บทความความรู้สุขภาพ

เกี่ยวกับ ความรู้สุขภาพตา

สารเคมีเข้าตา ผงเข้าตา ปฐมพยาบาลอย่างไร ล้างตากี่นาที

คำตอบสั้น: เมื่อสารเคมีเข้าตา ให้ล้างตาด้วยน้ำประปาสะอาดที่ไม่ร้อนทันที เปิดเปลือกตาไว้ และล้างต่อเนื่องอย่างน้อย 15–20 นาที (MedlinePlus ระบุอย่างน้อย 15 นาที ส่วน NHS ระบุอย่างน้อย 20 นาที) แล้วไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 พร้อมนำภาชนะสารเคมีไปด้วย เพราะสารด่าง เช่น ปูนขาว น้ำยาล้างท่อ อาจทำลายกระจกตาถาวร ส่วนผงหรือฝุ่นเข้าตา ห้ามขยี้ ให้กะพริบตาและล้างด้วยน้ำสะอาด ถ้ามีวัตถุปักในตา ห้ามดึงออกเอง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

  • สารเคมีเข้าตา: ล้างทันทีด้วยน้ำสะอาดที่ไม่ร้อน อย่ารอหาน้ำเกลือหรือยาหยอดตา ล้างอย่างน้อย 15–20 นาที แล้วไปโรงพยาบาลทันที (MedlinePlus และ NHS)
  • สารด่าง เช่น ปูนขาว โซดาไฟ น้ำยาล้างท่อ อาจทำลายกระจกตาถาวร ส่วนแผลจากกรดมีโอกาสฟื้นตัวดีกว่า (MedlinePlus)
  • ระหว่างรอรถพยาบาล ให้ล้างตาต่อไปเรื่อย ๆ และนำภาชนะหรือฉลากสารเคมีไปด้วย (NHS) ปรึกษาเรื่องสารพิษได้ที่ศูนย์พิษวิทยารามาธิบดี โทร 1367 ตลอด 24 ชั่วโมง
  • ผงหรือฝุ่นเข้าตา: ห้ามขยี้ ให้กะพริบตาหรือล้างด้วยน้ำสะอาด ถ้ายังเคืองเกิน 1–2 วันต้องพบแพทย์ (MedlinePlus) ถ้าตามัว ปวดตามาก หรือมองแสงแล้วเจ็บ ไปโรงพยาบาลทันที (NHS)
  • วัตถุปักในตา หรือเศษโลหะกระเด็นเข้าตาด้วยความเร็วสูง ห้ามดึงออกเอง ไปโรงพยาบาลทันที (MedlinePlus และ NHS)

สารเคมีเข้าตา ต้องทำอย่างไรทันที

ล้างตาด้วยน้ำสะอาดทันที ห้ามรอ แล้วไปโรงพยาบาล งานทบทวนในวารสาร Clinical Ophthalmology ปี 2020 ระบุว่าแผลไหม้จากสารเคมีที่ตาเป็นภาวะฉุกเฉินทางตาอย่างแท้จริง และการดูแลเริ่มตั้งแต่จุดเกิดเหตุด้วยการล้างตาด้วยน้ำปริมาณมาก

ขั้นตอนตามคำแนะนำของ MedlinePlus และ NHS

  1. เปิดน้ำประปาให้ไหลเบา ๆ ทันที ใช้น้ำสะอาดที่เย็นหรือไม่ร้อน จากก๊อก ฝักบัว หรือน้ำดื่มบรรจุขวดถ้าอยู่นอกบ้าน (NHS) อย่าให้น้ำแรงเกินไป
  2. เอียงศีรษะให้ตาข้างที่โดนอยู่ด้านล่างและเอียงไปด้านข้าง เพื่อไม่ให้น้ำที่มีสารเคมีไหลเข้าตาอีกข้าง (MedlinePlus)
  3. ใช้นิ้วเปิดเปลือกตาไว้ ให้น้ำไหลผ่านลูกตาตลอด
  4. ล้างต่อเนื่องอย่างน้อย 15–20 นาที MedlinePlus ระบุอย่างน้อย 15 นาที ส่วน NHS ระบุอย่างน้อย 20 นาที ใช้นาฬิกาหรือโทรศัพท์จับเวลา
  5. ถ้าโดนทั้งสองตาหรือสารเคมีเปื้อนตามตัว ให้อาบน้ำล้างทั้งตัว (MedlinePlus)
  6. คอนแทกต์เลนส์ ถ้าล้างแล้วเลนส์ยังไม่หลุดออก ให้ลองถอดหลังจากล้างแล้ว (MedlinePlus)
  7. ไปโรงพยาบาลทันที ระหว่างรอรถพยาบาลให้ล้างตาต่อไป และนำภาชนะสารเคมีไปด้วย เพราะข้อมูลบนฉลากช่วยการรักษา (NHS)

NHS แนะนำว่าไม่ควรขับรถไปโรงพยาบาลเอง ให้คนอื่นขับไปส่ง หรือโทรเรียกรถพยาบาล ในประเทศไทยโทร 1669 และถ้าต้องการปรึกษาเรื่องชนิดของสารพิษ ศูนย์พิษวิทยา โรงพยาบาลรามาธิบดี เปิดให้ปรึกษาตลอด 24 ชั่วโมงที่โทร 1367

สารเคมีอะไรเข้าตาแล้วอันตรายที่สุด กรดหรือด่าง

สารด่างมักอันตรายกว่า เพราะอาจทำลายกระจกตาอย่างถาวร MedlinePlus ระบุว่าแผลไหม้จากกรด ฝ้าขาวที่กระจกตามักจางลงได้และมีโอกาสฟื้นตัวดี ส่วนสารที่เป็นด่าง เช่น ปูนขาว โซดาไฟ และน้ำยาล้างท่อ อาจทำให้กระจกตาเสียหายถาวร

กระจกตา (cornea) คือเนื้อเยื่อใสที่คลุมด้านหน้าสุดของลูกตา (MedlinePlus)

สารที่คนไทยเจอบ่อยในบ้านและที่ทำงาน

  • ด่าง ปูนขาว โซดาไฟ น้ำยาล้างท่อ (MedlinePlus ระบุสารเหล่านี้ไว้ในกลุ่มด่างโดยตรง)
  • น้ำยาทำความสะอาดในบ้าน และสารฟอกขาว NHS ระบุว่าถ้าสารเคมีแรง เช่น น้ำยาฟอกขาวเข้าตา ต้องไปห้องฉุกเฉินทันที
  • สารเคมีการเกษตรและตัวทำละลาย MedlinePlus ระบุว่าสารเคมีในสวนและตัวทำละลายทำให้ตาบาดเจ็บได้ รวมถึงไอระเหยและละอองสเปรย์

งานเฝ้าระวังระดับประเทศของหน่วยเฝ้าระวังโรคตาแห่งสหราชอาณาจักร (BOSU) ตีพิมพ์ในวารสาร Eye ปี 2024 ติดตามผู้ป่วยตาบาดเจ็บจากสารเคมีชนิดรุนแรง 20 ราย ช่วงปี 2019–2021 พบว่า 81% ยังมีภาวะแทรกซ้อนที่ต้องรักษาต่อเมื่อครบ 6 เดือน และ 60% ต้องผ่าตัด แม้ภาวะรุนแรงแบบนี้จะพบไม่บ่อย แต่เมื่อเกิดแล้วผลกระทบยาวนาน

ความเชื่อที่พบบ่อย: ต้องรอน้ำเกลือก่อน และล้างจนหายแสบก็พอ จริงไหม

ไม่จริงทั้งสองข้อ MedlinePlus ให้ล้างด้วยน้ำประปาสะอาดทันที น้ำเกลือล้างตาใช้ได้ถ้ามีอยู่ใกล้มือ แต่การเสียเวลาไปหาซื้อคือการปล่อยให้สารเคมีทำลายตาต่อ

ส่วนความเชื่อว่า “ล้างจนหายแสบแล้วก็จบ” ข้อนี้อันตราย เพราะ MedlinePlus ระบุว่าการบาดเจ็บจากสารเคมีต้องได้รับการดูแลทางการแพทย์ทันทีแม้ล้างแล้ว และสารด่างอาจทำลายกระจกตาถาวร NHS ก็ระบุให้ไปห้องฉุกเฉินเมื่อสารเคมีแรงเข้าตา

ความเชื่ออื่นที่ไม่ควรทำ

  • ใช้ของเหลวอื่นล้างหรือหยอดแทนน้ำสะอาด คำแนะนำของ MedlinePlus และ NHS ให้ล้างตาด้วยน้ำสะอาดหรือน้ำเกลือ ไม่มีขั้นตอนใช้ของเหลวอื่น
  • ปิดตาแล้วรีบไปโรงพยาบาลโดยไม่ล้างก่อน การดูแลเริ่มที่จุดเกิดเหตุด้วยการล้างตา (Clinical Ophthalmology 2020) ถ้าต้องเดินทาง ให้ล้างไปด้วยระหว่างรอรถ
  • ขยี้ตาเพราะแสบ MedlinePlus และ NHS ระบุว่าห้ามขยี้หรือกดตาที่บาดเจ็บ

ผงเข้าตา ฝุ่นเข้าตา เอาออกอย่างไร

ห้ามขยี้ ให้กะพริบตาหรือล้างด้วยน้ำสะอาด ส่วนใหญ่ผงเล็ก ๆ จะหลุดออกเอง MedlinePlus ระบุว่าวัตถุเล็ก ๆ อย่างขนตาหรือเม็ดทราย มักหลุดออกเองจากการกะพริบตาและน้ำตา ถ้าไม่ออก ให้ทำดังนี้

  1. ล้างมือด้วยสบู่ก่อนจับตาหรือเปลือกตา
  2. ดูในที่สว่าง ห้ามกดลูกตา ให้คนที่ผงเข้าตามองขึ้น มองลง และมองซ้ายขวา
  3. ดึงเปลือกตาล่างลงเบา ๆ เพื่อดูด้านใน
  4. ถ้าผงอยู่ที่เปลือกตา ใช้น้ำสะอาดล้างเบา ๆ ถ้าไม่ออก ใช้สำลีพันก้านสะอาดแตะที่ผงเบา ๆ
  5. ถ้าผงอยู่บนผิวลูกตา ให้ล้างด้วยน้ำสะอาด หรือหยดน้ำตาเทียมจากด้านหางตา โดยไม่ให้ปลายขวดแตะตา

ห้ามใช้สำลีพันก้าน แหนบ หรือสิ่งใดแตะส่วนตาดำ MedlinePlus ระบุว่าสำลีพันก้านใช้ได้เฉพาะที่เปลือกตาด้านในด้านนอก หรือที่ตาขาวเท่านั้น

หลังเอาผงออก อาจยังรู้สึกเคืองเล็กน้อย MedlinePlus ระบุว่าอาการนี้ควรหายใน 1–2 วัน ถ้ายังเคืองหรือตามัวต่อเนื่อง ต้องไปพบแพทย์ และ MedlinePlus ระบุว่าอาการปวดตา แพ้แสง หรือตาแดงต่อเนื่อง เป็นสัญญาณว่าต้องได้รับการรักษา เพราะผงอาจฝังที่กระจกตา ถ้าตามัว ปวดตามาก หรือมองแสงแล้วเจ็บ ให้ไปโรงพยาบาลทันที (NHS) ส่วน NHS ระบุว่าการบาดเจ็บเล็กน้อย เช่น แชมพูหรือฝุ่นเข้าตา มักดีขึ้นเองภายในหนึ่งวัน และถ้าไม่ดีขึ้นหลัง 24 ชั่วโมงควรรีบพบแพทย์

ถ้าแพทย์ให้ยาหยอดตากลับมาใช้ที่บ้าน ดูวิธีหยอดให้ถูกได้ที่ หยอดตาอย่างไรให้ถูก ยาหยอดตาหลายขวดเว้นกี่นาที

มีวัตถุปักในตา หรือเศษเหล็กกระเด็นเข้าตา ทำอย่างไร

ห้ามดึงออกเอง ห้ามแตะหรือกด ปิดตาหลวม ๆ แล้วไปโรงพยาบาลทันที MedlinePlus ระบุขั้นตอนดังนี้

  • ปล่อยวัตถุไว้ที่เดิม ห้ามดึง ห้ามแตะ ห้ามกด
  • ปลอบให้ผู้บาดเจ็บใจเย็น
  • ปิดตาทั้งสองข้างหลวม ๆ เพราะการปิดสองข้างช่วยให้ลูกตาขยับน้อยลง
  • ถ้าวัตถุใหญ่ ให้ครอบตาข้างที่บาดเจ็บด้วยแก้วกระดาษสะอาดแล้วติดเทป เพื่อไม่ให้มีอะไรกดวัตถุลงไป
  • ไปโรงพยาบาลทันที ห้ามรอ

MedlinePlus ระบุว่าเศษวัตถุที่กระเด็นเร็วจากการเจียร ตัด หรือตอก ทำให้เกิดแผลทะลุลูกตาได้ และ NHS ระบุว่าถ้ามีอะไรกระเด็นเข้าตาด้วยความเร็วสูง เช่น ขณะใช้เครื่องมือไฟฟ้าหรือตัดหญ้า ต้องไปห้องฉุกเฉินทันที แม้จะดูเหมือนแผลเล็ก ในบริบทไทยคือช่างเจียรเหล็ก และคนใช้เครื่องตัดหญ้าสะพายบ่า

เมื่อไรต้องไปโรงพยาบาลทันที และป้องกันอย่างไร

ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 (MedlinePlus และ NHS)

  • สารเคมีใด ๆ เข้าตา (ล้างตาก่อนและล้างต่อระหว่างรอ)
  • มีวัตถุแหลมปักหรือทะลุเข้าตา
  • มีอะไรกระเด็นเข้าตาด้วยความเร็วสูง
  • การมองเห็นเปลี่ยนไปหลังบาดเจ็บ เช่น ตามัว เห็นภาพซ้อน
  • ปวดตามาก ตาแดงและเจ็บ หรือมองแสงแล้วเจ็บ
  • ปวดศีรษะหรือคลื่นไส้อาเจียนหลังตาบาดเจ็บ
  • ลืมตาไม่ได้หรือกลอกตาไม่ได้
  • มีเลือดหรือหนองออกจากตา หรือเลือดออกไม่หยุด

การป้องกัน MedlinePlus แนะนำให้ใส่แว่นหรืออุปกรณ์ป้องกันตาทุกครั้งเมื่อใช้เครื่องมือไฟฟ้า ค้อน หรือเครื่องมือที่ใช้ตอก เมื่อทำงานกับสารเคมีที่เป็นพิษ และเมื่อปั่นจักรยานหรืออยู่ในที่ลมแรงและมีฝุ่น ส่วนในบ้าน ควรเก็บน้ำยาล้างท่อ ปูน และสารเคมีไว้ในภาชนะเดิมที่มีฉลาก และดูแลเด็กให้อยู่ห่าง

บ้านที่มีผู้สูงอายุควรรู้การปฐมพยาบาลเบื้องต้นอื่น ๆ ด้วย เช่น สำลักอาหารติดคอในผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ ช่วยอย่างไร

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที

ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง

คำถามที่พบบ่อย

สารเคมีเข้าตาต้องล้างตากี่นาที

ล้างด้วยน้ำสะอาดที่ไม่ร้อนทันทีอย่างน้อย 15–20 นาที MedlinePlus ระบุอย่างน้อย 15 นาที ส่วน NHS ระบุอย่างน้อย 20 นาที แล้วไปโรงพยาบาลทันที

สารเคมีเข้าตา ใช้น้ำประปาล้างได้ไหม

ได้ MedlinePlus และ NHS ให้ใช้น้ำประปาสะอาดที่ไม่ร้อนล้างทันที น้ำเกลือใช้ได้ถ้ามีอยู่ใกล้มือ แต่ไม่ควรเสียเวลาไปหาซื้อ

ปูนเข้าตาอันตรายไหม

อันตราย ปูนขาวเป็นสารด่างที่ MedlinePlus ระบุว่าอาจทำลายกระจกตาถาวร ต้องล้างตาทันทีอย่างน้อย 15–20 นาทีแล้วไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ผงเข้าตาทำอย่างไรดี

ห้ามขยี้ ให้กะพริบตาหรือล้างด้วยน้ำสะอาด ถ้ายังเคืองเกิน 1–2 วันต้องไปพบแพทย์ ถ้าตามัว ปวดตามาก หรือมองแสงแล้วเจ็บ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

สายด่วนปรึกษาสารพิษเบอร์อะไร

ศูนย์พิษวิทยา โรงพยาบาลรามาธิบดี โทร 1367 ปรึกษาได้ตลอด 24 ชั่วโมง ถ้าเป็นเหตุฉุกเฉินโทร 1669

แหล่งอ้างอิง

บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-14

อ่านต่อ

เห็นภาพซ้อน มองเห็นสองภาพ เกิดจากอะไร ปิดตาข้างเดียวแล้วหายแปลว่าอะไร

ภาพซ้อนที่หายเมื่อปิดตาข้างหนึ่ง มักเกิดจากตาสองข้างไม่ตรงกันหรือเส้นประสาท ส่วนภาพซ้อนที่ยังอยู่มักเป็นปัญหาในลูกตา ภาพซ้อนที่เกิดทันทีต้องรีบไปโรงพยาบาล

หนังตาตก เปลือกตาตกข้างเดียว เกิดจากอะไร แบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที

หนังตาตกส่วนใหญ่เกิดจากอายุ แต่ถ้าตกทันทีข้างเดียว มีภาพซ้อน รูม่านตาโต หรือปวดศีรษะมาก อาจเป็นเส้นประสาทถูกกดหรือหลอดเลือดสมอง ต้องไปโรงพยาบาลทันที

ตามืดข้างเดียวทันที หรือมืดไปชั่วครู่แล้วกลับมาเห็น อันตรายไหม ต้องรีบแค่ไหน

ตามืดหรือมัวลงทันทีข้างเดียว แม้มืดไม่กี่นาทีแล้วหาย อาจเป็นหลอดเลือดแดงจอตาอุดตัน ซึ่งเป็นหลอดเลือดสมองตีบชนิดหนึ่ง ต้องไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

วงขาวรอบตาดำ (Corneal arcus) เกี่ยวกับไขมันในเลือดสูงไหม อายุเท่าไรต้องตรวจ

วงขาวหรือเทารอบขอบตาดำ (corneal arcus) พบบ่อยตามวัย แต่ถ้าเจอก่อนอายุ 45 ปี แนวทางไทย 2567 ให้ตรวจไขมันในเลือด ดูงานวิจัยไทยและเดนมาร์ก

ดูบทความความรู้สุขภาพทั้งหมด(ทั้งหมด 65 บทความ)
📞 โทรปรึกษาฟรีทัก LINEสอบถามโปรโมชันFacebookแชท