เซ็บเดิร์มคืออะไร เกิดจากอะไร และต่างจากสะเก็ดเงินอย่างไร

คำตอบสั้น: เซ็บเดิร์ม คือ โรคผิวหนังอักเสบเซ็บบอเรอิก (seborrheic dermatitis) เป็นผื่นแดงมีขุยสีเหลืองถึงเทาแบบมัน ขึ้นตรงที่มีต่อมไขมันมาก เช่น หนังศีรษะ ข้างจมูก คิ้ว หลังหู และหน้าอก สาเหตุแน่ชัดยังไม่ทราบ แพทย์เชื่อว่าเป็นปฏิกิริยาต่อยีสต์ที่อยู่บนผิวของทุกคนร่วมกับไขมันผิว ไม่ได้เกิดจากความสกปรก ต่างจากสะเก็ดเงินที่ผื่นนูนแดง ขอบเขตชัด ขุยหนาสีขาวเงิน และมักมีที่ศอก เข่า เล็บ เซ็บเดิร์มยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาด แต่คุมได้ด้วยแชมพูยาและยาทา

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ชื่อทางการแพทย์คือ seborrheic dermatitis รังแคถือเป็นรูปแบบที่เบาที่สุดของโรคเดียวกัน (AAD)
• •เกี่ยวกับยีสต์ชื่อ Malassezia ที่อยู่บนผิวทุกคน และไขมันผิว ไม่ได้เกิดจากความสกปรก และไม่ใช่โรคภูมิแพ้ (AAD)
• •เซ็บเดิร์มขุยมันสีเหลืองถึงเทา สะเก็ดเงินขุยหนาสีขาวเงิน ผื่นนูน ขอบชัด
• •เป็นทั้งสองโรคพร้อมกันได้ แพทย์เรียกว่า sebopsoriasis
• •พบบ่อยในผู้ใหญ่อายุ 50 ปีขึ้นไป และในผู้ป่วยพาร์กินสันมากกว่าครึ่ง (AAD)

เซ็บเดิร์มคืออะไร ชื่อเต็มทางการแพทย์คืออะไร

คำว่าเซ็บเดิร์ม มาจากชื่อเต็ม seborrheic dermatitis วารสารโรคผิวหนังของไทยเรียกว่า โรคผิวหนังอักเสบเซ็บบอเรอิก หมายถึงผื่นอักเสบที่เกิดในบริเวณที่มีต่อมไขมันหนาแน่น

MedlinePlus ของสหรัฐฯ อธิบายว่าเป็นโรคผิวอักเสบที่พบบ่อย ทำให้เกิด ขุยสีขาวถึงเหลือง บนผิวที่มัน อาจมีผิวแดงร่วมด้วยหรือไม่ก็ได้

AAD ระบุว่า รังแคอาจถือเป็นเซ็บเดิร์มระดับเบาที่สุด ความต่างคือรังแคอยู่แค่หนังศีรษะและไม่อักเสบ ส่วนเซ็บเดิร์มมีการอักเสบ ผิวบวมและสีเปลี่ยน และลามไปที่อื่นได้ ในทารกเรียกว่า cradle cap หรือไขบนหนังศีรษะ

เซ็บเดิร์มเกิดจากอะไร เกิดจากเชื้อราจริงไหม

เกี่ยวกับยีสต์จริง แต่ไม่ใช่การติดเชื้อราแบบที่หลายคนเข้าใจ AAD อธิบายว่าปัจจัยที่เกี่ยวข้องคือ

• •ยีสต์ที่อยู่บนผิวของทุกคน ชื่อ Malassezia (ยีสต์เป็นเชื้อราชนิดหนึ่ง)
• •ไขมันที่ผิวสร้างขึ้น ซึ่งเป็นอาหารของยีสต์

แพทย์เชื่อว่าคนที่เป็นเซ็บเดิร์ม ผิวมีปฏิกิริยาต่อยีสต์ตัวนี้มากกว่าคนอื่น หลักฐานคือเมื่อใช้ยาต้านเชื้อราลดจำนวนยีสต์ อาการจะดีขึ้น และเมื่อยีสต์กลับมา ผื่นก็กลับมา

บทความทบทวนของภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี (วารสารโรคผิวหนัง ปี 2560) อธิบายเพิ่มว่า ยีสต์อยู่แค่ผิวชั้นบนและรูขุมขน ไม่ได้รุกเข้าไปในเซลล์ และจำนวนเชื้อไม่สัมพันธ์กับความรุนแรง จึงเชื่อว่าสารที่ยีสต์ผลิตออกมากระตุ้นการอักเสบ ร่วมกับเกราะผิวที่ไม่แข็งแรงและการคุมการอักเสบที่ผิดปกติในบางคน

AAD ยืนยันว่าเซ็บเดิร์มไม่ได้เกิดจากผิวไม่สะอาด และไม่ใช่โรคภูมิแพ้ ฟอกสบู่บ่อยขึ้นจึงไม่ช่วย และอาจทำให้ผิวระคายจนกำเริบ

ใครเสี่ยงเป็นเซ็บเดิร์ม

AAD และ MedlinePlus ระบุปัจจัยเสี่ยงไว้ดังนี้

• •อายุ 50 ปีขึ้นไป และผู้ชายพบมากกว่าผู้หญิง
• •โรคทางระบบประสาท เช่น พาร์กินสัน (พบเซ็บเดิร์มในผู้ป่วยมากกว่าครึ่ง) ลมชัก หลอดเลือดสมอง หรือสมองบาดเจ็บ
• •การติดเชื้อเอชไอวี ภาวะซึมเศร้า และการดื่มแอลกอฮอล์หนัก
• •ความเครียด ความอ่อนล้า อากาศเย็นแห้ง และภาวะอ้วน
• •ยากินบางชนิด เช่น ลิเทียม ฮาโลเพอริดอล และยาเคมีบำบัดฟลูออโรยูราซิล

บทความทบทวนของรามาธิบดียังระบุว่า ภาวะขาดสังกะสีหรือไบโอติน ทำให้เกิดผื่นคล้ายเซ็บเดิร์มได้ ซึ่งต้องให้แพทย์ตรวจแยก เรื่องอาหารและวิตามินอ่านต่อที่ เซ็บเดิร์มห้ามกินอะไร ควรกินวิตามินอะไร

อาการเริ่มแรกของเซ็บเดิร์มเป็นอย่างไร มักขึ้นตรงไหน

อาการที่พบบ่อยคือขุยลอกเป็นแผ่นมัน ๆ บนผื่นแดง และคันเล็กน้อย บทความทบทวนของรามาธิบดีอธิบายลักษณะในผู้ใหญ่ว่า

• •ผื่นแดง มี ขุยสีเหลืองถึงเทา ขุยมันและค่อนข้างหนา
• •คันได้ตั้งแต่เล็กน้อยจนถึงมาก
• •ผื่นมักขึ้นสองข้างเท่า ๆ กัน
• •ตำแหน่งที่พบบ่อยที่สุดคือใบหน้า ได้แก่ ซอกข้างจมูก คิ้ว และเปลือกตา รองลงมาคือหนังศีรษะ หลังใบหู และหน้าอกส่วนบน

AAD เพิ่มเติมว่า ผู้ชายมักเป็นที่หนวดเครา และหน้าอก บางคนเปลือกตาอักเสบ มีขุยเหลืองระหว่างขนตา และอาจมีขุย สะเก็ด หรือน้ำไหลจากรูหู ส่วนคนผิวสีเข้มอาจเห็นเป็นรอยสีเข้มหรือสีจางแทนสีแดง

เซ็บเดิร์มต่างจากสะเก็ดเงินอย่างไร

สองโรคนี้หน้าตาคล้ายกันโดยเฉพาะที่หนังศีรษะ แต่มีจุดสังเกตต่างกัน สรุปจากบทความทบทวนของรามาธิบดีและรามา แชนแนล

ขุย

• •เซ็บเดิร์ม: ขุยสีเหลืองถึงเทา มัน ๆ
• •สะเก็ดเงิน: ขุยหนาสีขาวเงิน รามา แชนแนลระบุว่าถ้าลอกขุยออกจะเห็นจุดเลือดออกเล็ก ๆ

ผื่นและขอบผื่น

• •สะเก็ดเงิน: ผื่นนูนแดง ขอบเขตชัด
• •เซ็บเดิร์ม: ผื่นแดงที่มักดูมัน บางคนแดงไม่มาก (MedlinePlus ระบุว่าแดงเล็กน้อย)

ตำแหน่ง

• •เซ็บเดิร์ม: ซอกข้างจมูก คิ้ว เปลือกตา หลังหู หน้าอก หนังศีรษะ
• •สะเก็ดเงิน: หนังศีรษะ ข้อศอก หัวเข่า และอาจมีเล็บเป็นหลุม เล็บร่อน หรือปวดข้อร่วมด้วย

ข้อที่ใช้แยกไม่ได้

บทความทบทวนของรามาธิบดีระบุว่า สะเก็ดเงินที่หนังศีรษะพบได้มากถึงร้อยละ 80 ของผู้ป่วยสะเก็ดเงิน และผื่นลามออกนอกไรผมได้ ส่วนเซ็บเดิร์มก็ลามจากหนังศีรษะมาที่หน้าผากได้เช่นกัน การดูว่าผื่นเลยไรผมหรือไม่ จึงแยกสองโรคนี้ไม่ได้

อ่านเรื่องสะเก็ดเงินที่หนังศีรษะโดยละเอียดได้ที่ สะเก็ดเงินที่หนังศีรษะ ต่างจากรังแคอย่างไร และอาการอื่นของสะเก็ดเงินที่ อาการของสะเก็ดเงิน สังเกตอย่างไร

เป็นทั้งเซ็บเดิร์มและสะเก็ดเงินพร้อมกันได้ไหม

ได้ AAD ระบุว่าคนที่เป็นสะเก็ดเงินหรือโรคหน้าแดง (rosacea) มีโอกาสเป็นเซ็บเดิร์มมากขึ้น ถ้าเป็นทั้งสองโรคพร้อมกัน แพทย์เรียกว่า sebopsoriasis

เมื่อมีสองโรคซ้อนกัน แพทย์อาจแยกได้ยากจากการดูด้วยตา AAD อธิบายว่าแพทย์อาจตัดชิ้นเนื้อผิวเล็ก ๆ ไปตรวจ ซึ่งทำได้ระหว่างตรวจโดยผู้ป่วยรู้สึกตัว ส่วนบทความของรามาธิบดีระบุว่าการตรวจด้วยกล้องส่องผิวหนังช่วยแยกโรคที่หน้าตาคล้ายกันได้

นี่คือเหตุผลที่บางครั้งแพทย์ต้องนัดดูหลายครั้ง หรือปรับยาตามการตอบสนอง ไม่ใช่เพราะแพทย์ไม่แน่ใจโดยไม่มีเหตุผล

เซ็บเดิร์มติดต่อไหม

แหล่งทางการแพทย์ที่เราอ้างอิงไม่ได้จัดเซ็บเดิร์มเป็นโรคติดต่อ เพราะยีสต์ที่เกี่ยวข้องอยู่บนผิวของทุกคนอยู่แล้ว (AAD) ความต่างอยู่ที่ผิวของแต่ละคนตอบสนองต่อยีสต์ไม่เหมือนกัน

NHS ของสหราชอาณาจักรระบุว่ารังแค ซึ่ง AAD ถือเป็นเซ็บเดิร์มระดับเบาที่สุด ไม่ใช่สิ่งที่ติดจากคนอื่นได้ และไม่ได้เกิดจากสุขอนามัยไม่ดี

สะเก็ดเงินก็ไม่ใช่โรคติดต่อเช่นกัน อ่านเพิ่มที่ สะเก็ดเงินติดต่อไหม

เซ็บเดิร์มคันไหม อันตรายไหม

คันได้ ส่วนใหญ่คันเล็กน้อย แต่บางคนคันมาก โดยเฉพาะที่หนังศีรษะ (AAD) และเมื่อรักษาได้ผล อาการคันและแสบมักหายไป

AAD ระบุว่าผู้ที่เป็นเซ็บเดิร์มส่วนใหญ่รู้สึกสบายดี ยกเว้นมีโรคอื่นร่วม เช่น เอชไอวีหรือพาร์กินสัน แต่มีเรื่องที่ควรรู้

• •ถ้าไม่รักษา ขุยอาจหนาขึ้น และ การเกาทำให้ติดเชื้อได้ (AAD)
• •ตามซอกพับที่ชื้นนาน เช่น รักแร้ สะดือ ใต้ราวนม ผิวอาจเปื่อย เจ็บ และแตกจนติดเชื้อ (AAD)
• •คนผิวสีเข้มอาจมีรอยดำหรือรอยด่างบนหน้า การรักษาเร็วช่วยป้องกันรอยเหล่านี้ได้ (AAD)
• •MedlinePlus ระบุว่าโรคนี้กระทบจิตใจ ทำให้อายหรือขาดความมั่นใจ และเสี่ยงติดเชื้อแบคทีเรียหรือเชื้อราแทรก

เซ็บเดิร์มหายขาดไหม หายเองได้ไหม ทำไมเป็น ๆ หาย ๆ

AAD ระบุว่าเซ็บเดิร์มยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาด แต่การรักษาช่วยลดคันและลดผื่น บางครั้งผื่นหายไปได้ช่วงหนึ่ง

ในวัยรุ่นและผู้ใหญ่ AAD อธิบายว่า บางคนหายไปเองโดยไม่ต้องรักษา แต่บางคนเป็นตลอดชีวิตแบบกำเริบเป็นพัก ๆ MedlinePlus เรียกว่าเป็นโรคเรื้อรังที่มาแล้วไป แต่คุมได้ด้วยการรักษา

เหตุที่เป็น ๆ หาย ๆ คือยีสต์กลับมาเมื่อหยุดยา และมีตัวกระตุ้นจากชีวิตประจำวัน AAD ระบุว่ามักกำเริบช่วงอากาศเย็นและแห้ง และเมื่อเครียด ส่วนอากาศอุ่นชื้นมักทำให้ผื่นเบาลง

เซ็บเดิร์มรักษายังไง แชมพูขจัดรังแคช่วยได้แค่ไหน

สำหรับเซ็บเดิร์มที่หนังศีรษะระดับเบาถึงปานกลาง แชมพูขจัดรังแคอาจเพียงพอสำหรับบางคน (AAD)

แชมพูยาที่ซื้อเองได้

MedlinePlus ระบุตัวยาที่ควรมองหาบนฉลาก ได้แก่ คีโตโคนาโซล ซีลีเนียมซัลไฟด์ ซิงก์ไพริไทออน กรดซาลิไซลิก และน้ำมันดิน (coal tar)

• •บทความของรามาธิบดีแนะนำให้ ทิ้งแชมพูไว้บนหนังศีรษะราว 5–10 นาที แล้วจึงล้างออก
• •งานที่รามาธิบดีรวบรวมพบว่าแชมพูคีโตโคนาโซล 2% ได้ผลดีกว่าชนิด 1% และดีกว่าซิงก์ไพริไทออน 1%
• •AAD แนะนำว่าช่วงคุมอาการ ผู้ที่ผมตรงหรือหยักศกใช้ สัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง เมื่อคุมได้แล้วหลายคนใช้ต่อ สัปดาห์ละครั้ง เพื่อลดการกำเริบ
• •ถ้าแชมพูเดิมได้ผลน้อยลง การสลับยี่ห้อหรือตัวยาอาจช่วย (AAD)
• •NHS แนะนำให้ลองใช้แชมพูขจัดรังแคราว 4 สัปดาห์ ถ้ายังไม่ดีขึ้นให้พบแพทย์
• •AAD เตือนว่า แชมพูขจัดรังแคไม่แนะนำให้ใช้กับเด็กเล็ก

ยาที่แพทย์อาจสั่ง

• •ยาทาต้านเชื้อรา เช่น ครีมคีโตโคนาโซล
• •ยาทาสเตียรอยด์ ใช้ช่วงสั้นเพื่อคุมการอักเสบที่กำเริบ
• •ยาทากลุ่มยับยั้งแคลซินิวริน เช่น ทาโครลิมัส พิเมโครลิมัส
• •ผื่นกว้างหรือไม่ตอบสนองต่อยาทา แพทย์อาจให้ยาต้านเชื้อราชนิดกิน เช่น ไอทราโคนาโซล หรือเทอร์บินาฟีน หรือการฉายแสง UVB (AAD) บทความของรามาธิบดีระบุว่าผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่จำกัดยากินไว้เฉพาะรายที่จำเป็น

เมื่อไรควรไปพบแพทย์ผิวหนัง

• •ใช้แชมพูขจัดรังแคครบ 4 สัปดาห์แล้วยังไม่ดีขึ้น หรือมีผื่นคันเป็นขุยที่หน้าและลำตัว (NHS)
• •ผื่นมีน้ำเหลืองหรือหนองไหล ตกสะเก็ด แดงมาก หรือเจ็บ (MedlinePlus)
• •ไม่แน่ใจว่าเป็นเซ็บเดิร์มหรือสะเก็ดเงิน เพราะสองโรคนี้รักษาต่างกัน และ AAD แนะนำให้พบแพทย์ผิวหนังเพื่อวินิจฉัยให้ถูก
• •มีปวดข้อ ข้อบวม หรือเล็บผิดปกติร่วมด้วย เพราะอาจเป็นสะเก็ดเงิน รามา แชนแนลแนะนำว่าถ้ามีอาการทางข้อควรรีบพบแพทย์

ทำความรู้จักสะเก็ดเงินให้ครบ อ่านที่ สะเก็ดเงินคือโรคอะไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าแคร์ (Beta Care)

เบต้าแคร์ (Beta Care) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0066 ฉลากระบุให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ ตามฉลากต่อ 1 แคปซูล มีดังนี้

• •วิตามินดี3 300 IU (คอลีแคลซิเฟอรอล 3 มก.) และ วิตามินอี 10 IU (ดี-แอลฟา-โทโคฟีรอล 20 มก.) — งานทบทวนอย่างเป็นระบบปี 2024 (13 การศึกษา) พบว่าผู้ที่เป็นเซ็บเดิร์มมีระดับวิตามินดีและวิตามินอีในเลือดต่ำกว่า แต่เป็นการพบความสัมพันธ์ ไม่ใช่การทดลองให้กิน ผู้วิจัยระบุว่ายังต้องมีงานทดลองเรื่องการเสริมวิตามินดีและอีโดยตรง จึงยังไม่มีขนาดที่ศึกษาแล้วให้เทียบกับปริมาณบนฉลาก
• •จุลินทรีย์ 5 ชนิด รวม 38.5 มก. (บิฟิโดแบคทีเรียม บิฟิดัม 16.7 มก. แล็กโทบาซิลลัส แอซิโดฟิลัส 10 มก. บิฟิโดแบคทีเรียม ลองกัม 5 มก. บิฟิโดแบคทีเรียม แล็กทิส 3.4 มก. แล็กโทบาซิลลัส แรมโนซัส 3.4 มก.) — เรายังไม่พบงานทดลองในคนเรื่องโพรไบโอติกชนิดกินกับเซ็บเดิร์มที่ตรวจสอบได้ ฉลากระบุเป็นมิลลิกรัม ไม่ระบุ CFU

ยังไม่มีงานวิจัยของผลิตภัณฑ์นี้ทั้งสูตร ฉลากเตือนว่าห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และมีผลิตภัณฑ์จากถั่วเหลือง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าแคร์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการรุนแรงเฉียบพลัน เช่น เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที