ถุงน้ำดีอักเสบ อาการ เกิดจากอะไร เฉียบพลันกับเรื้อรังต่างกันอย่างไร

คำตอบสั้น: ถุงน้ำดีอักเสบเฉียบพลันส่วนใหญ่เกิดจาก นิ่วไปอุดท่อทางออกของถุงน้ำดี น้ำดีจึงค้าง ถุงน้ำดีบวม ระคายเคือง และติดเชื้อได้ อาการหลักคือ ปวดท้องขวาบนหรือใต้ลิ้นปี่นานกว่าครึ่งชั่วโมง มักหลังมื้อมัน อาจร้าวไปหลังหรือใต้สะบักขวา มีไข้ คลื่นไส้ และกดท้องแล้วเจ็บ ส่วนแบบเรื้อรังเกิดจากการอักเสบซ้ำหลายครั้งจนผนังถุงน้ำดีหนาและหดตัว ถ้าปวดรุนแรงไม่หาย ต้องไปโรงพยาบาลทันที เพราะอาจต้องให้น้ำเกลือ ยาปฏิชีวนะ และผ่าตัด

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •MedlinePlus: ถุงน้ำดีอักเสบเฉียบพลันมักเกิดเมื่อนิ่วอุดท่อ cystic duct (ท่อที่น้ำดีผ่านเข้าออกถุงน้ำดี)
• •ถ้ามีนิ่ว ส่วนใหญ่ต้องผ่าตัดเอาถุงน้ำดีออก และคนที่ผ่าตัดส่วนใหญ่ฟื้นตัวได้เต็มที่
• •ถ้าปล่อยไว้ อาจเกิดหนองในถุงน้ำดี เนื้อถุงน้ำดีตาย ถุงน้ำดีทะลุ และเยื่อบุช่องท้องอักเสบ
• •การไม่มีไข้ไม่ได้แปลว่าไม่อักเสบ ต้องให้แพทย์ตรวจ
• •ปวดรุนแรงไม่ทุเลา มีไข้หรือหนาวสั่น หรือตัวเหลืองตาเหลือง ข้อใดข้อหนึ่ง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ถุงน้ำดีอักเสบคืออะไร เกิดจากอะไร

ถุงน้ำดีอักเสบคือการอักเสบของถุงน้ำดี ซึ่งเป็นที่เก็บน้ำดีใต้ตับ MedlinePlus อธิบายว่าเกิดเมื่อน้ำดีติดค้างอยู่ในถุงน้ำดี ส่วนใหญ่เพราะ นิ่วไปอุดท่อทางออก น้ำดีที่คั่งทำให้ระคายเคืองและแรงดันในถุงน้ำดีสูงขึ้น จนบวมและติดเชื้อได้

สาเหตุอื่นที่พบน้อยกว่า ได้แก่ การเจ็บป่วยรุนแรง เช่น HIV หรือเบาหวาน และเนื้องอกของถุงน้ำดี (พบน้อย) แบบที่ไม่มีนิ่วเรียกว่า acalculous cholecystitis

เพราะต้นเหตุส่วนใหญ่คือนิ่ว ปัจจัยเสี่ยงจึงคล้ายกัน คือ เป็นผู้หญิง ตั้งครรภ์ ใช้ฮอร์โมน อายุมาก อ้วน น้ำหนักขึ้นลงเร็ว และเป็นเบาหวาน อ่านต่อที่ นิ่วในถุงน้ำดี เกิดจากอะไร คนที่เป็นเบาหวานควรคุมน้ำตาลตามเป้าที่แพทย์ตั้ง อ่านความหมายของตัวเลขได้ที่ ค่าน้ำตาลเท่าไรถึงเป็นเบาหวาน

ถุงน้ำดีอักเสบ อาการเป็นอย่างไร

อาการหลักคือปวดท้องด้านขวาบนหรือกลางท้องส่วนบน นานอย่างน้อย 30 นาที MedlinePlus อธิบายลักษณะว่า

• •ปวดแปลบ ปวดบีบ หรือปวดตื้อ ๆ
• •ปวดคงที่ ไม่ค่อยหายเป็นพัก
• •ร้าวไปที่หลังหรือใต้สะบักขวา
• •มักเกิดหลังอาหาร โดยเฉพาะหลังมื้อมัน

อาการร่วมที่อาจพบ

• •ไข้
• •คลื่นไส้ อาเจียน
• •ตัวเหลือง ตาเหลือง
• •อุจจาระสีซีดเหมือนดินเหนียว

เมื่อแพทย์ตรวจ มักกดท้องแล้วเจ็บ แพทย์จะตรวจเลือดดูการอักเสบ ค่าตับ บิลิรูบิน และเอนไซม์ตับอ่อน ร่วมกับอัลตราซาวนด์ช่องท้อง บางรายอาจตรวจ CT MRI หรือสแกนถุงน้ำดีด้วยสารรังสี (HIDA scan)

ความต่างจากอาการปวดนิ่วธรรมดาคือ อาการปวดนิ่วมักหยุดเมื่อนิ่วขยับ แต่ถุงน้ำดีอักเสบมักปวดยาวกว่า และอาจมีไข้หรือกดเจ็บร่วม (ไม่มีไข้ก็เป็นได้ ดูหัวข้อถัดไป) อ่านเรื่องอาการนิ่วที่ นิ่วในถุงน้ำดี อาการเริ่มแรก

ถุงน้ำดีอักเสบเฉียบพลันกับเรื้อรัง ต่างกันอย่างไร

แบบเฉียบพลัน

• •เกิดขึ้นทันที มักจากนิ่วอุดท่อ
• •ปวดชัดเจน อาจมีไข้ เป็นภาวะที่ต้องรักษาในโรงพยาบาล

แบบเรื้อรัง

• •MedlinePlus อธิบายว่าส่วนใหญ่เกิดจาก ถุงน้ำดีอักเสบเฉียบพลันซ้ำหลายครั้ง หรือท่อถูกอุดชั่วคราวซ้ำ ๆ
• •ผนังถุงน้ำดีหนาขึ้น ถุงน้ำดีหดเล็กลง เก็บและปล่อยน้ำดีได้ไม่ดีเหมือนเดิม
• •พบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย และพบมากขึ้นหลังอายุ 40 ปี
• •MedlinePlus ระบุว่า ยังไม่ชัดว่าแบบเรื้อรังเองทำให้เกิดอาการหรือไม่ อาการที่คนไข้รู้สึกมักเป็นอาการของการอักเสบเฉียบพลันที่กลับมาเป็นซ้ำ
• •การรักษาหลักคือผ่าตัดเอาถุงน้ำดีออก ถ้าป่วยหนักจนผ่าตัดไม่ได้ แพทย์อาจใช้ยาละลายนิ่ว ซึ่งอาจใช้เวลา 2 ปีหรือนานกว่า

ทำไมต้องไปโรงพยาบาล ไม่ควรรอดูอาการที่บ้าน

เพราะถ้าไม่รักษา ถุงน้ำดีอักเสบอาจลุกลามจนอันตรายถึงชีวิต ภาวะแทรกซ้อนที่ MedlinePlus ระบุ ได้แก่

• •หนองในถุงน้ำดี (empyema)
• •เนื้อถุงน้ำดีตาย (gangrene)
• •ถุงน้ำดีทะลุ และเยื่อบุช่องท้องอักเสบ
• •ตับอ่อนอักเสบ
• •นิ่วไปอุดท่อน้ำดีใหญ่จนติดเชื้อ (ท่อน้ำดีอักเสบ)

อย่าใช้ "ไข้" เป็นตัวตัดสินว่าจะไปหรือไม่ไป งานทบทวนเวชระเบียนผู้ป่วย 100 คนที่ส่งตรวจจากห้องฉุกเฉินในสหรัฐ (ปี 1996) พบว่า ในคนที่ผลสแกนเข้าได้กับถุงน้ำดีอักเสบ มีเพียงราว 15% ที่ให้ประวัติว่ามีไข้ แปลว่าคนส่วนใหญ่ที่ถุงน้ำดีอักเสบไม่ได้บอกว่ามีไข้ (เป็นงานเก่าและขนาดเล็ก แต่สอดคล้องกับที่ NIDDK ให้ไปพบแพทย์ทันทีเมื่อปวดนานหลายชั่วโมง แม้ไม่มีไข้)

ถุงน้ำดีอักเสบรักษาอย่างไร หายไหม

MedlinePlus อธิบายขั้นตอนที่มักเกิดขึ้นเมื่อไปโรงพยาบาล

1. 1ให้น้ำเกลือทางหลอดเลือด และอาจให้ยาปฏิชีวนะ
2. 2ยาแก้ปวด และอาหารไขมันต่ำถ้ากินได้
3. 3ผ่าตัดเอาถุงน้ำดีออก ถ้ามีนิ่ว ส่วนใหญ่ต้องผ่าตัด
4. 4ผ่าตัดฉุกเฉิน ถ้ามีเนื้อถุงน้ำดีตาย ถุงน้ำดีทะลุ ตับอ่อนอักเสบ ท่อน้ำดีอุดตันไม่หาย หรือติดเชื้อในท่อน้ำดี
5. 5ใส่ท่อระบายผ่านผนังหน้าท้องเข้าถุงน้ำดี ในคนที่ป่วยหนักมาก แล้วค่อยผ่าตัดเมื่ออาการดีขึ้น

MedlinePlus ระบุว่าถุงน้ำดีอักเสบอาจหายได้เอง แต่ถ้ามีนิ่ว ส่วนใหญ่ต้องผ่าตัด และ คนส่วนใหญ่ที่ผ่าตัดเอาถุงน้ำดีออกฟื้นตัวได้เต็มที่ การเอาถุงน้ำดีและนิ่วออกช่วยไม่ให้ปวดซ้ำ อ่านเรื่องการใช้ชีวิตหลังผ่าตัดที่ ตัดถุงน้ำดีแล้ว ผลกระทบมีอะไร

ระหว่างรอผ่าตัด กินอาหารอย่างไร

หลักที่แหล่งข้อมูลระบุคืออาหารไขมันต่ำ แต่ต้องทำตามที่แพทย์สั่งเป็นหลัก

• •MedlinePlus ระบุอาหารไขมันต่ำ (ถ้ากินได้) เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลแบบไม่ผ่าตัด และระบุว่าการลดอาหารมันอาจช่วยบรรเทาอาการในบางคน แต่ประโยชน์ยังไม่ได้รับการพิสูจน์
• •หลังรักษา แพทย์อาจให้กินอาหารเหลวช่วงแรกเพื่อพักถุงน้ำดี
• •เลี่ยงมื้อหนักและของทอด เช่น ข้าวขาหมู ไก่ทอด หมูกระทะ และแกงกะทิมัน ๆ
• •เลือกต้มจืด ปลานึ่ง ไข่ต้มหรือไข่ตุ๋น ผักลวก ข้าวต้ม แบ่งเป็นมื้อเล็ก

ถ้ามีเบาหวาน ให้ปรับอาหารร่วมกับแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร เพราะการงดอาหารหรือเปลี่ยนอาหารกะทันหันอาจกระทบระดับน้ำตาลและยาเบาหวานที่ใช้อยู่

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องถุงน้ำดีอักเสบ

ได้ยินว่ากินยาฆ่าเชื้อกับยาแก้ปวดที่บ้านก็พอ ไม่ต้องไปโรงพยาบาล จริงไหม ไม่ควรทำเอง MedlinePlus ระบุว่าถ้าปวดท้องรุนแรงให้รีบพบแพทย์ทันที การรักษาที่บ้านด้วยยาปฏิชีวนะเป็นทางเลือกที่แพทย์เป็นผู้ตัดสินหลังตรวจแล้วเท่านั้น

ได้ยินว่าไม่มีไข้ แปลว่าไม่ใช่ถุงน้ำดีอักเสบ จริงไหม ไม่จริง ดูหัวข้อ "ทำไมต้องไปโรงพยาบาล" ข้างบน คนส่วนใหญ่ที่ถุงน้ำดีอักเสบไม่ได้บอกว่ามีไข้

ได้ยินว่าตัดถุงน้ำดีแล้วย่อยไขมันไม่ได้อีกเลย จริงไหม ไม่จริง NIDDK ระบุว่าถุงน้ำดีไม่ใช่อวัยวะที่ขาดไม่ได้ น้ำดียังไหลจากตับลงลำไส้โดยตรง

อาการไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที

มีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •ปวดท้องขวาบนหรือใต้ลิ้นปี่รุนแรง ไม่ทุเลา หรือนานหลายชั่วโมง
• •มีไข้ แม้ไข้ต่ำ ๆ หรือหนาวสั่น
• •ตัวเหลืองหรือตาขาวเป็นสีเหลือง
• •ปัสสาวะสีเข้มเหมือนน้ำชา หรืออุจจาระสีซีด
• •อาเจียนจนกินดื่มไม่ได้

คนที่เคยเป็นถุงน้ำดีอักเสบแล้วกลับมามีอาการซ้ำ MedlinePlus ระบุให้ติดต่อแพทย์เช่นกัน

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด ฉลากระบุส่วนประกอบหลายรายการ (ดูรายการเต็มที่หน้าสินค้า) ส่วนที่เกี่ยวกับเรื่องน้ำดีคือ สารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. และสารสกัดอาร์ทิโชก 20 มก.

ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน ผู้ที่มีนิ่วในถุงน้ำดี เคยเป็นถุงน้ำดีอักเสบ หรือมีโรคถุงน้ำดีอื่น ต้องถามแพทย์ก่อนรับประทานทุกครั้ง ช่วงที่กำลังมีอาการปวดหรือรอผ่าตัด ไม่ควรเริ่มผลิตภัณฑ์ใหม่เอง

ทำไมคำเตือนนี้สำคัญ

• •สารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. — งานศึกษาในอาสาสมัครสุขภาพดีพบว่าเคอร์คูมินเพียง 20 มก. ทำให้ถุงน้ำดีบีบตัวเล็กลงราว 29% ภายใน 2 ชั่วโมง และ 40 มก. ทำให้บีบตัวราว 50% ซึ่งเป็นเหตุผลหนึ่งที่ผลิตภัณฑ์ที่มีขมิ้นชันมีคำเตือนนี้ งานนี้ไม่ได้ทำในผู้ป่วยนิ่วหรือถุงน้ำดีอักเสบ และฉลากไม่ได้ระบุว่าสารสกัด 50 มก. มีเคอร์คูมินเท่าไร จึงเทียบปริมาณกันตรง ๆ ไม่ได้
• •สารสกัดอาร์ทิโชก 20 มก. — งานนำร่องในอาสาสมัคร 20 คนพบว่าสารสกัด 1.92 กรัม ที่ให้ผ่านสายเข้าลำไส้เล็กส่วนต้นเพิ่มการหลั่งน้ำดี ขนาดในเม็ดน้อยกว่าราว 96 เท่า (คำนวณ) และให้คนละวิธี จึงเทียบผลกันไม่ได้

ไม่มีส่วนประกอบใดในเม็ดนี้ที่มีงานวิจัยในคนเรื่องถุงน้ำดีอักเสบ และไม่มีหลักฐานว่าเม็ดนี้ทำให้การอักเสบหรืออาการปวดลดลง

ข้อควรระวังอื่น

• •ก่อนผ่าตัดถุงน้ำดี: บอกศัลยแพทย์ว่ารับประทานผลิตภัณฑ์นี้ เพราะมีวิตามินอี และมีผงถั่วนัตโตะ (แหล่งวิตามินเค 2 ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณ) โคเอนไซม์ คิวเท็น และผงเก๋ากี้ ซึ่งเกี่ยวข้องกับยาต้านการแข็งตัวของเลือด ผู้ใช้ยาวาร์ฟารินหรือยาต้านเกล็ดเลือดต้องบอกแพทย์ก่อนเสมอ
• •เครือข่ายเฝ้าระวังตับอักเสบจากยาของสหรัฐ (DILIN) รายงานผู้ป่วยตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน 10 ราย
• •หากระหว่างรับประทานมีอาการปวดท้องขวาบน ไข้ ตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม อุจจาระสีซีด คลื่นไส้ หรือเบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ) และพบแพทย์ทันที
• •ผู้ป่วยตับแข็ง: แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ระบุว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย ผู้ป่วยตับแข็งจึงไม่ควรรับประทาน เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต
• •ฉลากระบุว่ามีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
• •รายละเอียดคำเตือนทั้งหมดอ่านที่ คำเตือนและข้อควรระวังของผลิตภัณฑ์

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที