกรัม แล้ววัดขนาดถุงน้ำดีด้วยอัลตราซาวด์ พบว่าถุงน้ำดีหดตัวลงราว 34%, 51% และ 72% ตามลำดับภายใน 2 ชั่วโมง

ตัวเลขนี้บอกว่า ขนาดระดับสิบมิลลิกรัมก็มีผลต่อถุงน้ำดีได้ ไม่ต้องกินมากเป็นกรัม แต่งานนี้มีข้อจำกัดคือกลุ่มตัวอย่างเล็ก วัดผลครั้งเดียว และทำในอาสาสมัครสุขภาพดี

คนเป็นนิ่วในถุงน้ำดี กินขมิ้นชันได้ไหม

แหล่งข้อมูลที่เราเปิดตรวจแนะนำให้หลีกเลี่ยง หรือใช้เฉพาะภายใต้การดูแลของแพทย์

• •ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ตอบคำถามเมื่อ 19 ก.ค. 2562 ว่า ห้ามใช้ขมิ้นชันในผู้ที่มีภาวะนิ่วในถุงน้ำดี ถุงน้ำดีอุดตัน หรือถุงน้ำดีอักเสบ เพราะขมิ้นชันมีฤทธิ์กระตุ้นการหลั่งน้ำดี และอาจทำให้การอักเสบหรือการอุดตันมากขึ้น
• •ศูนย์เดียวกันตอบคำถามเมื่อ 26 ต.ค. 2560 โดยจัดผู้ป่วยนิ่วในถุงน้ำดีไว้ในข้อควรระวังว่า ควรระวังการใช้ ยกเว้นภายใต้การดูแลของแพทย์
• •EMA ระบุในข้อ 4.4 ของเอกสารกำกับขมิ้นชันว่า ไม่แนะนำ ในภาวะนิ่วในถุงน้ำดีและโรคทางเดินน้ำดีอื่น เพราะอาจกระตุ้นการหลั่งน้ำดี

ถ้อยคำของสองฉบับจากมหิดลเข้มไม่เท่ากัน แต่ไปทางเดียวกันคือ ไม่ควรเริ่มกินเอง สิ่งที่ปลอดภัยกว่าคือถามแพทย์ที่ติดตามนิ่วของคุณก่อน

นิ่วที่ไม่มีอาการ กินได้ไหม

แหล่งที่เราตรวจไม่ได้แยกยกเว้นนิ่วที่ไม่มีอาการ จึงควรถือว่าอยู่ในกลุ่มที่ต้องระวังเหมือนกัน

สถาบันโรคเบาหวาน ทางเดินอาหาร และไต แห่งชาติสหรัฐฯ (NIDDK) อธิบายว่า คนที่มีนิ่วในถุงน้ำดีส่วนใหญ่ไม่มีอาการ เรียกว่านิ่วเงียบ แต่ถ้านิ่วไปอุดท่อน้ำดี น้ำดีจะคั่งในถุงน้ำดีและทำให้ปวดได้ ถ้ายังไม่แน่ใจว่าตัวเองมีนิ่วหรือไม่ อ่านอาการเพิ่มที่ นิ่วในถุงน้ำดี อาการเริ่มแรก

ตัดถุงน้ำดีออกแล้ว กินขมิ้นชันได้ไหม

ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร ม.มหิดล ตอบว่ายังไม่มีข้อห้ามสำหรับผู้ที่ผ่าตัดนิ่วในถุงน้ำดีออกแล้ว แต่ควรใช้อย่างระมัดระวังและเฝ้าสังเกตความผิดปกติ

เหตุผลที่ยังต้องระวัง คือรายการของ EMA ไม่ได้มีแค่นิ่วในถุงน้ำดี แต่รวมถึงท่อน้ำดีอุดตัน ท่อน้ำดีอักเสบ และโรคทางเดินน้ำดีอื่นด้วย การผ่าตัดเอาถุงน้ำดีออกไม่ได้ทำให้ท่อน้ำดีหายไป

สิ่งที่ควรทำถ้าผ่าตัดแล้วและอยากกินผลิตภัณฑ์ที่มีขมิ้นชัน

• •บอกแพทย์ที่ผ่าตัดหรือแพทย์ที่ตรวจติดตามว่าจะกินอะไร พร้อมนำกล่องไปให้ดูส่วนประกอบ
• •ถ้าหลังเริ่มกินมีอาการปวดท้องขวาบน หรือท้องอืดหลังอาหารมันมากขึ้น ให้หยุดผลิตภัณฑ์นั้นแล้วไปพบแพทย์ ถ้าปวดนานหลายชั่วโมง ตัวเหลือง ตาเหลือง หรือมีไข้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
• •ถ้ายังมีอาการท้องเสียหรืออาการผิดปกติหลังผ่าตัด อ่านต่อที่ ตัดถุงน้ำดีแล้ว ผลกระทบมีอะไร

ท่อน้ำดีอุดตันคืออะไร ทำไมฉลากอาหารเสริมที่มีขมิ้นชันจึงเขียนห้าม

ท่อน้ำดีอุดตันคือภาวะที่ทางเดินน้ำดีจากตับและถุงน้ำดีลงลำไส้ถูกปิดกั้น เช่น จากนิ่วที่หลุดไปค้างในท่อ

NIDDK เตือนว่าถ้าท่อน้ำดีถูกอุดค้างอยู่นานเกินไม่กี่ชั่วโมง อาจเกิดภาวะแทรกซ้อน และถ้าปล่อยไว้ไม่รักษา การอุดตันของท่อน้ำดีหรือท่อตับอ่อนอาจถึงชีวิตได้

เมื่อทางออกของน้ำดีถูกปิดอยู่แล้ว สารที่กระตุ้นให้หลั่งน้ำดีและบีบถุงน้ำดีจึงไม่ควรเติมเข้าไป ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร ม.มหิดล จึงจัดท่อน้ำดีอุดตันไว้ใน ข้อห้ามใช้ ไม่ใช่แค่ข้อควรระวัง อ่านสาเหตุและอาการเพิ่มเติมที่ ท่อน้ำดีอุดตัน อาการเป็นยังไง

ได้ยินว่าขมิ้นชันแก้ท้องอืด ปวดจุกหลังกินของมันก็กินได้ จริงไหม

ไม่ควรทำ เพราะอาการปวดจากนิ่วในถุงน้ำดีคล้ายอาการท้องอืดอาหารไม่ย่อยได้มาก

ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร ม.มหิดล ระบุข้อบ่งใช้ของขมิ้นชันว่าใช้บรรเทาอาการแน่นจุกเสียด ท้องอืด ท้องเฟ้อ คนจำนวนมากจึงหยิบขมิ้นชันมากินเมื่อรู้สึกจุกแน่นหลังกินข้าวมันไก่ หมูทอด หรือแกงกะทิ

ปัญหาคือ NIDDK อธิบายว่าอาการปวดจากนิ่วในถุงน้ำดีมักเกิดหลังมื้ออาหารหนัก มักเป็นตอนเย็นหรือกลางคืน ปวดท้องด้านขวาบนและอาจนานหลายชั่วโมง และอาการคล้ายโรคอื่น เช่น แผลในกระเพาะอาหาร กรดไหลย้อน ตับอ่อนอักเสบ ไส้ติ่งอักเสบ ซึ่งควรได้รับการตรวจจากแพทย์โดยเร็ว

ถ้าอาการแน่นจุกแบบนี้เกิดซ้ำ ควรไปตรวจหาสาเหตุก่อน ไม่ใช่กินสมุนไพรต่อไปเรื่อย ๆ เพราะถ้าเป็นนิ่วจริง ขมิ้นชันอยู่ในกลุ่มที่แหล่งข้อมูลแนะนำให้เลี่ยง

ขมิ้นชันละลายนิ่วได้ไหม

ไม่พบแหล่งที่เราเปิดตรวจระบุว่าขมิ้นชันละลายนิ่ว ทั้งศูนย์ข้อมูลสมุนไพร ม.มหิดล และ EMA กลับเตือนให้ระวังในผู้ที่มีนิ่ว เรื่องการรักษานิ่วให้คุยกับแพทย์ ซึ่งจะพิจารณาจากอาการและผลอัลตราซาวด์

นอกจากเรื่องถุงน้ำดี ใครอีกบ้างที่ต้องระวังขมิ้นชัน

กลุ่มที่แหล่งข้อมูลระบุตรงกันคือ คนเป็นโรคตับ หญิงตั้งครรภ์ เด็ก และคนที่กินยาบางกลุ่ม

• •โรคตับ — EMA จัดโรคตับไว้ในรายการที่ไม่แนะนำ ร่วมกับโรคทางเดินน้ำดี
• •หญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตร — EMA ไม่แนะนำเพราะยังไม่มีข้อมูลความปลอดภัยเพียงพอ ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร ม.มหิดล ให้ระวังในหญิงตั้งครรภ์ ยกเว้นภายใต้การดูแลของแพทย์
• •เด็ก — ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร ม.มหิดล ให้ระวังเพราะยังไม่มีข้อมูลด้านประสิทธิผลและความปลอดภัย ส่วน EMA ระบุว่ายังไม่มีข้อมูลพอในผู้ที่อายุต่ำกว่า 18 ปี
• •คนที่กินยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด — ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร ม.มหิดล ให้ระวังการใช้ร่วมกัน รวมถึงยาที่ผ่านเอนไซม์ CYP450 และยาเคมีบำบัดบางชนิด
• •คนที่กินต่อเนื่องนาน — ศูนย์เดียวกันแนะนำว่าถ้าต้องกินต่อเนื่องเกิน 3 เดือน ควรตรวจเลือดดูการทำงานของตับและไต

เรื่องผลข้างเคียงด้านกระเพาะและตับแบบละเอียด อ่านได้ที่ ขมิ้นชันอาการข้างเคียง มีโทษไหม

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์

NIDDK แนะนำให้ไปพบแพทย์ทันทีเมื่อมีอาการรุนแรงระหว่างหรือหลังอาการปวดถุงน้ำดี เพราะอาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อหรือการอักเสบของถุงน้ำดี ตับ หรือตับอ่อน

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •ปวดท้องนานหลายชั่วโมง โดยเฉพาะท้องด้านขวาบน
• •คลื่นไส้ อาเจียน
• •มีไข้ แม้เป็นไข้ต่ำ ๆ หรือหนาวสั่น
• •ตัวเหลือง ตาเหลือง
• •ปัสสาวะสีเข้มเหมือนน้ำชา หรืออุจจาระสีซีด

ถ้าอาการเกิดขึ้นหลังเริ่มกินผลิตภัณฑ์ที่มีขมิ้นชัน ให้หยุดผลิตภัณฑ์นั้นและนำกล่องไปให้แพทย์ดูด้วย

ก่อนกินผลิตภัณฑ์ที่มีขมิ้นชัน ควรถามแพทย์อย่างไร

เตรียมข้อมูล 4 อย่างไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดู จะได้คำตอบที่ตรงกับตัวคุณ

1. 1ผลอัลตราซาวด์หรือใบสรุปการรักษาที่บอกว่ามีนิ่วหรือผ่าตัดถุงน้ำดีไปแล้วหรือยัง
2. 2กล่องหรือรูปฉลากของผลิตภัณฑ์ที่จะกิน ให้เห็นปริมาณขมิ้นชันและคำเตือน
3. 3รายชื่อยาที่กินอยู่ทั้งหมด โดยเฉพาะยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
4. 4ผลตรวจค่าตับล่าสุด ถ้ามี

คำถามที่ใช้ได้เลย เช่น "ผมมีนิ่วในถุงน้ำดีแต่ไม่มีอาการ กินผลิตภัณฑ์ที่มีขมิ้นชันได้ไหม" หรือ "ผ่าตัดถุงน้ำดีมาแล้ว 1 ปี ถ้าจะกิน ต้องสังเกตอาการอะไร"

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าแคร์ (Beta Care)

เบต้าแคร์ (Beta Care) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0066 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 510 มก. ฉลากระบุให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับเรื่องนี้ต่อ 1 แคปซูล

• •สารสกัดขมิ้นชัน 50 มก. — ฉลากไม่ได้ระบุว่ามีเคอร์คูมินกี่เปอร์เซ็นต์ และไม่ได้ระบุว่าเป็นรูปแบบพิเศษใด จึงเทียบกับขนาดในงานวิจัยแบบตรง ๆ ไม่ได้ งานวิจัยถุงน้ำดีที่กล่าวถึงข้างบนใช้เคอร์คูมิน 20–80 มก. ครั้งเดียวในอาสาสมัครสุขภาพดี 12 คน และพบว่าถุงน้ำดีบีบตัวได้ตั้งแต่ขนาดระดับสิบมิลลิกรัม นี่คือเหตุผลที่คำเตือนบนฉลากมีความหมาย
• •เลซิตินจากถั่วเหลือง 100 มก. — ฉลากไม่ได้บอกว่าจับคู่กับขมิ้นชันเป็นสูตรพิเศษ

คำเตือนบนฉลาก: ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน · เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · มีผลิตภัณฑ์จากถั่วเหลือง

ผู้ที่มีนิ่วในถุงน้ำดี เคยผ่าตัดถุงน้ำดี หรือมีโรคตับ ควรนำกล่องไปปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าแคร์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที