เกี่ยวกับ ความรู้สุขภาพผิว
น้ำร้อนลวก ไฟไหม้ ปฐมพยาบาลอย่างไร ทายาสีฟัน น้ำปลา น้ำแข็งได้ไหม
คำตอบสั้น: เมื่อโดนน้ำร้อนลวกหรือไฟไหม้ ให้ เปิดน้ำสะอาดอุณหภูมิห้องหรือน้ำเย็นจากก๊อกไหลผ่านแผลทันที องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่าแผลขนาดเล็กมักแนะนำให้ล้างนานราว 20 นาที แล้วปิดด้วยผ้าสะอาดที่ไม่ติดแผล ห้ามทายาสีฟัน น้ำปลา เนย น้ำมัน และห้ามใช้น้ำแข็ง ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่ง ได้แก่ แผลกว้างเท่าฝ่ามือขึ้นไป แผลลึกสีขาวหรือดำ แผลที่หน้า มือ เท้า อวัยวะเพศ หรือแผลจากไฟฟ้าหรือสารเคมี ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
สรุปสั้นสำหรับคนรีบ
- ขั้นแรกคือ หยุดความร้อนและทำให้แผลเย็นลงด้วยน้ำไหล MedlinePlus ของสหรัฐฯ แนะนำให้แช่หรือเปิดน้ำเย็นไหลผ่านแผลอย่างน้อย 5–30 นาที ส่วน WHO ระบุราว 20 นาทีสำหรับแผลขนาดเล็ก
- ห้ามทายาสีฟันและน้ำปลา คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลอธิบายว่าทำให้แผลระคายเคือง เพิ่มโอกาสติดเชื้อ และรักษายากขึ้น
- ห้ามประคบน้ำแข็ง ห้ามเจาะตุ่มพอง ห้ามดึงผ้าที่ติดแผล ตามคำแนะนำของ WHO
- ถอดแหวน นาฬิกา และของรัดออกแต่เนิ่น ๆ ก่อนบริเวณนั้นบวม
- MedlinePlus ระบุว่าเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปีและผู้ใหญ่อายุเกิน 55 ปี มีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนจากแผลไหม้รุนแรงมากกว่า เพราะผิวบางกว่า
แผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก มีกี่ระดับ ดูอย่างไร
แผลไหม้แบ่งเป็น 3 ระดับตามความลึก ยิ่งลึกยิ่งหายยากและเสี่ยงแผลเป็น เอกสารของคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลและ MedlinePlus อธิบายตรงกันดังนี้
- ระดับ 1 (แผลตื้น) โดนแค่ชั้นหนังกำพร้า (ผิวชั้นนอกสุด) ผิวแดง ปวด บวมเล็กน้อย ศิริราชระบุว่ามักหายเร็วและไม่เกิดแผลเป็น
- ระดับ 2 (ลึกบางส่วน) ลงไปถึงหนังแท้ (ผิวชั้นใต้หนังกำพร้า) มี ตุ่มพองใส ปวดแสบปวดร้อนมาก ศิริราชระบุว่าถ้าไม่ติดเชื้อมักหายใน 2–3 สัปดาห์ แต่อาจเกิดรอยผิดปกติหรือแผลเป็นหดรั้งถ้าดูแลไม่ถูก ถ้าลึกมาก ผิวจะเปลี่ยนเป็นสีเหลืองหรือขาวและเจ็บน้อยลง
- ระดับ 3 (ลึกทั้งชั้น) ผิวทุกชั้นถูกทำลาย ผิวขาวซีดหรือไหม้ดำ อาจชาไม่เจ็บ ศิริราชระบุว่ามักไม่หายเอง เสี่ยงติดเชื้อสูง และเกิดแผลหดรั้งได้มาก
จุดที่คนมักเข้าใจผิด: MedlinePlus ระบุว่า ความเจ็บไม่ได้บอกความลึกของแผล แผลที่ร้ายแรงที่สุดอาจไม่เจ็บเลย เพราะปลายประสาทถูกทำลาย อย่าคิดว่าไม่เจ็บแปลว่าไม่เป็นไร
MedlinePlus แบ่งแผลเป็น แผลเล็ก คือแผลระดับ 1 ทุกตำแหน่ง และแผลระดับ 2 ที่กว้างไม่เกินราว 5–7.6 เซนติเมตร กับ แผลใหญ่ คือแผลระดับ 3 ทุกแผล แผลระดับ 2 ที่กว้างกว่านั้น และแผลระดับ 2 ที่มือ เท้า ใบหน้า ขาหนีบ ก้น หรือบนข้อใหญ่ แผลใหญ่ต้องได้รับการรักษาทางการแพทย์โดยเร็ว
โดนน้ำร้อนลวกต้องทำอย่างไรทันที
ทำให้แผลเย็นลงด้วยน้ำไหลก่อนทำอย่างอื่น แล้วค่อยปิดแผล ขั้นตอนตามคำแนะนำของ WHO, MedlinePlus และศิริราช
- หยุดต้นเหตุ ดับไฟ ปิดเตา ดึงตัวออกจากของร้อน ถ้าเสื้อผ้าชุ่มน้ำร้อนหรือน้ำมันร้อนและไม่ติดผิว ให้ถอดออก
- เปิดน้ำไหลผ่านแผล ศิริราชแนะนำน้ำสะอาดอุณหภูมิปกติ WHO แนะนำน้ำเย็นไหล ราว 20 นาทีสำหรับแผลเล็ก MedlinePlus ระบุอย่างน้อย 5–30 นาที และย้ำว่า ไม่ใช่น้ำแข็งหรือน้ำผสมน้ำแข็ง
- ถอดแหวน นาฬิกา กำไล ออกเร็ว ๆ เพราะบริเวณที่โดนจะบวม
- ซับให้แห้งด้วยผ้าสะอาด แล้วปิดด้วยผ้าก๊อซสะอาดที่ไม่ติดแผล ไม่ต้องพันแน่น และระวังไม่ให้ถูหรือกดทับ
- แผลเล็กที่ผิวไม่แตก MedlinePlus ระบุว่ายาแก้ปวดที่ซื้อได้เอง เช่น พาราเซตามอล ช่วยบรรเทาปวดได้ ใช้ตามขนาดบนฉลาก ผู้ที่กินยาประจำหรือมีโรคประจำตัว ให้ถามเภสัชกรก่อน
ระวังตัวเย็นเกิน WHO เตือนว่าเป้าหมายคือทำให้แผลเย็น ไม่ใช่ทำให้ทั้งตัวเย็น โดยเฉพาะเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และคนที่แผลกว้าง ส่วน MedlinePlus ระบุว่า แผลไหม้รุนแรงไม่ควรนำไปแช่น้ำเย็น เพราะอาจทำให้ช็อก ให้ล้างเฉพาะส่วน คลุมตัวส่วนอื่นให้อุ่น แล้วรีบไปโรงพยาบาล
ตรวจวัคซีนบาดทะยัก MedlinePlus แนะนำให้ตรวจว่าวัคซีนบาดทะยักยังเป็นปัจจุบัน อ่านรายละเอียดได้ที่ วัคซีนบาดทะยักผู้ใหญ่ ต้องฉีดกระตุ้นกี่ปีครั้ง
ทายาสีฟัน น้ำปลา น้ำแข็ง ได้ไหม
สิ่งที่คนไทยนิยมทาส่วนใหญ่ไม่ควรใช้ และบางอย่างทำให้แผลแย่ลง นี่คือคำตอบทีละข้อจากแหล่งที่เราเปิดอ่าน
ยาสีฟัน
ไม่ควรทา WHO ระบุชัดว่าห้ามทายาสีฟันบนแผลไหม้ และคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลอธิบายว่ายาสีฟันทำให้แผลระคายเคือง เพิ่มโอกาสติดเชื้อ และทำให้รักษายากขึ้น สิ่งที่ช่วยลดความร้อนในแผลได้จริงคือน้ำไหล
น้ำปลา
ไม่ควรทา ศิริราชระบุไว้คู่กับยาสีฟันว่าทำให้ระคายเคืองและเพิ่มโอกาสติดเชื้อ น้ำปลาไม่ได้ทำให้แผลเย็นลงหรือสะอาดขึ้น
น้ำแข็ง
ไม่ควรประคบน้ำแข็งโดยตรง WHO และ MedlinePlus ระบุตรงกันว่าห้ามใช้น้ำแข็งทั้งแบบประคบตรงและแบบแช่น้ำผสมน้ำแข็ง ให้ใช้น้ำไหลแทน
เนย น้ำมัน ครีม หรือยาสามัญประจำบ้าน
ไม่ควรทาบนแผลรุนแรง MedlinePlus ระบุว่าห้ามทาน้ำมัน เนย ยา ครีม หรือวิธีบ้าน ๆ ใด ๆ บนแผลไหม้รุนแรง และศิริราชเตือนว่าแผลที่หน้า ห้ามใส่ยาใด ๆ ก่อนถึงมือแพทย์ เพราะแต่ละคนตอบสนองต่อยาต่างกัน
เจาะตุ่มพองให้น้ำออก
ไม่ควรเจาะ WHO และ MedlinePlus ระบุว่าไม่ควรจงใจทำให้ตุ่มพองแตกหรือแกะผิวที่ตายแล้ว ให้ปิดด้วยผ้าสะอาด และศิริราชแนะนำว่าถ้ามีตุ่มพองใสควรรีบไปพบแพทย์
แผลไหม้แบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที
แผลใหญ่ แผลลึก แผลตรงอวัยวะสำคัญ และแผลจากไฟฟ้าหรือสารเคมี ต้องไปโรงพยาบาลทันที ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
- แผลกว้างประมาณเท่าฝ่ามือหรือใหญ่กว่า (เกณฑ์ของ MedlinePlus)
- แผลลึก ผิวขาวซีด ไหม้ดำ หรือชา
- ไม่แน่ใจว่าแผลรุนแรงแค่ไหน (MedlinePlus แนะนำให้ถือเป็นแผลใหญ่ไว้ก่อน)
- แผลจากไฟฟ้าหรือสารเคมี
- สูดควัน หรือมีอาการทางเดินหายใจถูกความร้อน เช่น ไหม้ที่หน้า คิ้ว ขนจมูก ริมฝีปาก ไอ หายใจลำบาก เสียงเปลี่ยน หายใจมีเสียงวี้ด เสมหะมีสีดำ
- มีอาการช็อก เช่น ผิวซีดเย็นชื้น อ่อนแรง ริมฝีปากหรือเล็บเขียว ซึมลง
- แผลไหม้ระดับ 2 ขึ้นไปที่ใบหน้า มือ เท้า ขาหนีบ อวัยวะเพศ ก้น หรือบนข้อใหญ่
ถ้าเป็นแผลจากไฟฟ้า MedlinePlus เตือนว่าห้ามแตะตัวผู้บาดเจ็บโดยตรง ให้ตัดไฟหรือใช้วัตถุที่ไม่ใช่โลหะแยกผู้บาดเจ็บออกจากสายไฟก่อน ถ้าไม่หายใจ ให้เริ่มทำ CPR ตามขั้นตอนใน หัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน ทำ CPR และใช้เครื่อง AED อย่างไร
ถ้าเป็นสารเคมี WHO แนะนำให้หลีกเลี่ยงการแตะสารนั้นด้วยมือเปล่า ถอดเสื้อผ้าที่เปื้อนอย่างระวัง ปัดสารที่เป็นผงแห้งออก แล้วล้างด้วยน้ำปริมาณมาก เว้นแต่ฉลากความปลอดภัยของสารนั้นระบุวิธีอื่น
ระหว่างรอรถพยาบาลสำหรับแผลใหญ่ MedlinePlus แนะนำให้ห้ามดึงเสื้อผ้าที่ติดแผล ไม่ทาอะไรบนแผล คลุมแผลด้วยผ้าสะอาดแห้ง ยกส่วนที่ไหม้ให้สูงกว่าระดับหัวใจ และ ไม่ให้กินหรือดื่มอะไร เมื่อแผลไหม้รุนแรง
แผลเล็กดูแลเองที่บ้าน ต้องไปหาหมอเมื่อไร
แผลเล็กส่วนใหญ่หายเองได้ แต่ต้องเฝ้าดูสัญญาณติดเชื้อ MedlinePlus แนะนำให้ติดต่อแพทย์ถ้ายังปวดอยู่หลังผ่านไป 48 ชั่วโมง และให้ รีบไปพบแพทย์ทันที เมื่อมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้
- มีน้ำเหลืองหรือหนองไหลจากแผล มีไข้ ปวดมากขึ้น มีเส้นแดงลามออกจากแผล หรือต่อมน้ำเหลืองโต
- ปัสสาวะน้อยลง เวียนศีรษะ ปวดศีรษะ ผิวแห้ง ซึ่งเป็นอาการขาดน้ำ
ศิริราชเพิ่มว่า ถ้าผิวมีรอยถลอก มีตุ่มพองใส หรือสีผิวเปลี่ยนไป ควรรีบไปพบแพทย์ แม้แผลจะดูไม่กว้าง
ระหว่างแผลหาย ศิริราชแนะนำให้หลีกเลี่ยงฝุ่น และหลีกเลี่ยงการให้สัตว์เลี้ยงสัมผัสแผล รักษาความสะอาดแผล และทายาหรือกินยาตามที่แพทย์สั่ง ถ้าแผลหายช้ากว่าที่ควร อ่านสัญญาณเตือนได้ที่ แผลหายช้า สัญญาณที่ควรไปพบแพทย์
ทำไมผู้สูงอายุและเด็กเล็กต้องระวังเป็นพิเศษ
เพราะผิวบางกว่า แผลจึงลึกเร็วกว่า และร่างกายทนการเสียน้ำและความเย็นได้น้อยกว่า MedlinePlus ระบุว่าเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปีและผู้ใหญ่อายุเกิน 55 ปี มีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนและเสียชีวิตจากแผลไหม้รุนแรงมากกว่ากลุ่มอื่น ส่วน WHO ระบุว่าเด็กเสี่ยงต่อน้ำร้อนลวกเป็นพิเศษ และผู้สูงอายุมีความเสี่ยงจากการเคลื่อนไหวช้า ความรู้สึกที่ผิวลดลง หรือความจำลดลง
ข้อมูลภาพรวมจาก WHO: ในปี 2566 มีผู้เสียชีวิตทั่วโลกราว 163,000 คนจากไฟ ความร้อน และของร้อน และราวสองในสามเกิดในภูมิภาคแอฟริกาและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ของ WHO ซึ่งรวมประเทศไทย WHO ย้ำว่าบ้านและที่ทำงานเป็นจุดสำคัญในการป้องกัน
จุดเสี่ยงในบ้านคนไทยที่ควรจัดการ
- เครื่องดื่มร้อนและของเหลวจากการทำครัว เช่น กาต้มน้ำ กระติกน้ำร้อน หม้อก๋วยเตี๋ยว หม้อแกง ซึ่ง WHO ระบุเป็นจุดเสี่ยงในบ้าน ควรวางให้พ้นมือเด็ก
- เตาที่ไม่มีที่กั้น และน้ำมันร้อนจากการทอด
- น้ำอาบที่ร้อนเกินไป WHO แนะนำให้ควบคุมอุณหภูมิน้ำให้ปลอดภัย โดยเฉพาะบ้านที่มีผู้สูงอายุที่ความรู้สึกที่ผิวลดลง
- ระบบไฟฟ้าและแก๊สที่ไม่ปลอดภัย ซึ่ง WHO จัดเป็นปัจจัยเสี่ยงแผลไหม้
ข้อความสำคัญท้ายบทความ
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล
ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค
หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที
ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย
ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง
คำถามที่พบบ่อย
น้ำร้อนลวกต้องเปิดน้ำนานแค่ไหน
WHO ระบุว่าแผลขนาดเล็กมักแนะนำให้เปิดน้ำเย็นไหลผ่านแผลราว 20 นาที ส่วน MedlinePlus ระบุอย่างน้อย 5–30 นาที ใช้น้ำไหลธรรมดา ไม่ใช่น้ำแข็ง
น้ำร้อนลวกทายาสีฟันได้ไหม
ไม่ควรทา WHO ระบุว่าห้ามทายาสีฟันบนแผลไหม้ และคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลอธิบายว่ายาสีฟันและน้ำปลาทำให้แผลระคายเคืองและเพิ่มโอกาสติดเชื้อ
แผลไฟไหม้ประคบน้ำแข็งได้ไหม
ไม่ควรใช้น้ำแข็ง WHO และ MedlinePlus แนะนำให้เปิดน้ำไหลผ่านแผลแทน และระวังไม่ให้ทั้งตัวเย็นเกินโดยเฉพาะเด็กและผู้สูงอายุ
ตุ่มพองจากน้ำร้อนลวกควรเจาะไหม
ไม่ควรเจาะหรือแกะ ให้ปิดด้วยผ้าสะอาดที่ไม่ติดแผล และไปพบแพทย์ เพราะตุ่มพองแสดงว่าแผลลึกถึงชั้นหนังแท้
แผลไหม้แบบไหนต้องไปโรงพยาบาล
แผลที่กว้างเท่าฝ่ามือขึ้นไป แผลลึกสีขาวหรือดำ แผลที่หน้า มือ เท้า อวัยวะเพศ แผลจากไฟฟ้าหรือสารเคมี หรือสูดควัน ข้อใดข้อหนึ่ง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
แหล่งอ้างอิง
บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง
- Burns (fact sheet)World Health Organization
- BurnsMedlinePlus Medical Encyclopedia, U.S. National Library of Medicine
- การปฐมพยาบาลเบื้องต้น เมื่อเกิดอุบัติเหตุ ไฟไหม้ น้ำร้อนลวกภาควิชาศัลยศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-14
อ่านต่อ
ส้นเท้าแตก เกิดจากอะไร ทาอะไรดี แตกลึกเลือดออกต้องทำอย่างไร เมื่อไรต้องพบแพทย์
ส้นเท้าแตกเกิดจากผิวขาดน้ำร่วมกับหนังด้านหนา ทาครีมยูเรีย 10–25% หลังอาบน้ำ ปิดด้วยปิโตรเลียมเจลลี่ คนเป็นเบาหวานต้องระวังติดเชื้อ แบบไหนต้องพบแพทย์
พยาธิตัวจี๊ด อาการบวมเคลื่อนที่ใต้ผิวหนัง ติดจากกินอะไร อันตรายแค่ไหน
พยาธิตัวจี๊ดติดจากกินปลาน้ำจืด กบ งู ไก่ เป็ด ที่ไม่สุก ทำให้บวมแดงเคลื่อนที่ใต้ผิวหนัง ตรวจอย่างไร รักษาอย่างไร อาการแบบไหนเข้าตาหรือสมองต้องรีบไป รพ.
เล็บขบ เกิดจากอะไร ตัดเล็บเองได้ไหม ติดเชื้อมีหนองทำอย่างไร เมื่อไรต้องผ่า
เล็บขบคือขอบเล็บงอกจิกเข้าเนื้อ มักเป็นที่นิ้วโป้งเท้า เกิดจากตัดเล็บสั้นหรือตัดโค้งลึกและรองเท้าคับ ดูแลเองอย่างไร ห้ามขุดเล็บ เมื่อไรต้องหาหมอ ผ่าแบบไหน
ไฟลามทุ่ง เซลลูไลติส ขาแดงร้อนบวมลาม เกิดจากอะไร ติดต่อไหม อันตรายเมื่อไร
ไฟลามทุ่งและเซลลูไลติสคือผิวหนังติดเชื้อแบคทีเรีย ผิวแดง ร้อน บวม เจ็บ มักเป็นที่ขาข้างเดียว ต่างกันอย่างไร ติดต่อไหม กินยากี่วัน อาการแบบไหนต้องโทร 1669